Σαράντα χρόνια χρέη, χαριστικές ρυθμίσεις, ψεύτικες υποσχέσεις και θεσμικές πλάτες μετέτρεψαν έναν τόπο παραγωγής σε ζώνη υποβάθμισης, ώστε να του επιβληθούν όσα αλλού θα ξεσήκωναν θύελλα.
Από τη βιομηχανική κατάρρευση στο μόνιμο άλλοθι της “επένδυσης”
Το Μαντούδι δεν έπεσε ξαφνικά. Λειτούργησε για δεκαετίες ως πεδίο μιας επαναλαμβανόμενης απάτης εις βάρος της τοπικής κοινωνίας. Η κατάρρευση του συγκροτήματος Σκαλιστήρη και η παύση λειτουργίας δεν έγιναν η αφετηρία για πραγματική ανασυγκρότηση. Έγιναν το πρώτο μεγάλο άλλοθι για να περάσουν στα χέρια νέων «σωτήρων» εγκαταστάσεις, γη και προσδοκίες, με αντάλλαγμα υποσχέσεις που δεν τηρήθηκαν ποτέ. Κάθε φορά ο τόπος πλήρωνε τα χρέη, κι άλλοι έπαιρναν τα οφέλη.
ΒΙΟΜΑΓΝ, ΤΕΡΝΑ και το ίδιο έργο με άλλους πρωταγωνιστές
Η ΒΙΟΜΑΓΝ δεν έφερε ανάκαμψη. Άφησε πίσω της νέα χρέη, απλήρωτους εργαζόμενους και εικόνα λεηλασίας. Και όταν ήρθε η επόμενη φάση, με την ΤΕΡΝΑ να αποκτά τον έλεγχο και με φορολογικές διευκολύνσεις, διαγραφές και θεσμικά παραθυράκια να στρώνουν τον δρόμο, το μοντέλο δεν άλλαξε. Δεν σχεδιάστηκε παραγωγική αναγέννηση για την κοινωνία. Σχεδιάστηκε η μετατροπή της περιοχής σε διαθέσιμη ενεργειακή και βιομηχανική επιφάνεια. Το Μαντούδι δεν αντιμετωπίστηκε ως κοινότητα που πρέπει να σταθεί ξανά στα πόδια της, αλλά ως χώρος πάνω στον οποίο μπορούν να φορτωθούν χρήσεις υψηλής όχλησης.
Από το pet-coke στην καύση αποβλήτων: η “πράσινη” μάσκα της ίδιας υποβάθμισης
Όταν ο λιθάνθρακας μπλόκαρε από τις αντιδράσεις της κοινωνίας, δεν εγκαταλείφθηκε η λογική της επιβάρυνσης. Απλώς άλλαξε συσκευασία. Φυσικό αέριο, ΒΙΠΕ, χωροταξικές πρόνοιες, παρατάσεις, αδειοδοτήσεις και, τελικά, η προώθηση της καύσης αποβλήτων με πράσινο περιτύλιγμα. Μετά τη φωτιά του 2021, αντί η Βόρεια Εύβοια να στηριχθεί σε ένα σχέδιο πραγματικής επιβίωσης και παραγωγικής αξιοπρέπειας, άνοιξε ξανά ο δρόμος για να παρουσιαστεί ως “λύση” ό,τι στην πραγματικότητα απειλεί να μετατρέψει την περιοχή σε αποτεφρωτήρα. Με κατεπείγοντα, με δια περιφοράς αποφάσεις, με λιγότερο έλεγχο, με περισσότερη σιωπή.
Η ιστορία του Μαντουδίου δεν είναι ιστορία ανάπτυξης. Είναι ιστορία οργανωμένης απαξίωσης. Ένας τόπος κρατήθηκε φτωχός, αδύναμος και εξαρτημένος, ώστε να δέχεται ως σωτηρία το pet-coke, τη ρύπανση και τώρα την καύση σκουπιδιών. Δεν πρόκειται για λάθη. Πρόκειται για πολιτική επιλογή. Και όσο οι κοινωνίες μένουν στην ψύξη, τόσο τα συμφέροντα θα τις σερβίρουν στάχτη για μέλλον.