Ο δείκτης που προειδοποιεί δεν είναι αυτός που προβάλλεται
Η συζήτηση για το ελληνικό χρέος γίνεται σχεδόν πάντα αποσπασματικά και –κυρίως– επιφανειακά. Δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, «βελτιώσεις» λόγω πληθωρισμού, συγκρίσεις με άλλες χώρες.
Όμως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μονοδιάστατο. Το ελληνικό χρέος έχει πολλές μορφές, αλληλεπιδρά εσωτερικά και εξωτερικά και, το κυριότερο, κρύβει τον πιο επικίνδυνο δείκτη εκεί που σπάνια εστιάζει ο δημόσιος λόγος.
1. Κρατικό χρέος: 422,64 δισ. ευρώ
Στις 31.12.2024, το κρατικό χρέος (Κεντρικής Κυβέρνησης) ανήλθε σε 422,64 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων:
- των αναβαλλόμενων τόκων,
- των 96 δισ. ευρώ του EFSF,
- και συνολικών υποχρεώσεων (κεφάλαιο + τόκοι) περίπου 121 δισ. ευρώ, που θα αρχίσουν να αποπληρώνονται μετά το 2032, κατόπιν υποχρέωσης που επέβαλε η Eurostat.
Με ΑΕΠ 236,7 δισ. ευρώ (ονομαστικό, με πληθωρισμό), το κρατικό χρέος αντιστοιχεί στο 178,5% του ΑΕΠ.
Πρόκειται για το χρέος που δημιουργεί και χρησιμοποιεί άμεσα το κράτος για να καλύπτει τις ανάγκες του.
2. Δημόσιο χρέος: γιατί δεν είναι συγκρίσιμο με το παρελθόν
Το δημόσιο χρέος (Γενικής Κυβέρνησης) διαμορφώθηκε στα 364,88 δισ. ευρώ ή 153,6% του ΑΕΠ.
Εμφανίζεται χαμηλότερο από το κρατικό επειδή αφαιρείται ο ενδοκυβερνητικός δανεισμός, περίπου 60 δισ. ευρώ.
Αυτό όμως είναι κρίσιμο:
- Ο ενδοκυβερνητικός δανεισμός δεν υπήρχε πριν το 2015.
- Επιβλήθηκε όταν οι φορείς του Δημοσίου υποχρεώθηκαν να καταθέτουν τα αποθεματικά τους στην Τράπεζα της Ελλάδος, κρατώντας ρευστό μόνο για 15 ημέρες.
- Το κράτος δανείζεται αυτά τα χρήματα μέσω repos, τα οποία ανακυκλώνονται σχεδόν καθημερινά.
Η ετήσια «κυκλοφορία» αυτής της ανακύκλωσης υπερβαίνει τα 1,6 τρισ. ευρώ, αν και εμφανίζεται απλώς ως δανεισμός/επιστροφή στον προϋπολογισμό.
Τα περίπου 60 δισ. ευρώ δεν είναι χρήματα του κράτους.
Τα χρωστά στους ίδιους τους φορείς του Δημοσίου και τα χρησιμοποιεί για τις ανάγκες του.
Γι’ αυτό και οι συγκρίσεις του σημερινού δημόσιου χρέους με τα προ του 2015 επίπεδα είναι παραπλανητικές, παρότι ο δείκτης χρησιμοποιείται διεθνώς.
3. Ιδιωτικό χρέος: το αόρατο βάρος της οικονομίας
Το ιδιωτικό χρέος (εκτός χρηματοπιστωτικού τομέα) αποτελείται από:
Ληξιπρόθεσμο (κόκκινο): ~245 δισ. ευρώ
- 112 δισ. προς την εφορία
- 53 δισ. προς τον ΕΦΚΑ
- 80 δισ. προς funds (τα οποία όμως διεκδικούν ποσά άνω των 100 δισ.)
Ενήμερο τραπεζικό + επισφάλειες: ~122 δισ. ευρώ
Συνολικό ιδιωτικό χρέος: τουλάχιστον 367 δισ. ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται οφειλές προς ΔΕΗ, ΟΤΑ κ.ά.
Εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη αλήθεια:
Αν ο ιδιωτικός τομέας πλήρωνε τα 112 δισ. στην εφορία και τα 53 δισ. στον ΕΦΚΑ, το κρατικό χρέος θα μειωνόταν αντίστοιχα.
Δηλαδή, μέρος του κρατικού χρέους είναι στην ουσία μεταμφιεσμένο ιδιωτικό χρέος.
4. Συνολικό χρέος: ο πραγματικός αριθμός
Αν συνυπολογιστούν:
- 422,64 δισ. ευρώ κρατικό χρέος
- ≥367 δισ. ευρώ ιδιωτικό χρέος
Το συνολικό χρέος της χώρας αγγίζει τα 789,64 δισ. ευρώ.
Αυτός είναι ο αριθμός που σπάνια ακούγεται.
Και όμως, αυτός είναι που περιγράφει το πραγματικό βάρος στην οικονομία.
5. Το εξωτερικό χρέος: ο πιο επικίνδυνος δείκτης όλων
Το εξωτερικό χρέος (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα προς το εξωτερικό) ανήλθε:
- σε 576 δισ. ευρώ στις 31.12.2024
- και 584,1 δισ. ευρώ στις 30.09.2025
Από τα τέλη του 2018, όταν βρισκόταν περίπου στα 410 δισ. ευρώ, έχει αυξηθεί κατά 170+ δισ. ευρώ.
Η άνοδος αυτή δεν είναι τυχαία.
Συνδέεται άμεσα με:
- τα τεράστια ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών,
- την εισαγωγική εξάρτηση,
- και την αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο:
Το εξωτερικό χρέος δεν “μαγειρεύεται” λογιστικά.
Δείχνει τι χρωστά συνολικά η χώρα εκτός συνόρων – και είναι ο δείκτης που ιστορικά προηγείται όλων των κρίσεων χρέους.
Δεν θα ήταν εφικτή αυτή η συνεχής αύξηση, αν η Ελλάδα δεν ήταν μέλος της Ευρωζώνη.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα δεν έχει απλώς «υψηλό χρέος».
Έχει:
- ενδοκυβερνητικό δανεισμό σκιάς,
- ιδιωτικό χρέος που μετατρέπεται σε κρατικό,
- και εκρηκτική αύξηση εξωτερικού χρέους.
Καμία χώρα δεν χρεοκόπησε επειδή είχε υψηλό δημόσιο χρέος.
Χρεοκόπησε επειδή δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει το εξωτερικό της έλλειμμα.
Αυτός είναι ο δείκτης που πρέπει να παρακολουθούμε.
Και αυτός είναι ο δείκτης που σήμερα αναβοσβήνει κόκκινο.