Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν είναι “σχολιαστής”. Είναι θεσμικός κόμβος λογοδοσίας. Όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε επίδειξη ισχύος, το πρόβλημα δεν είναι αισθητικό — είναι δημοκρατικό.
Η δημόσια ενημέρωση από την κυβέρνηση δεν είναι “παράσταση” και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν είναι “influencer” του Μεγάρου. Είναι θεσμική διαδικασία: διαφάνεια, λογοδοσία, απάντηση σε ερωτήσεις, ψυχραιμία απέναντι στην κριτική. Όταν, αντί γι’ αυτά, κυριαρχεί το ύφος της ειρωνείας, της απαξίωσης ή της προσωπικής αντιπαράθεσης με δημοσιογράφους, τότε η ενημέρωση χάνει τον πυρήνα της: να υπηρετεί τους πολίτες, όχι την επικοινωνιακή ισχύ.
Η επιλογή του Παύλος Μαρινάκης ως κυβερνητικού εκπροσώπου από τον Κυριάκος Μητσοτάκης κρίνεται —και δικαίως— πολιτικά. Όχι όμως με όρους “καφενείου”, αλλά με όρους θεσμικής λειτουργίας. Το ζητούμενο δεν είναι αν αρέσει ή δεν αρέσει ως πρόσωπο. Το ζητούμενο είναι αν η συμπεριφορά, η γλώσσα και η πρακτική του ρόλου του ενισχύουν τη δημοκρατική διαδικασία ή αν τη μετατρέπουν σε πεδίο πόλωσης και πειθαναγκασμού.
Υπάρχει, εδώ και καιρό, μια έντονη κριτική από αντιπολίτευση, δημοσιογράφους και πολίτες ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αντιμετωπίζει την αίθουσα ενημέρωσης ως χώρο “ελέγχου” και όχι ως χώρο λογοδοσίας: με απαντήσεις που συχνά είναι επιθετικές, με προσωπικές αιχμές, με προσπάθεια να οριστεί ποια ερώτηση είναι “νόμιμη” και ποια “ενοχλητική”. Αυτή η πρακτική —αντί να σβήνει την ένταση— την ταΐζει. Και η κοινωνία, κουρασμένη από τη μόνιμη ένταση, βλέπει να κανονικοποιείται μια κουλτούρα: “η ενημέρωση δεν είναι δικαίωμα, είναι χάρη”.
Το δεύτερο επίπεδο, ακόμη πιο επικίνδυνο, είναι η διολίσθηση από την πολιτική κριτική στη στοχοποίηση: όταν ο δημοσιογράφος εμφανίζεται ως “εχθρός”, όταν η ερώτηση παρουσιάζεται ως “παγίδα”, όταν η αίθουσα μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης “πιστών” και “απίστων”. Αυτό δεν είναι απλώς στυλ. Είναι μετατόπιση του κέντρου βάρους: από την απάντηση στο μήνυμα ισχύος. Και το μήνυμα ισχύος, ειδικά όταν εκπέμπεται θεσμικά, λειτουργεί σαν σήμα προς κάθε κατεύθυνση.
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπίζεται τις επιλογές της. Δεν έχει δικαίωμα να μετατρέπει την ενημέρωση σε μηχανισμό πειθαρχίας. Η πολιτική αντιπαράθεση είναι μέρος της δημοκρατίας. Η θεσμική απαξίωση της δημοσιογραφικής ερώτησης δεν είναι.
Τι καταγγέλλεται / τι συζητείται δημόσια
- Ότι ο κυβερνητικός εκπρόσωπος χρησιμοποιεί απαξιωτικό ή συγκρουσιακό ύφος σε ερωτήσεις που δεν τον εξυπηρετούν.
- Ότι επιχειρεί να “οριοθετήσει” το επιτρεπτό πλαίσιο των ερωτήσεων, όχι με στοιχεία αλλά με επίθεση κινήτρων.
- Ότι έχουν ανακυκλωθεί στο δημόσιο πεδίο παλαιότερες αποδιδόμενες δηλώσεις/αναρτήσεις του, τις οποίες οι επικριτές του επικαλούνται για να τεκμηριώσουν ένα προφίλ πολιτικής επιθετικότητας — ανεξαρτήτως του πλαισίου ή της ακριβούς διατύπωσης.
Τι ισχύει θεσμικά
- Η ενημέρωση δεν είναι “μονολόγος”: είναι διαδικασία λογοδοσίας με ερωτήσεις.
- Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος οφείλει να απαντά με ακρίβεια, τεκμηρίωση και νηφαλιότητα, χωρίς προσωπικές στοχεύσεις.
- Η προστασία της δημοσιογραφικής ερώτησης δεν είναι “προνόμιο” των δημοσιογράφων· είναι δικλείδα ασφαλείας των πολιτών.
Τι λείπει για να κριθεί καθαρά
- Διαφανείς κανόνες λειτουργίας της ενημέρωσης (χρόνος, σειρά, διαδικασία follow-up ερωτήσεων).
- Καθαρή αποτύπωση: πότε απαντήθηκε ουσιαστικά ένα ερώτημα και πότε αντικαταστάθηκε από επίθεση/υπαινιγμό.
- Ρητή δέσμευση ότι καμία κριτική ερώτηση δεν θα αντιμετωπίζεται ως “εχθρική ενέργεια”.
Ερωτήματα που απαιτούν καθαρές απαντήσεις
- Θα θεσπιστεί δημόσιο, γραπτό πρωτόκολλο λειτουργίας της ενημέρωσης (κανόνες, χρόνοι, δικαίωμα επανερώτησης);
- Θα υπάρξει ρητή δέσμευση ότι δεν θα στοχοποιούνται δημοσιογράφοι με υπαινιγμούς για κίνητρα ή “κυκλώματα” χωρίς στοιχεία;
- Θα δημοσιοποιείται, με τρόπο συστηματικό, η τεκμηρίωση πίσω από κάθε κρίσιμη κυβερνητική θέση (έγγραφα/δεδομένα/χρονολόγια), ώστε η ενημέρωση να μην εξαρτάται από το ύφος;
- Ποιος αξιολογεί την ποιότητα της θεσμικής ενημέρωσης: μόνο το επικοινωνιακό επιτελείο ή και θεσμικά αντίβαρα (π.χ. κοινοβουλευτικός έλεγχος με συγκεκριμένα κριτήρια);
- Πώς εγγυάται η κυβέρνηση ότι η ενημέρωση υπηρετεί τον πολίτη και όχι την επικοινωνιακή σύγκρουση, ειδικά σε περιόδους κοινωνικής έντασης;
- Η ενημέρωση δεν είναι “μάχη χαρακωμάτων”. Είναι λογοδοσία.
- Όταν η ερώτηση βαφτίζεται “εχθρός”, η δημοκρατία μπαίνει σε κατηφόρα.
- Θεσμός χωρίς αυτοσυγκράτηση είναι δύναμη χωρίς φρένα.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν κρίνεται από το πόσο “νικάει” σε μια αίθουσα. Κρίνεται από το αν, ακόμα και στην πιο δύσκολη ερώτηση, διατηρεί το επίπεδο που απαιτεί ο ρόλος: απάντηση, τεκμηρίωση, ψυχραιμία, σεβασμό. Αν η ενημέρωση γίνει εργαλείο πόλωσης, τότε δεν τραυματίζεται μόνο η εικόνα μιας κυβέρνησης. Τραυματίζεται ο ίδιος ο μηχανισμός που επιτρέπει στους πολίτες να ελέγχουν την εξουσία. Και αυτό δεν είναι επικοινωνία. Είναι ρήγμα θεσμικό.