Το Σύνταγμα μπορεί να μη θέτει ως προϋπόθεση πανεπιστημιακό τίτλο για βουλευτές και υπουργούς. Αυτό όμως δεν απαντά στο πραγματικό πολιτικό ερώτημα: ποιος μπορεί πράγματι να διαβάσει, να κατανοήσει, να κρίνει και να υπερασπιστεί ένα σύνθετο νομοσχέδιο πριν το ψηφίσει ή το υπογράψει.
Γιατί άλλο η τυπική νομιμότητα και άλλο η ουσιαστική επάρκεια. Και όταν το Κοινοβούλιο γεμίζει από πρόσωπα που λειτουργούν ως μηχανισμοί επικύρωσης εντολών, τότε η δημοκρατία δεν εκπροσωπείται· απλώς διεκπεραιώνεται.
Το πρόβλημα δεν είναι το πτυχίο, είναι η ικανότητα
Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι ένα πτυχίο από μόνο του παράγει πολιτική ποιότητα, ήθος ή διοικητική επάρκεια. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η απουσία γνώσης, μελέτης και κρίσης βαφτίζεται «λαϊκή αυθεντικότητα» και παρουσιάζεται περίπου ως αρετή.
Διότι τα νομοσχέδια δεν είναι συνθήματα καφενείου. Είναι πυκνά νομικά, δημοσιονομικά και τεχνοκρατικά κείμενα, με παραπομπές, εξουσιοδοτικές διατάξεις, ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, κανονιστικές συνέπειες. Όποιος τα ψηφίζει χωρίς να τα κατανοεί, δεν εκπροσωπεί τον πολίτη· απλώς σηκώνει το χέρι.
Από την αντιπροσώπευση στη μηχανική υπακοή
Το χειρότερο δεν είναι ότι υπάρχουν πρόσωπα περιορισμένης επάρκειας στη Βουλή. Το χειρότερο είναι ότι ένα ολόκληρο κομματικό σύστημα δείχνει να μη θεωρεί αυτό πρόβλημα.
Έτσι ο βουλευτής υποβαθμίζεται σε κομματικό εκτελεστή, ο υπουργός σε υπογράφοντα διαταγές, και η κοινοβουλευτική διαδικασία σε τελετουργία πειθαρχίας. Δεν απαιτείται γνώση, δεν απαιτείται αντίρρηση, δεν απαιτείται καν στοιχειώδης αμφιβολία. Αρκεί η υπακοή στη γραμμή, η τζίφρα στο χαρτί και το «ναι σε όλα» όταν έρθει η ώρα της ψηφοφορίας.
Το τίμημα το πληρώνει ο φορολογούμενος και η χώρα
Όταν η πολιτική στελεχώνεται με κριτήριο την υποταγή και όχι την επάρκεια, το κόστος δεν μένει μέσα στους τοίχους της Βουλής. Περνά στην καθημερινότητα: σε κακογραμμένους νόμους, σε πρόχειρες ρυθμίσεις, σε διοικητικό χάος, σε υπουργεία που δεν παράγουν πολιτική αλλά αναπαράγουν σύγχυση.
Και όλα αυτά πληρώνονται ακριβά από τους πολίτες. Από ανθρώπους που εργάζονται, φορολογούνται, πιέζονται, και βλέπουν να συντηρείται ένα πολιτικό προσωπικό που πολλές φορές δεν πείθει ούτε για τη γνώση του αντικειμένου του ούτε για την ικανότητά του να φέρει εις πέρας τη θεσμική αποστολή που του ανατέθηκε.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το Σύνταγμα απαιτεί πτυχίο. Το ζήτημα είναι αν η Δημοκρατία αντέχει να κυβερνάται από ανθρώπους που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να κατανοήσουν αυτό που ψηφίζουν. Γιατί τότε η Βουλή παύει να είναι χώρος ευθύνης και γίνεται θλιβερό εργοστάσιο επικύρωσης. Και μια χώρα που νομοθετεί με υψωμένα χέρια αντί για ανοιχτά μυαλά, είναι καταδικασμένη να πηγαίνει όχι μπροστά, αλλά διαρκώς προς τα κάτω.