Η μαζική διαγραφή 308.605 “ανενεργών” φοιτητών από τα μητρώα των ελληνικών πανεπιστημίων παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως τομή εξορθολογισμού. Και πράγματι, σε επίπεδο αριθμών, το φαινόμενο των «αιώνιων φοιτητών» είχε μετατραπεί σε διοικητική καρικατούρα: εγγραφές από τη δεκαετία του ’30, φοιτητολόγια που λειτουργούσαν περισσότερο ως ιστορικά αρχεία παρά ως εργαλεία ακαδημαϊκής διαχείρισης, πανεπιστήμια που δεν ήξεραν καν πόσους πραγματικούς φοιτητές έχουν.
Όμως, το ερώτημα δεν είναι αν έπρεπε να γίνει εκκαθάριση. Το ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκαν δεκαετίες αδράνειας και μια απόφαση «σκούπα» για να αναγνωριστεί ένα πρόβλημα που όλοι γνώριζαν και κανείς δεν τολμούσε να αγγίξει.
Η εικόνα φοιτητών εγγεγραμμένων από το 1933 στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ή από το 1938 στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν είναι απλώς γραφική. Είναι η πιο ωμή απόδειξη ενός συστήματος που επί δεκαετίες αρνιόταν να αυτορυθμιστεί, φοβούμενο το πολιτικό κόστος και τις ιδεολογικές κραυγές.
Ας είμαστε ειλικρινείς: οι περισσότεροι από αυτούς τους 308.605 δεν ήταν «φοιτητές» με την ουσιαστική έννοια. Δεν παρακολουθούσαν, δεν εξετάζονταν, δεν διεκδικούσαν πτυχίο. Ήταν απλώς ονόματα σε καταλόγους, χρήσιμα μόνο για να συντηρούνται μύθοι περί «μαζικής πρόσβασης», «λαϊκού πανεπιστημίου» και «ανοιχτών θυρών», χωρίς αντίστοιχη ευθύνη.
Ταυτόχρονα όμως, το κράτος οφείλει να κοιτάξει και τον καθρέφτη. Γιατί το ίδιο το σύστημα παρήγαγε τους «αιώνιους»:
– Πανεπιστήμια χωρίς επαρκή ακαδημαϊκή καθοδήγηση.
– Προγράμματα σπουδών αποκομμένα από την αγορά εργασίας.
– Φοιτητές που αναγκάζονταν να εργάζονται πλήρως, χωρίς ουσιαστικές δομές υποστήριξης.
– Μια κουλτούρα ανοχής στη στασιμότητα, αρκεί να μη «σπάσει αυγά».
Η κυβέρνηση επικαλείται –και σωστά– τις εξαιρέσεις και τη «δεύτερη ευκαιρία» για περίπου 35.000 φοιτητές. Αυτό είναι το ελάχιστο. Όμως η κοινωνική δικαιοσύνη δεν κρίνεται από τις εξαιρέσεις που ανακοινώνονται στα δελτία Τύπου, αλλά από το αν το νέο πλαίσιο θα αποτρέψει την αναπαραγωγή του ίδιου προβλήματος στο μέλλον.
Διότι αν το ελληνικό πανεπιστήμιο συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς ουσιαστική μέριμνα για τον εργαζόμενο φοιτητή, χωρίς ευέλικτες αλλά σοβαρές διαδρομές ολοκλήρωσης σπουδών, χωρίς ακαδημαϊκή ευθύνη και αξιολόγηση, τότε οι «αιώνιοι» απλώς θα επιστρέψουν – με άλλο όνομα και άλλη γενιά.
Ο εξορθολογισμός των μητρώων είναι αναγκαίος. Δεν είναι όμως μεταρρύθμιση από μόνος του. Είναι καθυστερημένη παραδοχή ότι για χρόνια όλοι –πολιτεία, πανεπιστήμια, κόμματα– βολεύτηκαν με μια στρέβλωση. Το στοίχημα τώρα δεν είναι πόσοι διαγράφηκαν, αλλά αν το δημόσιο πανεπιστήμιο θα πάψει να παράγει φοιτητές-σκιές και θα αρχίσει να υπηρετεί πραγματικούς ανθρώπους, με πραγματικές σπουδές και πραγματική προοπτική.