Από τη στοχοποίηση των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο στη στρατηγική αναβάθμιση Ελλάδας–Κύπρου
Η επίθεση με drones κατά των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο λειτούργησε ως καμπανάκι για κάτι που συχνά αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα: η Κύπρος δεν είναι ένα «ήσυχο μετόπισθεν». Είναι προκεχωρημένο ευρωπαϊκό έδαφος, κόμβος στρατηγικών ισορροπιών και –όταν οι συγκρούσεις ξεφεύγουν– πιθανός στόχος. Η ασφάλεια του νησιού δεν είναι στενά κυπριακή υπόθεση. Είναι κρίσιμη διάσταση της εθνικής ασφάλειας της Ελλάδας και της συλλογικής ασφάλειας της Ευρώπης.
Από πρώτη ανάγνωση, το γεγονός μοιάζει δυσμενές. Όμως η γεωπολιτική δεν επιβραβεύει την αυτολύπηση· επιβραβεύει όσους μετατρέπουν την κρίση σε αρχιτεκτονική ισχύος. Και αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη ευκαιρία για τον Ελληνισμό.
Μόνιμη αεροναυτική παρουσία: από την “επίσκεψη” στη “γραμμή”
Η αποστολή ελληνικών ναυτικών και αεροπορικών μέσων στην περιοχή δεν έχει αξία ως επικοινωνιακή κίνηση. Έχει αξία ως δοκιμή επιχειρησιακής κανονικότητας: ότι η Ελλάδα μπορεί να σταθεί στον χώρο της Κύπρου, να επιτηρεί, να αποτρέπει και να υποστηρίζει, όχι σποραδικά αλλά σταθερά.
Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για το Δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, η ουσία δεν βρίσκεται σε δηλώσεις. Βρίσκεται σε ρυθμό παρουσίας, σε ασκήσεις, σε διαλειτουργικότητα, σε κανόνες και υποδομές. Στην πράξη που διαμορφώνει συνθήκες. Στη συνέχεια που δημιουργεί τετελεσμένα αποτροπής.
Η Κύπρος είναι το σημείο όπου δοκιμάζεται η αξιοπιστία της ελληνικής στρατηγικής. Και η σημερινή συγκυρία δίνει στην Αθήνα το πρόσχημα που στο παρελθόν συχνά έλειπε: τη νομιμοποιητική βάση μιας μόνιμης αεροναυτικής παρουσίας σε χώρο όπου η ασφάλεια απειλείται από πραγματικές εξελίξεις και όχι από θεωρητικά σενάρια.
Η σιωπή της Άγκυρας ως παράθυρο ευκαιρίας
Ιστορικά, η τουρκική αντίδραση ήταν σχεδόν αυτόματη απέναντι σε κάθε ελληνική παρουσία πέριξ της Κύπρου. Σήμερα όμως διαμορφώνεται μια ιδιότυπη σιωπή. Η Άγκυρα δεν θέλει να εμφανιστεί να συγκρούεται με επιλογές και κινήσεις που εντάσσονται σε ευρύτερες δυτικές επιδιώξεις και σχεδιασμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή η “σιωπή” δεν είναι ένδειξη αλλαγής προθέσεων. Είναι ένδειξη περιορισμού τακτικής. Και γι’ αυτό είναι πολύτιμο παράθυρο: η ελληνική παρουσία μπορεί να παγιωθεί ως «κανονικότητα» πριν επιστρέψουμε στον γνώριμο τουρκικό αυτοματισμό έντασης. Ό,τι κερδίζεται σε τέτοιες συγκυρίες, κερδίζεται με ταχύτητα, σχέδιο και αποφασιστικότητα.
Η ΕΕ μπροστά στην ευθύνη της: σύνορα σημαίνει χρήμα, ισχύς και πολιτική κάλυψη
Η στοχοποίηση βάσεων στο κυπριακό έδαφος αναδεικνύει ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο: η Ελλάδα και η Κύπρος δεν φυλάνε μόνο τα δικά τους σύνορα. Φυλάνε το ανατολικό σύνορο της Ευρώπης σε μια περίοδο όπου η Μεσόγειος δεν είναι «γειτονιά» αλλά ζώνη ανασφάλειας.
Αυτό πρέπει να μεταφραστεί σε συγκεκριμένες αξιώσεις: οικονομική συνδρομή, πολιτική στήριξη, προγράμματα άμυνας και ασφάλειας, ενίσχυση δυνατοτήτων επιτήρησης, αντι-drone προστασία, προστασία κρίσιμων υποδομών. Και, κυρίως, σαφής ευρωπαϊκή θέση ότι η άμυνα της Ένωσης δεν μπορεί να χτιστεί υπονομεύοντας τα κράτη-μέλη της ή “χαϊδεύοντας” μια αναθεωρητική Τουρκία στο όνομα ενός ψευδεπίγραφου πραγματισμού.
Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν τη δυνατότητα να πιέσουν θεσμικά: εάν η Ευρώπη συζητά για αμυντική αρχιτεκτονική, οφείλει να ξεκινήσει από τις προφυλακές της. Και οι προφυλακές της βρίσκονται σε ελληνικό και κυπριακό έδαφος.
Η γραμμή Ρόδος–Κάρπαθος–Κάσος–Κρήτη: ο κρίσιμος κρίκος Αιγαίου–Ανατολικής Μεσογείου
Υπάρχει και μια εξίσου ουσιαστική ευκαιρία, καθαρά ελληνική: η ενίσχυση της αμυντικής γραμμής από Ρόδο έως Κρήτη. Η γραμμή αυτή δεν είναι γεωγραφικό σχέδιο στο χαρτί. Είναι ο συνδετικός κρίκος του Αιγαίου με την Ανατολική Μεσόγειο, είναι σημείο τριβής με τον άξονα των παράνομων διεκδικήσεων, είναι το φυσικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσονται οι μεγάλες γεωπολιτικές αναμετρήσεις.
Η ενίσχυση αυτής της γραμμής μπορεί να τεκμηριωθεί όχι μόνο ως εθνική ανάγκη, αλλά ως ευρωπαϊκή ανάγκη: άμυνα σε ζώνη που δέχεται πίεση από τις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής, προστασία θαλάσσιων γραμμών, σταθερότητα σε ενεργειακούς και γεωοικονομικούς διαδρόμους.
Η κρίση δεν είναι μόνο κίνδυνος – είναι και νομιμοποίηση στρατηγικής
Η στοχοποίηση των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο έδειξε ότι η περιοχή δεν επιτρέπει αδράνεια. Όμως έδειξε και κάτι ακόμη: ότι ο Ελληνισμός διαθέτει μια σπάνια ευκαιρία να μετατρέψει το “ανησυχούμε” σε “εγκαθιστούμε”. Να μετατρέψει την έκτακτη κινητοποίηση σε μόνιμη παρουσία. Να μετατρέψει την ευρωπαϊκή ρητορική σε ευρωπαϊκή δέσμευση.
Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται καθαρή πολιτική απόφαση: ότι η Κύπρος δεν είναι «μακριά». Είναι το οριακό σημείο όπου κρίνεται η αποτροπή, η αξιοπιστία και η θέση μας στον γεωπολιτικό χάρτη. Και, σε τέτοιες στιγμές, το μεγαλύτερο λάθος δεν είναι η ένταση των εξελίξεων. Είναι να αφήσεις το παράθυρο να κλείσει χωρίς να έχεις χτίσει πάνω του ισχύ, παρουσία και συμμαχίες.