Τρεις άξιες λόγου ερμηνείες της συμπεριφοράς των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν διατυπωθεί.
Ότι ο Πρόεδρος, εκβιαζόμενος προσωπικά από ξένες μυστικές υπηρεσίες, έχει καταλήξει υποχείριο των κυβερνήσεων τους – ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ξεκίνησε κατ’απαίτησιν του Νετανιάχου και οφελεί πολλαπλώς τον Πούτιν.
Ότι σκοπός του Ντόναλντ Τραμπ είναι να προκαλέσει βαθιά ενεργειακή και οικονομική κρίση στην Ευρώπη, ίσως και στην Κίνα, και έτσι να τις κοντύνει και να τις χειραγωγήσει.
Ότι ο ίδιος, στον χαμό, τζογάρει και θησαυρίζει. Πως λειτουργεί πρωτίστως ως επιχειρηματίας-τυχοδιώκτης παρά ως πολιτειακός ηγέτης.
Προφανώς η μία ερμηνεία δεν αποκλείει την άλλη. Υπάρχει και μια τέταρτη. Πως ο παρορμητισμός, η αμετροέπεια, ο κυνισμός του Τραμπ έχουν λόγω ηλικίας βγει εντελώς εκτός ορίων. Ένας γέροντας είναι, που ήδη αισθάνεται στον σβέρκο του την παγωμένη ανάσα του θανάτου. Και διαθέτει συνάμα τεράστια εξουσία. Γιατί να μην πει “ό,τι βρέξει, ας κατεβάσει” ή “μετά από μένα το χάος – γαία πυρί μειχθήτω”; Εφόσον η αφεντιά του δεν έχει πολύ μέλλον, ας μην έχει κανείς μας.
Σπανίως στο παρελθόν είχε περιέλθει ο κόσμος σε τόσο επικίνδυνη κατάσταση. Πόλεμοι γίνονταν ανέκαθεν. Πολύνεκροι, μακρόσυρτοι, απάνθρωποι εξ ορισμού. Τέτοια όμως δύναμη καταστροφής σε τέτοια χέρια;
Ίσως μονάχα κάποιοι Ρωμαίοι αυτοκράτορες της παρακμής να είχαν εκλεκτικές συγγένειες με τον σημερινό ένοικο του Λευκού Οίκου στο παραλήρημα μεγαλείου. Θα ήταν άραγε υπερβολή να τον συγκρίνουμε με τον Χίτλερ όχι στα δολοφονικά ορμέμφυτα αλλά τουλάχιστον στην απόλυτη έλλειψη ενσυναίσθησης, που τον ωθεί μέχρι και να επιχαίρει όποτε κάποιος αντίπαλος του πεθαίνει; Οι δυτικές ωστόσο δημοκρατίες συμμάχησαν εναντίον του Χίτλερ και η Σοβιετική Ένωση στάθηκε στο πλευρό τους. Το Στάλινγκραντ και το Περλ Χάρμπορ προανήγγειλαν την ήττα του ναζισμού.
Στον Ψυχρό Πόλεμο, η πυρηνική απειλή επέβαλλε εκατέρωθεν αυτοσυγκράτηση. Ακόμα και κατά τη κρίση των πυραύλων στην Κούβα, κανείς δεν διανοήθηκε στα αλήθεια να πατήσει το μοιραίο κουμπί. Στις 28 Οκτωβρίου 1962, ο Νικίτα Χρουστσώφ συμφώνησε να αποσύρει τους σοβιετικούς πυραύλους και ο Τζον Κέννεντι δεσμεύτηκε ότι οι ΗΠΑ δεν θα εισέβαλλαν ποτέ στο νησί. Δέσμευση που ήδη ο Τραμπ έχει, ρητορικά, παραβιάσει.
Επί ογδόντα χρόνια, οι ηγέτες των μεγάλων δυνάμεων διέθεταν ένα μίνιμουμ ψυχικής συγκρότησης. Τα πιο σκοτεινά ένστικτά τους τιθασσεύονταν. Ένας τρελός στο Κρεμλίνο ή στον Λευκό Οίκο; Μονάχα στα μυθιστορήματα και στις ταινίες πολιτικής φαντασίας βλέπαμε κάτι τέτοιο. Και να που συνέβη.
Το αμερικάνικο πολίτευμα είναι -μας έλεγαν- σοφό. Θωρακισμένο έναντι πάσης φύσεως εκτροπών. Υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας, “checks and balances”. Κούνια που τους κούναγε. Για να κηρύξουν πόλεμο οι ΗΠΑ, απαιτείται συνταγματικά η ρητή έγκριση του Κονγκρέσου. Ο Τραμπ το παρέκαμψε ονομάζοντας την επίθεση στο Ιράν “στρατιωτική επιχείρηση για λόγους αυτοάμυνας”. Έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν, ποτέ όμως τόσο ωμά. Κάποιοι βουλευτές και οι γερουσιαστές προσπάθησαν μα απέτυχαν να τον ελέγξουν.
Να μιλήσουμε για διεθνείς οργανισμούς που θα μπορέσουν να σταθούν τροχοπέδη; Ο ΟΗΕ, έχοντας από δεκαετίες χάσει κάθε ουσιαστική δύναμη επιβολής, στραγγαλίστηκε οικονομικά το 2025 από τον Τραμπ, ο οποίος διέκοψε τις αμερικάνικες εισφορές και του προκάλεσε έλλειμμα πεντακοσίων εκατομμυρίων δολλαρίων. Γιατί; Διότι είχε στα σκαριά το δικής του έμπνευσης “Συμβούλιο της Ειρήνης” (“Board of Peace”), με επ’αόριστον πρόεδρο τον ίδιο. Ανήγγειλε την ίδρυσή του στις αρχές του 2026 και έχει καταφέρει να αγκιστρώσει εικοσιδύο προς το παρόν κράτη. Στην εναρκτήρια τελετή, τα φλας προσέλκησε ως ομιλήτρια ήταν η σύζυγός του.
Τι άλλο θα δούμε;
Οι αισιόδοξοι πιθανολογούν ότι εφόσον ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή βαλτώνει, ο Τραμπ θα φροντίσει να απεμπλακεί, αναγγέλλοντας φανφαρόνικα τη νίκη του. Ώστε να ρίξει το βάρος στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ. “Κάθε φορά που οι καταστάσεις επιδεινώνονται εις βάρος του, υποχωρεί άτακτα, με κάποιο πρόσχημα δίκην φύλλου συκής…”
Οι απαισιόδοξοι προαναγγέλλουν πολύ δύσκολες μέρες, ιδίως στην Ευρώπη. “Εάν η σύρραξη με το Ιράν παραταθεί έστω και λίγες ακόμα εβδομάδες, οι ήδη εκτοξευμένες τιμές της ενέργειας θα παρασύρουν κάθε σχεδόν αγαθό. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και όταν οι καταστάσεις εξομαλύνονται, οι τιμές σπανίως πέφτουν…” Φαίνεται η Ευρώπη να έχει σφοδρή επιθυμία μα όχι και την ανάλογη ισχύ για να αντιδράσει. Μαζί της κι εμείς, που λόγω της γεωπολιτικής μας θέσης υποχρεωνόμαστε να κάνουμε τους πιο δύσκολους ελιγμούς. Τους πιο λεπτούς χειρισμούς.
Η κοινή γνώμη παρακολουθεί με αγωνία, σε σύγχυση – πόσοι απλοί πολίτες έχουν τις απαραίτητες γνώσεις προκειμένου να λάβουν συγκεκριμένη θέση πέραν του να ελπίζουν σε σύντομη ειρήνευση; Στο μεταξύ, τα εγχώρια ΜΜΕ επικεντρώνουν τις τελευταίες μέρες στο εάν θα καταφέρει να έρθει το Μέγα Σάββατο από τα Ιεροσόλυμα το “Άγιο Φως” με τιμές αρχηγού κράτους. Σάμπως αυτό να μας μάρανε! “Ό,τι και να γίνει, ό,τι και να λάχει, κούντου λούνα βίνι τραγουδούν οι βλάχοι…” θα σχολίαζε ο Νίκος Γκάτσος.-
* Ο Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας
CAPITAL