Πριν μπει ο τόπος σε τροχιά αποφάσεων, οι πολίτες δικαιούνται να ξέρουν: πόσο ρεύμα, πόσο νερό, πόση όχληση και ποιο πραγματικό όφελος θα μείνει στην περιοχή.
Το ζήτημα των data centers στον Δήμο Μαντουδίου – Λίμνης – Αγίας Άννας δεν μπορεί να περάσει στα ψιλά γράμματα ενός πολεοδομικού σχεδίου. Δεν μιλάμε για μια απλή ψηφιακή εγκατάσταση. Μιλάμε για βαριά τεχνολογική υποδομή, με μεγάλες ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια, ψύξη, ασφάλεια, δίκτυα, εφεδρικές γεννήτριες και συνοδευτικά έργα.
Στο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου υπάρχει πρόβλεψη που επιτρέπει, σε οργανωμένους υποδοχείς, χρήσεις όπως «Κέντρα Δεδομένων και τεχνολογικής υποστήριξης επιχειρήσεων και λοιπές συνοδευτικές δραστηριότητες». Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει ήδη αδειοδοτημένο συγκεκριμένο έργο. Σημαίνει όμως ότι ανοίγει πολεοδομικά η πόρτα για τέτοιου τύπου εγκαταστάσεις. Και όταν ανοίγει τέτοια πόρτα, ο τόπος πρέπει να ξέρει τι μπαίνει μέσα.
Δεν είναι απλώς «υπολογιστές». Είναι εργοστάσια του ψηφιακού κόσμου
Τα data centers είναι εγκαταστάσεις που φιλοξενούν χιλιάδες servers, συστήματα αποθήκευσης, δικτυακό εξοπλισμό, μονάδες αδιάλειπτης παροχής ρεύματος, μπαταρίες, συστήματα ψύξης και εφεδρικές γεννήτριες. Εκεί αποθηκεύεται και επεξεργάζεται τεράστιος όγκος δεδομένων: από cloud υπηρεσίες, τράπεζες και εφαρμογές μέχρι social media και τεχνητή νοημοσύνη.
Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία. Το πρόβλημα είναι όταν η τεχνολογία εμφανίζεται ως «αθώα ανάπτυξη», χωρίς να προηγείται πλήρης ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας.
Διεθνώς, τα data centers θεωρούνται πλέον κρίσιμος παράγοντας ενεργειακής ζήτησης. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από data centers μπορεί να φτάσει περίπου τις 945 TWh έως το 2030, σχεδόν διπλάσια σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα, με βασικό επιταχυντή την τεχνητή νοημοσύνη.
Το ερώτημα για τη Βόρεια Εύβοια είναι απλό: ποιος πληρώνει το κόστος;
Η Βόρεια Εύβοια έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα. Πυρκαγιές, πλημμύρες, ελλείψεις υποδομών, πληγές στην τοπική οικονομία, ανάγκη για πραγματική ανασυγκρότηση. Το ίδιο το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο συνδέεται με την ανάγκη ταχείας ολοκλήρωσης πολεοδομικού σχεδιασμού σε έναν δήμο που επλήγη από την καταστροφική πυρκαγιά του 2021 και από παρεπόμενες φυσικές καταστροφές.
Άρα το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η περιοχή πρέπει να έχει ανάπτυξη. Φυσικά και πρέπει.
Το ερώτημα είναι τι είδους ανάπτυξη. Με ποιους όρους. Με ποιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Με ποια αντισταθμιστικά. Με πόσες θέσεις εργασίας. Με ποια κατανάλωση νερού. Με ποια επιβάρυνση στο ηλεκτρικό δίκτυο. Με ποια προστασία για τους κατοίκους.
Γιατί ένα data center δεν είναι ένα γραφείο με υπολογιστές. Είναι μια εγκατάσταση που δουλεύει ασταμάτητα, 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο.
Ρεύμα, νερό, θόρυβος, θερμότητα: αυτά πρέπει να απαντηθούν τώρα
Σε διεθνές επίπεδο, οι βασικές ανησυχίες γύρω από τα data centers αφορούν την κατανάλωση ενέργειας, την κατανάλωση νερού για ψύξη, τον θόρυβο από μηχανήματα και γεννήτριες, την ανάγκη νέων ηλεκτρικών υποδομών και την πιθανή επιβάρυνση τοπικών δικτύων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εισαγάγει υποχρεώσεις παρακολούθησης και αναφοράς της ενεργειακής απόδοσης των data centers, ακριβώς επειδή η διαφάνεια θεωρείται κρίσιμη για την αξιολόγηση των επιπτώσεων.
Το νερό είναι επίσης κομβικό ζήτημα. Σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, μεγάλα data centers μπορούν να καταναλώνουν πολύ σημαντικές ποσότητες νερού για ψύξη, ανάλογα με την τεχνολογία, το μέγεθος και το κλίμα της περιοχής.
Και υπάρχει και ο θόρυβος. Τα συστήματα ψύξης, οι βιομηχανικοί ανεμιστήρες, οι γεννήτριες και οι ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις μπορούν να δημιουργήσουν συνεχή όχληση, ειδικά όταν τέτοιες εγκαταστάσεις χωροθετούνται κοντά σε κατοικημένες ή αγροτικές ζώνες.
Τα ερωτήματα που οφείλουν να απαντηθούν δημόσια
Πριν προχωρήσει οποιαδήποτε τέτοια κατεύθυνση, ο Δήμος, η Περιφέρεια, οι μελετητές και κάθε εμπλεκόμενος φορέας οφείλουν να απαντήσουν καθαρά:
Πρώτον: Πού ακριβώς προβλέπεται να χωροθετηθούν τέτοιες εγκαταστάσεις;
Δεύτερον: Πόση ηλεκτρική ισχύ θα απαιτούν;
Τρίτον: Από πού θα προέρχεται το ρεύμα;
Τέταρτον: Θα απαιτηθούν νέες γραμμές υψηλής τάσης, υποσταθμοί ή άλλα συνοδευτικά έργα;
Πέμπτον: Θα χρησιμοποιείται νερό για ψύξη; Αν ναι, πόσο και από ποια πηγή;
Έκτον: Πόσες μόνιμες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν πραγματικά για την τοπική κοινωνία;
Έβδομον: Ποια θα είναι τα αντισταθμιστικά οφέλη για τα χωριά, τους αγρότες, τους επαγγελματίες και τους κατοίκους;
Όγδοον: Υπάρχει πλήρης περιβαλλοντική αξιολόγηση ή απλώς μια γενική πρόβλεψη χρήσης γης;
Ανάπτυξη χωρίς πολίτες δεν είναι ανάπτυξη
Η Βόρεια Εύβοια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως άδειος χάρτης πάνω στον οποίο κάποιοι σχεδιάζουν από μακριά. Είναι τόπος με ανθρώπους, γη, δάση, νερά, χωριά, επαγγελματίες, αγρότες, τουρισμό, μνήμη και πληγές.
Κανείς δεν λέει «όχι» στην τεχνολογία. Κανείς δεν λέει «όχι» στην πρόοδο. Αλλά άλλο η πρόοδος και άλλο η σιωπηλή μετατροπή μιας περιοχής σε ενεργειακό και ψηφιακό υποδοχέα χωρίς ουσιαστική δημόσια συζήτηση.
Η τοπική κοινωνία δεν ζητά χάρη. Ζητά το αυτονόητο: διαφάνεια, ενημέρωση, μελέτες, δεσμεύσεις και λογοδοσία.
Τα data centers μπορεί να είναι η καρδιά του ψηφιακού μέλλοντος. Αλλά αν αυτό το μέλλον χτιστεί πάνω στην άγνοια των κατοίκων, στην κατανάλωση πόρων χωρίς απαντήσεις και στην ανάπτυξη χωρίς τοπικό αντίκρισμα, τότε δεν θα είναι πρόοδος.
Θα είναι άλλη μία απόφαση για τη Βόρεια Εύβοια, χωρίς τη Βόρεια Εύβοια.