Ο Τραμπ ύψωσε τη σημαία της ελληνοαμερικανικής φιλίας, μίλησε για κοινή ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά και επανέφερε την Ελλάδα στο κέντρο ενός δυτικού αφηγήματος. Το ερώτημα είναι αν η Αθήνα θα αρκεστεί ξανά στα θερμά λόγια ή αν θα διεκδικήσει πραγματικό πολιτικό βάρος.
Η Ελλάδα ως μνήμη, σύμβολο και άλλοθι της Δύσης
Στην καθιερωμένη δεξίωση του Λευκού Οίκου για την 25η Μαρτίου, ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε αυτό που η Ουάσιγκτον γνωρίζει να κάνει άψογα όταν θέλει να αγγίξει τον ελληνισμό: μίλησε για την αρχαία Ελλάδα, για τη δημοκρατία, για τη σοφία, για την ελευθερία, για τους δεσμούς αίματος και αξιών που ενώνουν τις δύο χώρες.
Η Ελλάδα παρουσιάστηκε ξανά ως η μήτρα του δυτικού πολιτισμού, ως η πρώτη κοιτίδα της αυτοδιακυβέρνησης, ως το αιώνιο σημείο αναφοράς που νομιμοποιεί ιδεολογικά τη Δύση όταν θέλει να θυμίσει στον εαυτό της από πού υποτίθεται ότι ξεκίνησε. Είναι ένα σχήμα ισχυρό, τιμητικό και χρήσιμο. Αλλά είναι επίσης ένα σχήμα βολικό: η Ελλάδα τιμάται διαρκώς ως παρελθόν, ενώ σπανιότερα αντιμετωπίζεται ως παρόν με απαιτήσεις, ισχύ και διεκδικήσεις.
Η ομογένεια έχει φωνή — αλλά η Αθήνα έχει στρατηγική;
Η εκδήλωση ανέδειξε για ακόμη μία φορά το πραγματικό βάθος της ελληνοαμερικανικής παρουσίας. Ο Ελπιδοφόρος, ο Κατσιματίδης, η προβολή της κοινότητας, τα ονόματα στελεχών και μελών του Κογκρέσου, όλα επιβεβαιώνουν ότι ο ελληνισμός στις ΗΠΑ δεν είναι διακοσμητικός. Είναι οργανωμένος, ορατός, με επιρροή και δυνατότητα παρέμβασης.
Και όμως, εδώ αρχίζει η μεγάλη ελληνική αμηχανία. Γιατί άλλο πράγμα είναι η δύναμη της ομογένειας και άλλο η ικανότητα του ελληνικού κράτους να τη μετατρέπει σε σταθερό στρατηγικό κεφάλαιο. Η Ουάσιγκτον ξέρει να τιμά την Ελλάδα τελετουργικά. Το κρίσιμο είναι αν η Αθήνα ξέρει να μεταφράζει αυτή την τελετουργία σε χειροπιαστή γεωπολιτική απόδοση: σε στήριξη, σε πίεση, σε καθαρά μηνύματα για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, την Κύπρο, τη θρησκευτική ελευθερία, τη Χάλκη. Εκεί τελειώνουν οι φιλοφρονήσεις και αρχίζει η πραγματική πολιτική.
Από τα μάρμαρα και τους κίονες, στην ουσία της ισχύος
Ο Τραμπ επέλεξε να ντύσει την ομιλία του με μεγάλους συμβολισμούς: κλασική αρχιτεκτονική, μάρμαρο, κίονες, Παρθενώνας, Άγιος Νικόλαος, αρχαία Αθήνα, ιδρυτές των ΗΠΑ. Ήταν μια ρητορική σκηνοθεσία που προφανώς συγκινεί το ελληνικό ακροατήριο και χαϊδεύει την υπερηφάνεια της διασποράς.
Όμως η διεθνής πολιτική δεν κρίνεται στα μάρμαρα. Κρίνεται στους συσχετισμούς, στις αποφάσεις, στις προτεραιότητες και στην ιεράρχηση συμφερόντων. Όταν μια υπερδύναμη μιλά για κοινές αξίες, πρέπει να φανεί και πού ακριβώς τις υπερασπίζεται όταν αυτές δοκιμάζονται. Γιατί η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο επαίνους για το ένδοξο παρελθόν της· χρειάζεται καθαρή αναγνώριση του ρόλου της ως πυλώνα σταθερότητας σε μια περιοχή που βράζει. Και χρειάζεται και η ίδια να σταματήσει να συμπεριφέρεται σαν να την αρκεί μια πρόσκληση, μια ομιλία και ένα χειροκρότημα στην αίθουσα του Λευκού Οίκου.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να ζει αιώνια από το κεφάλαιο της Ιστορίας της ούτε να μεθά από επετειακές φιλοφρονήσεις ξένων ηγετών. Κάθε χρόνο ακούμε ότι είμαστε η κοιτίδα της δημοκρατίας, ο φάρος του πολιτισμού, ο διαχρονικός σύμμαχος της ελευθερίας. Ωραία λόγια. Αλλά τα έθνη δεν επιβιώνουν με επαίνους. Επιβιώνουν όταν μετατρέπουν τον συμβολισμό σε ισχύ. Και αυτό είναι το αληθινό ερώτημα μετά τα χειροκροτήματα στον Λευκό Οίκο: η Ελλάδα θα συνεχίσει να τιμάται ως ένδοξη ανάμνηση ή θα επιβληθεί ως ζωντανή δύναμη;