Καθώς πλησιάζει η 17η Νοεμβρίου, η δημόσια συζήτηση στρέφεται εκ νέου στη μεταπολίτευση και στη λεγόμενη «γενιά του Πολυτεχνείου». Μια γενιά που ξεκίνησε με τα ιδανικά της ελευθερίας και της δημοκρατίας, αλλά κατέληξε να κυριαρχήσει για δεκαετίες στη δημόσια ζωή, αφήνοντας πίσω της ένα σύνθετο, συχνά αντιφατικό αποτύπωμα.
Η συμβολή της στην αποκατάσταση της δημοκρατίας είναι αναμφισβήτητη. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, η ίδια γενιά ταυτίστηκε με τη νοοτροπία της εξουσίας: με τον κρατισμό, τον κομματισμό και την πελατειακή λογική που διαπότισαν το πολιτικό σύστημα. Η αρχική επαναστατική διάθεση μετατράπηκε σε ιδεολογικό δογματισμό, ενώ ο δημόσιος διάλογος κυριαρχήθηκε από συνθήματα και προκαταλήψεις που δύσκολα άφηναν χώρο για ρεαλισμό.
Χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της περιόδου ήταν η επιλεκτική ευαισθησία απέναντι στα διεθνή ζητήματα. Οι διαδηλώσεις υπέρ της Νικαράγουας, της Παλαιστίνης ή της Κούβας θεωρήθηκαν ένδειξη προοδευτισμού, ενώ η σιωπή για την Κύπρο, τη Βόρεια Ήπειρο ή την ελληνική μειονότητα στην Κωνσταντινούπολη πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Ο αντιδυτικός λόγος έγινε αυτοσκοπός, συχνά χωρίς πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο.
Την ίδια στιγμή, η μεταπολιτευτική κοινωνία διαμόρφωσε μια παράδοξη ιεραρχία αξιών. Οι εργατικοί και δημιουργικοί πολίτες αντιμετωπίζονταν με ειρωνεία ως «κυρ-Παντελήδες», ενώ οι κρατικοδίαιτοι και οι επαγγελματίες του συνδικαλισμού αναγορεύονταν σε «αγωνιστές». Η πολιτική συμμετοχή υποχώρησε μπροστά στον διορισμό και στη συντεχνιακή διεκδίκηση. Το αποτέλεσμα ήταν ένας κρατικός μηχανισμός διογκωμένος, αναποτελεσματικός και οικονομικά ασθενής — ο προάγγελος της κρίσης που θα ακολουθούσε.
Η οικονομική κατάρρευση και η διάλυση των μεγάλων κομμάτων της μεταπολίτευσης, του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ, σηματοδοτούν ίσως το τέλος μιας εποχής. Μιας εποχής που, παρά τις ιστορικές της αφετηρίες, εγκλωβίστηκε τελικά στις ίδιες τις αντιφάσεις της.
Το ζητούμενο, σήμερα, είναι αν η χώρα μπορεί να προχωρήσει μπροστά χωρίς τα ιδεολογικά βαρίδια και τις ψευδαισθήσεις του παρελθόντος. Να αφήσει πίσω της τη ρητορική της αντιπαλότητας και να στραφεί στη δημιουργία, στην παραγωγή και στην πραγματική κοινωνική συνοχή.
Ίσως πράγματι ήρθε η ώρα να κλείσει ο κύκλος της μεταπολίτευσης — όχι με λήθη, αλλά με αυτογνωσία.