Τα αυτόνομα αεροσκάφη CCA σχεδιάζονται για να επιχειρούν δίπλα σε μαχητικά πέμπτης και έκτης γενιάς – Η Πολεμική Αεροπορία εξετάζει όχι μόνο την απόκτησή τους, αλλά και την ελληνική συμμετοχή στην παραγωγή τους
Μια νέα εποχή στην εναέρια μάχη διαμορφώνεται με ταχύτατους ρυθμούς, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν στην ανάπτυξη των πρώτων Συνεργατικών Αεροσκαφών Μάχης, γνωστών διεθνώς ως Collaborative Combat Aircraft – CCA.
Πρόκειται για αυτόνομα ή ημιαυτόνομα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία δεν θα επιχειρούν μόνα τους, αλλά σε άμεση συνεργασία με επανδρωμένα μαχητικά πέμπτης και έκτης γενιάς. Θα λειτουργούν ουσιαστικά ως «πιστοί συνοδοί» των πιλότων, αναλαμβάνοντας αποστολές υψηλού κινδύνου και πολλαπλασιάζοντας την ισχύ κάθε σχηματισμού.
Η εξέλιξη αυτή αφορά άμεσα και την Ελλάδα, η οποία προχωρά στην απόκτηση 20 μαχητικών F-35A, με δυνατότητα μελλοντικής παραγγελίας ακόμη 20 αεροσκαφών.
Τα πρώτα αμερικανικά πρωτότυπα
Η αμερικανική Πολεμική Αεροπορία ανέθεσε στις εταιρείες General Atomics και Anduril την ανάπτυξη δύο πρωτότυπων συνεργατικών αεροσκαφών.
Πρόκειται για το YFQ-42A της General Atomics και το YFQ-44A της Anduril. Τα δύο συστήματα σχεδιάζονται ώστε να συνοδεύουν προηγμένα μαχητικά και να εκτελούν αποστολές που σήμερα απαιτούν είτε επιπλέον επανδρωμένα αεροσκάφη είτε εκθέτουν τους πιλότους σε ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο.
Με την αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης, τα CCA θα μπορούν να συμμετέχουν σε:
- αποστολές αεροπορικής υπεροχής,
- προσβολές στόχων εδάφους,
- ηλεκτρονικό πόλεμο,
- επιτήρηση και αναγνώριση,
- συλλογή πληροφοριών,
- εντοπισμό και κατάδειξη στόχων,
- προστασία επανδρωμένων μαχητικών.
Σε ακραίες περιπτώσεις, ένα συνεργατικό drone θα μπορεί ακόμη και να χρησιμοποιηθεί ως αναλώσιμο μέσο, προκειμένου να προστατεύσει το επανδρωμένο αεροσκάφος και τη ζωή του χειριστή του.
Ο πιλότος μετατρέπεται σε διοικητή εναέριας ομάδας
Η βασική αλλαγή δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία, αλλά και στον ίδιο τον ρόλο του πιλότου.
Ο χειριστής ενός F-35 ή ενός μελλοντικού μαχητικού έκτης γενιάς δεν θα ελέγχει απλώς το δικό του αεροσκάφος. Θα λειτουργεί ως επικεφαλής μιας μικρής εναέριας δύναμης, κατευθύνοντας πολλαπλά μη επανδρωμένα συστήματα.
Τα συνεργατικά drones θα μπορούν να πετούν μπροστά από το επανδρωμένο μαχητικό, να εισέρχονται πρώτα σε περιοχές με ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα, να εντοπίζουν απειλές και να μεταδίδουν δεδομένα σε πραγματικό χρόνο.
Έτσι, το επανδρωμένο αεροσκάφος θα μπορεί να παραμένει σε ασφαλέστερη απόσταση, διατηρώντας παράλληλα πλήρη εικόνα του πεδίου των επιχειρήσεων.
Στόχος ένας στόλος περίπου 1.000 αεροσκαφών
Η αμερικανική αεροπορία σχεδιάζει τη δημιουργία ενός στόλου περίπου 1.000 συνεργατικών drones, με τα πρώτα 150 να προγραμματίζεται να παραδοθούν μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Η Ουάσιγκτον επιταχύνει το πρόγραμμα, καθώς επιδιώκει να καλύψει το τεχνολογικό και αριθμητικό έδαφος απέναντι στην Κίνα.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα των CCA είναι ότι εκτιμάται πως θα κοστίζουν αισθητά λιγότερο από ένα σύγχρονο επανδρωμένο μαχητικό. Παράλληλα, θα διαθέτουν μεγάλη ακτίνα δράσης και θα μπορούν να επιχειρούν χωρίς να τίθεται άμεσα σε κίνδυνο η ζωή ενός πιλότου.
Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για νέα drones. Πρόκειται για μια συνολική αναδιοργάνωση του τρόπου με τον οποίο θα διεξάγονται οι αεροπορικές επιχειρήσεις τις επόμενες δεκαετίες.
Το ελληνικό ενδιαφέρον
Η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη εκφράσει ενδιαφέρον για την τεχνολογία των συνεργατικών αεροσκαφών.
Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας, αντιπτέραρχος Δημοσθένης Γρηγοριάδης, έχει αναφερθεί στην πρόθεση της Ελλάδας να εξετάσει την απόκτηση τέτοιων συστημάτων στο μέλλον.
Η ένταξη των F-35A στο ελληνικό οπλοστάσιο δημιουργεί ένα νέο επιχειρησιακό περιβάλλον. Τα CCA θα μπορούσαν να συνεργάζονται με τα ελληνικά F-35, αυξάνοντας τον αριθμό των διαθέσιμων αισθητήρων, των όπλων και των πλατφορμών που θα συμμετέχουν σε κάθε αποστολή.
Ένα ελληνικό F-35 θα μπορούσε, για παράδειγμα, να συνοδεύεται από περισσότερα του ενός μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οποία θα αναλάμβαναν διαφορετικούς ρόλους: αναγνώριση, παρεμβολές, προσβολή στόχων ή προστασία του σχηματισμού.
Η Ελλάδα θέλει ρόλο και στην παραγωγή
Το ελληνικό ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην αγορά έτοιμων συστημάτων.
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η ελληνική πλευρά διερευνά τη δυνατότητα συμμετοχής σε κάποιο από τα προγράμματα ως συμπαραγωγός. Η επόμενη φάση του αμερικανικού προγράμματος αναμένεται να περιλαμβάνει συμβάσεις για υποσυστήματα, υλικά, αισθητήρες και λογισμικό.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η συνεργασία της Shield AI με τον ελληνικό όμιλο EFA, καθώς και η πρόθεση της αμερικανικής εταιρείας να δημιουργήσει γραφεία στην Αθήνα.
Η Shield AI ειδικεύεται στην ανάπτυξη λογισμικού αυτόνομων συστημάτων και συλλογικής νοημοσύνης μέσω της τεχνολογίας Hivemind. Η συγκεκριμένη τεχνολογία επιτρέπει σε πολλαπλές μη επανδρωμένες πλατφόρμες να συνεργάζονται, να ανταλλάσσουν δεδομένα και να λαμβάνουν αποφάσεις ακόμη και σε περιβάλλοντα όπου οι επικοινωνίες είναι περιορισμένες ή έχουν υποστεί παρεμβολές.
Μια στρατηγική ευκαιρία για την ελληνική αμυντική βιομηχανία
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην ανάπτυξη των CCA θα μπορούσε να αποτελέσει μεγάλη ευκαιρία για την εγχώρια αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι η χώρα να μη μείνει μόνο στον ρόλο του τελικού αγοραστή. Η συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων στην ανάπτυξη λογισμικού, αισθητήρων, ηλεκτρονικών συστημάτων και επιμέρους κατασκευών θα μπορούσε να δημιουργήσει τεχνογνωσία, εξειδικευμένες θέσεις εργασίας και εξαγωγικές δυνατότητες.
Η Ελλάδα διαθέτει επιστημονικό προσωπικό υψηλού επιπέδου και επιχειρήσεις που μπορούν να συμμετάσχουν σε διεθνή προγράμματα. Απαιτείται, όμως, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, σταθερή χρηματοδότηση και συγκεκριμένες δεσμεύσεις για ουσιαστική εγχώρια προστιθέμενη αξία.
Τα συνεργατικά drones δεν αποτελούν ένα μακρινό σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι η τεχνολογία που αλλάζει ήδη τον τρόπο σχεδιασμού των αεροπορικών δυνάμεων.
Για την Ελλάδα, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι μόνο να αποκτήσει αυτά τα συστήματα, αλλά να συμμετάσχει εγκαίρως στην τεχνολογική και παραγωγική αλυσίδα της νέας εποχής της εναέριας μάχης.