Όταν ο ανώτατος πολιτειακός άρχοντας έχει μετατραπεί σε διακοσμητικό εξάρτημα της εκάστοτε πλειοψηφίας, η συζήτηση δεν είναι πια αν ο θεσμός φθείρεται, αλλά αν εξακολουθεί να έχει λόγο ύπαρξης.
Από θεσμικό αντίβαρο σε ακίνδυνη βιτρίνα
Υποτίθεται πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ενσαρκώνει την ενότητα του έθνους και τη θεσμική συνέχεια του κράτους. Στην πράξη, όμως, εδώ και δεκαετίες το αξίωμα έχει απογυμνωθεί από ουσιαστικό περιεχόμενο. Οι αλλεπάλληλες συνταγματικές παρεμβάσεις περιόρισαν δραστικά κάθε δυνατότητα πραγματικής πολιτειακής παρέμβασης, αφήνοντας πίσω έναν ρόλο σχεδόν τελετουργικό. Έναν ρόλο χωρίς πολιτικό βάρος, χωρίς ουσιαστική αυτοτέλεια, χωρίς δυνατότητα να λειτουργήσει ως θεσμικό ανάχωμα όταν η εκτελεστική εξουσία φουσκώνει επικίνδυνα.
Ένας πρόεδρος που δεν άρχει, δεν ελέγχει, δεν αποτρέπει
Ο σημερινός Πρόεδρος δεν μπορεί να μπλοκάρει κυβερνητικές επιλογές, δεν μπορεί να επιβάλει πολιτική ισορροπία, δεν μπορεί να ανακόψει θεσμικές εκτροπές με δική του πρωτοβουλία. Υπογράφει, επικυρώνει, παρίσταται, φωτογραφίζεται. Αυτό δεν είναι ανώτατος άρχων. Είναι ένας ευπρεπής υπάλληλος του συστήματος, με υψηλό συμβολικό τίτλο και χαμηλότατη ουσιαστική ισχύ. Και όταν το αξίωμα καταλήγει να λειτουργεί ως πολιτική σύνταξη τιμής για πρόσωπα που υπηρέτησαν κομματικούς μηχανισμούς, τότε ο θεσμός δεν προστατεύει τη Δημοκρατία. Απλώς κοσμεί την παρακμή της.
Πολυτέλεια για μια χώρα που στενάζει
Το ερώτημα δεν είναι μόνο θεσμικό. Είναι και βαθιά πολιτικό, κοινωνικό, ακόμη και ηθικό. Σε μια χώρα που επικαλείται διαρκώς δημοσιονομικούς περιορισμούς, που βλέπει τους νέους να φεύγουν, που μετρά κάθε ευρώ όταν πρόκειται για μισθούς, συντάξεις και κοινωνική προστασία, ποια ακριβώς αναγκαιότητα υπηρετεί η συντήρηση ενός τόσο αδύναμου πολιτειακού ρόλου; Γιατί να συνεχίζεται η χρηματοδότηση μιας ακριβοπληρωμένης κορνίζας, όταν η ίδια η Πολιτεία δηλώνει ανήμπορη να στηρίξει εκείνους που πραγματικά τη σηκώνουν στην πλάτη τους; Όσο πιο άδειος γίνεται ο θεσμός, τόσο πιο προκλητική γίνεται η ύπαρξή του.
Αν ο «Πρώτος Πολίτης» δεν μπορεί να υπερασπιστεί θεσμούς, να αναχαιτίσει αυθαιρεσίες, να εκφράσει αληθινά το εθνικό φρόνημα και να σταθεί πάνω από το κομματικό παιχνίδι, τότε δεν μιλάμε για κορυφαίο πολιτειακό αξίωμα. Μιλάμε για ένα ακριβό σκηνικό αντικείμενο σε μια δημοκρατία που προσποιείται πως λειτουργεί κανονικά. Και κάποια στιγμή, οι κοινωνίες που σέβονται τον εαυτό τους σταματούν να πληρώνουν για διακοσμητικά.