Όταν μια σύμβαση για πυροσβεστικά αεροσκάφη σκοντάφτει σε ζητήματα αξιοπιστίας αναδόχου, «φωτογραφικών» όρων και αποκρύψεων, το πρόβλημα δεν είναι γραφειοκρατικό. Είναι θεσμικό.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο φέρεται να μπλόκαρε την υπογραφή της σύμβασης για την προμήθεια 25 αμφίβιων μονοκινητήριων πυροσβεστικών αεροσκαφών Air Tractor, ύψους περίπου 155 εκατ. ευρώ. Η υπόθεση δεν είναι απλώς μια ακόμη καθυστέρηση σε δημόσιο διαγωνισμό. Είναι ένα καμπανάκι για το πώς ελέγχονται οι μεγάλες κρατικές προμήθειες, ειδικά όταν αφορούν την Πολιτική Προστασία και ευρωπαϊκούς πόρους.
Η χώρα καίγεται κάθε καλοκαίρι, οι ανάγκες της αεροπυρόσβεσης είναι πραγματικές, τα νησιά χρειάζονται ενίσχυση και ο μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας δεν μπορεί να στηρίζεται σε μπαλώματα. Όμως άλλο πράγμα η ανάγκη και άλλο πράγμα η λευκή επιταγή.
Η προμήθεια αφορούσε 25 αμφίβια μονοκινητήρια αεροσκάφη πυρόσβεσης για τα νησιωτικά συμπλέγματα, με προϋπολογισμό 154.858.600 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Επισήμως, το έργο είχε ενταχθεί στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού των εναέριων μέσων Πολιτικής Προστασίας και συνδεόταν με χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ.
Το ερώτημα, όμως, είναι αμείλικτο: ποιος ήλεγξε, πώς ήλεγξε και με ποια κριτήρια έφτασε η υπόθεση μέχρι το σημείο να χρειαστεί το Ελεγκτικό Συνέδριο να βάλει φρένο;
Σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, η εμπλοκή δεν περιορίζεται σε τυπικές ασάφειες. Αναφέρονται ζητήματα γύρω από τους όρους του διαγωνισμού, ενστάσεις περί περιορισμού του ανταγωνισμού, αλλά και σοβαρά ερωτήματα για το πρόσωπο του επικεφαλής της ισπανικής εταιρείας που συνδέεται με την προσφορά. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο διευθύνων σύμβουλος είχε καταδικαστεί από την ισπανική Δικαιοσύνη για αδικήματα όπως αθέμιτο ανταγωνισμό, σύσταση καρτέλ, δωροδοκία, υπεξαίρεση και παραποίηση επίσημων εγγράφων.
Εδώ δεν μιλάμε για μια απλή τεχνική λεπτομέρεια. Μιλάμε για την καρδιά της δημόσιας σύμβασης: αξιοπιστία αναδόχου, διαφάνεια διαδικασίας, προστασία δημοσίου χρήματος.
Το πρώτο ερώτημα: γιατί έφτασε μέχρι εδώ;
Όταν ένας διαγωνισμός τέτοιου μεγέθους αφορά κρίσιμη υποδομή της χώρας, ο έλεγχος δεν μπορεί να είναι επιφανειακός. Δεν αγοράζονται καρέκλες γραφείου. Αγοράζονται εναέρια μέσα πυρόσβεσης, με χρήματα του Δημοσίου και της Ευρώπης, για να προστατευθούν ζωές, περιουσίες και δάση.
Το δεύτερο ερώτημα: ποιος φέρει την ευθύνη;
Αν οι πληροφορίες περί απόκρυψης ή ανεπαρκούς ελέγχου επιβεβαιώνονται, τότε η ευθύνη δεν σταματά στον ανάδοχο. Πηγαίνει και σε όσους αξιολόγησαν τον φάκελο. Σε όσους εισηγήθηκαν. Σε όσους προώθησαν. Σε όσους δεν είδαν ή δεν ήθελαν να δουν.
Το τρίτο ερώτημα: πόσα ακόμη περνούν χωρίς φρένο;
Το Ελεγκτικό Συνέδριο υπάρχει ακριβώς γι’ αυτό: για να μην υπογράφονται συμβάσεις επειδή «επείγει», επειδή «έτσι αποφασίστηκε» ή επειδή «δεν υπάρχει χρόνος». Η επίκληση της ανάγκης δεν μπορεί να γίνεται διαβατήριο για χαλαρούς ελέγχους.
Η Πολιτική Προστασία χρειάζεται αεροσκάφη. Χρειάζεται στόλο. Χρειάζεται ταχύτητα. Αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται καθαρές διαδικασίες. Διότι όταν η φωτιά φτάνει στο δάσος, είναι ήδη αργά. Όταν όμως η σκιά φτάνει στη σύμβαση, τότε πρέπει να σταματούν όλα.
Τα Air Tractor μπορεί να προορίζονταν για να σβήνουν φωτιές. Όμως αυτή τη φορά, η φωτιά άναψε μέσα στον ίδιο τον διαγωνισμό. Και ευτυχώς, πριν υπογραφούν 155 εκατομμύρια ευρώ, βρέθηκε ένας θεσμός να πατήσει φρένο.