Η χειροδικία δεν είναι διαπαιδαγώγηση – Η προστασία των ανηλίκων, όμως, απαιτεί στοιχεία, αναλογικότητα και παρεμβάσεις που δεν προκαλούν δεύτερο τραύμα
Ένα εξάχρονο παιδί φέρεται να δέχθηκε δυνατό χαστούκι από τη μητέρα του σε παραλία της Αιγιάλειας. Λουόμενοι ειδοποίησαν την Αστυνομία, οι γονείς συνελήφθησαν και ο ανήλικος μεταφέρθηκε, με εισαγγελική εντολή, στο Καραμανδάνειο Νοσοκομείο Παίδων.
Η καταγγελία έπρεπε να διερευνηθεί. Κανένας πολίτης που βλέπει ένα παιδί να χτυπιέται δεν μπορεί να γνωρίζει εκείνη τη στιγμή εάν παρακολουθεί ένα μεμονωμένο περιστατικό ή εάν βρίσκεται μπροστά σε μια πολύ σοβαρότερη κατάσταση.
Από αυτό το σημείο, όμως, μέχρι να στηθεί ένας ολόκληρος δημόσιος και θεσμικός οδοστρωτήρας υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Άλλο το χαστούκι, άλλο ο συστηματικός ξυλοδαρμός
Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες πληροφορίες, δύο λουόμενοι κατήγγειλαν ότι είδαν τη μητέρα να χαστουκίζει το παιδί. Ο πατέρας συνελήφθη επειδή, κατά τις ίδιες μαρτυρίες, ήταν παρών και δεν παρενέβη.
Οι γονείς αφέθηκαν στη συνέχεια ελεύθεροι, ενώ για τον ανήλικο αναφέρθηκε αρχικά παραμονή στο νοσοκομείο και, σε άλλη ενημέρωση, παράδοση σε συγγενικό πρόσωπο.
Δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημη εικόνα για τραυματισμό, προηγούμενα περιστατικά ή άλλα στοιχεία που να αποδεικνύουν συστηματική κακοποίηση. Αντιθέτως, οι διαθέσιμες πληροφορίες ανέφεραν ότι η υγεία του παιδιού δεν ενέπνεε ανησυχία.
Αυτό δεν κάνει το χαστούκι σωστό. Κάνει όμως απολύτως αναγκαία τη διάκριση ανάμεσα σε ένα μεμονωμένο, απαράδεκτο περιστατικό και σε έναν επαναλαμβανόμενο ξυλοδαρμό.
Οι λέξεις έχουν σημασία. Ιδιαίτερα όταν μπορούν να διαλύσουν οικογένειες.
Το παιδί δεν είναι ιδιοκτησία κανενός
Το παιδί δεν αποτελεί ιδιοκτησία των γονιών του. Κανένας γονέας δεν έχει «δικαίωμα» να χτυπά το παιδί του επειδή θέλει να το συνετίσει.
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ότι η άσκηση σωματικής ή ψυχολογικής βίας σε βάρος ανηλίκου, στο πλαίσιο της ανατροφής του, μπορεί να επιφέρει σοβαρές συνέπειες για την άσκηση της γονικής μέριμνας.
Το παιδί, όμως, δεν είναι ούτε ιδιοκτησία του κράτους, των τηλεοπτικών δικαστηρίων ή του πλήθους των κοινωνικών δικτύων.
Η προστασία του δεν μπορεί να μετατρέπεται σε επίδειξη θεσμικής αυστηρότητας. Ούτε η οικογένεια να διαλύεται αυτομάτως, προτού εξακριβωθεί τι ακριβώς συνέβη και εάν υπάρχει πραγματικός, διαρκής κίνδυνος.
Προστασία δεν σημαίνει αυτόματη τιμωρία
Η διεθνής προσέγγιση για τα δικαιώματα των παιδιών απορρίπτει ξεκάθαρα κάθε μορφή σωματικής τιμωρίας.
Ταυτόχρονα, όμως, επισημαίνει ότι δεν πρέπει κάθε ελαφρύ περιστατικό να οδηγεί αυτομάτως σε ποινική δίωξη των γονέων ή σε απομάκρυνση του παιδιού από το οικογενειακό του περιβάλλον.
Οι παρεμβάσεις οφείλουν πρωτίστως να είναι υποστηρικτικές και εκπαιδευτικές. Η απομάκρυνση ενός παιδιού δικαιολογείται μόνο όταν είναι αναγκαία για την προστασία του από σοβαρή βλάβη και υπηρετεί πραγματικά το συμφέρον του.
Αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο.
Το ερώτημα δεν είναι εάν πρέπει να αδιαφορούμε όταν χτυπιέται ένα παιδί. Φυσικά και όχι.
Το ερώτημα είναι εάν, μετά την αναγκαία καταγγελία, οι αρμόδιες υπηρεσίες αξιολόγησαν ψύχραιμα τη σοβαρότητα, τη συχνότητα, το οικογενειακό περιβάλλον και την ψυχική κατάσταση του ανηλίκου ή εάν ενεργοποιήθηκε μηχανικά ένα πρωτόκολλο που μπορεί να του προκάλεσε μεγαλύτερη αναστάτωση.
Προστασία σημαίνει μέτρο, όχι εκδίκηση
Μια μητέρα που έχασε τον έλεγχο και χαστούκισε το παιδί της χρειάζεται να αντιληφθεί ότι η χειροδικία δεν αποτελεί παιδαγωγικό εργαλείο. Ενδέχεται να χρειάζεται συμβουλευτική, υποστήριξη και σαφή όρια.
Δεν πρέπει, όμως, χωρίς πλήρη στοιχεία, να μετατρέπεται αυτομάτως σε τέρας, ούτε ένας πατέρας σε συνένοχο εγκληματία και ένα παιδί σε τρόπαιο μιας δημόσιας εκστρατείας «ορθής συμπεριφοράς».
Η κοινωνία οφείλει να προστατεύει τα παιδιά και από τη βία των ενηλίκων και από την απρόσωπη υπερβολή των θεσμών.
Γιατί το συμφέρον του παιδιού δεν υπηρετείται ούτε με ένα χαστούκι ούτε με ένα θεσμικό χαστούκι προς ολόκληρη την οικογένειά του.