Ο Γιώργος Χαρβαλιάς, καλεσμένος του Δημήτρη Λιάτσου, περιγράφει ένα κλίμα ολοένα πιο «αντιρωσικό» στη Γερμανία: πολιτική γλώσσα σύγκρουσης, υπουργεία που ετοιμάζουν σενάρια, κοινωνία που “εκπαιδεύεται” στο ενδεχόμενο πολέμου. Και θέτει τον πυρήνα της ανησυχίας: δεν είναι βέβαιο ότι επίκειται ρωσική επίθεση στο ΝΑΤΟ — αλλά είναι απολύτως πιθανό ένα σπιράλ κλιμάκωσης, από λάθος, προβοκάτσια ή πολιτική ανάγκη επίδειξης πυγμής.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι «θα επιτεθεί η Ρωσία αύριο;».
Το ερώτημα είναι: πού οδηγεί μια Ευρώπη που μετακινείται από την αποτροπή στην προεξόφληση της σύγκρουσης;
Από την “άμυνα” στην “μηχανή”: το OPLAN DEU και το κράτος-κόμβος
Το Βερολίνο δεν περιορίζεται σε εξοπλισμούς. Χτίζει whole-of-government αρχιτεκτονική: τον Operational Plan for Germany (OPLAN DEU), ένα πλαίσιο πολιτικο-στρατιωτικής συνεργασίας για «ειρήνη, υβριδικές απειλές, κρίση και πόλεμο», με κεντρική αποστολή να λειτουργεί η Γερμανία ως logistics hub για τη μεταφορά/υποστήριξη συμμαχικών δυνάμεων.
Αυτό δεν είναι θεωρία. Είναι κρατική μετάβαση: υποδομές, μεταφορές, διοίκηση, υγεία, πολιτική προστασία, όλα “κουμπώνουν” σε ένα ενιαίο σχέδιο αντοχής και κινητοποίησης.
Καταφύγια, λίστες κτιρίων, εφαρμογές: η κοινωνία μπαίνει στο κάδρο
Όταν ένα κράτος αρχίζει να χαρτογραφεί υπόγεια πάρκινγκ, σταθμούς, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια για πιθανή χρήση ως καταφύγια, το μήνυμα δεν είναι ουδέτερο: η απειλή γίνεται καθημερινότητα.
Και εδώ ακριβώς εμφανίζεται ο κίνδυνος που υπονοεί ο Χαρβαλιάς:
η προετοιμασία δεν μένει τεχνική — γίνεται ψυχολογία, γίνεται πολιτική γραμμή, γίνεται αφήγημα “αναπόφευκτου”.
Το επικίνδυνο σημείο καμπής: όταν η αποτροπή παράγει ένταση
Η αποτροπή έχει λογική: δείχνεις ισχύ ώστε να μην δοκιμαστείς.
Όμως υπάρχει και το αντίστροφο: όταν η ρητορική “πόλεμος-έτοιμος” κυριαρχεί, τότε:
- κάθε επεισόδιο διαβάζεται ως πρόβα επίθεσης
- κάθε ασάφεια γίνεται κατηγορία
- κάθε αντίδραση πρέπει να είναι σκληρότερη, για να μη χαθεί “αξιοπιστία”
Κι έτσι το σύστημα μπαίνει σε security dilemma: ο ένας εξοπλίζεται «αμυντικά», ο άλλος το εκλαμβάνει «επιθετικά», και όλοι ανεβαίνουν σκαλί-σκαλί.
Το σενάριο που φοβίζει: προβοκάτσια ή “ατύχημα” που βαφτίζεται επίθεση
Εδώ η προειδοποίηση για προβοκάτσιες γίνεται κεντρική. Σε περιβάλλον υψηλής έντασης, αρκεί:
- ένα σοβαρό sabotage σε κρίσιμη υποδομή
- μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση με αμφίβολη απόδοση ευθύνης
- ένα θερμό επεισόδιο στην “γκρίζα ζώνη” (Baltic/Black Sea/υβριδικές επιχειρήσεις)
…για να ενεργοποιηθεί πολιτική πίεση τύπου: «δεν γίνεται να μην απαντήσουμε». Και τότε η κλιμάκωση δεν την επιλέγεις — σε επιλέγει.
Πού οδηγεί τελικά αυτή η στρατηγική;
Ακόμα κι αν δεν οδηγήσει σε θερμό πόλεμο, οδηγεί ήδη σε κάτι πολύ συγκεκριμένο:
- Νέα ψυχροπολεμική Ευρώπη: μόνιμη αντιπαράθεση, μόνιμη κινητοποίηση, μόνιμη καχυποψία.
- Μετατόπιση πόρων: κοινωνικό κράτος → άμυνα/ασφάλεια/αντοχή υποδομών.
- Πόλωση στο εσωτερικό: όποιος αμφισβητεί το “αναπόφευκτο” θα βαφτίζεται αφελής ή ύποπτος.
- Αύξηση ρίσκου λάθους: όσο πιο “έτοιμοι” δηλώνουν όλοι, τόσο πιο εύκολα ένα συμβάν γίνεται σκανδάλη.
Με άλλα λόγια: η στρατηγική αυτή οδηγεί σε Ευρώπη που ζει σαν να πλησιάζει πόλεμος — και αυτό ακριβώς αυξάνει την πιθανότητα να τον συναντήσει.
Και η Ελλάδα;
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο δεν είναι να μιμηθεί τη ρητορική. Είναι να απαιτήσει δύο πράγματα:
- κανάλια αποκλιμάκωσης (και όχι μόνο εξοπλιστική κλιμάκωση)
- θεσμική καθαρότητα: σαφείς κόκκινες γραμμές, αποφυγή τυχοδιωκτισμών, και αντίσταση στην πολιτική χρήση του φόβου.
Διότι ο φόβος είναι χρήσιμο εργαλείο. Αλλά είναι και επικίνδυνο καύσιμο. Και όταν ανάψει, δεν ρωτάει κανέναν ποιος το άναψε.