Οι πληροφορίες που μεταδίδονται από ισραηλινά μέσα για αμερικανικό ενδιαφέρον γύρω από την ενίσχυση των στρατιωτικών και αμυντικών επαφών Αιγύπτου – Τουρκίας δεν μπορούν να περάσουν σαν μια ακόμη είδηση εξωτερικής πολιτικής. Δεν είναι απλή διπλωματική κινητικότητα. Δεν είναι απλώς άλλη μία επαφή ανάμεσα σε δύο περιφερειακές δυνάμεις. Είναι καμπανάκι.
Και όταν χτυπά καμπανάκι στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να παριστάνει ότι δεν το ακούει.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Maariv, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να ζητούν διευκρινίσεις για το περιεχόμενο και το εύρος της αμυντικής προσέγγισης Καΐρου – Άγκυρας. Το Ισραήλ παρακολουθεί. Η Ουάσιγκτον συλλέγει πληροφορίες. Περιφερειακοί παίκτες αξιολογούν σενάρια. Και η Ελλάδα; Η Ελλάδα οφείλει να πάψει να αντιμετωπίζει την Ανατολική Μεσόγειο σαν χάρτη συνεδρίων και να τη δει ξανά ως πεδίο εθνικής στρατηγικής.
Διότι πίσω από τις στρατιωτικές επαφές Αιγύπτου – Τουρκίας υπάρχει ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα: πού οδηγεί αυτή η προσέγγιση; Είναι απλή αποκατάσταση σχέσεων δύο χωρών που είχαν βρεθεί σε αντιπαράθεση μετά την πτώση Μόρσι; Είναι τακτικός συντονισμός για Γάζα, Λιβύη, Σουδάν και Αφρική; Ή μήπως είναι το προοίμιο μιας ευρύτερης αναδιάταξης, στην οποία η Τουρκία θα επιχειρήσει να «ξεκλειδώσει» μέσω Καΐρου εκείνο που δεν μπόρεσε να νομιμοποιήσει μόνη της: τη Γαλάζια Πατρίδα;
Εδώ βρίσκεται η ουσία.
Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 ήταν σημαντική. Ακύρωσε πολιτικά το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, έδωσε θεσμικό αποτύπωμα στη συνεργασία Ελλάδας – Αιγύπτου και κατοχύρωσε μια μερική οριοθέτηση ΑΟΖ. Όμως ήταν μερική. Σταμάτησε στον 28ο Μεσημβρινό. Άφησε ανοιχτό το ανατολικότερο τμήμα. Άφησε έξω την καυτή ζώνη του Καστελόριζου.
Και αυτό το κενό δεν είναι τεχνικό. Είναι γεωπολιτικό.
Η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά ότι το Καστελόριζο είναι το σημείο που της χαλάει τον χάρτη. Είναι το νησιωτικό σύμπλεγμα που, κατά την ελληνική θέση, συνδέει τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο με την κυπριακή ΑΟΖ. Είναι το σημείο που εμποδίζει την Άγκυρα να εμφανίσει την Ανατολική Μεσόγειο ως φυσικό χώρο τουρκικής επέκτασης. Είναι η μικρή κουκκίδα στον χάρτη που έχει τεράστιο στρατηγικό βάρος.
Γι’ αυτό και η Τουρκία δεν στοχεύει μόνο στο έδαφος. Στοχεύει κυρίως στην επήρεια. Θέλει να πείσει ότι τα νησιά δεν δικαιούνται πλήρη θαλάσσια ζώνη. Θέλει να εμφανίσει το Καστελόριζο ως «παράλογη ελληνική απαίτηση». Θέλει να κόψει τη θαλάσσια συνέχεια Ελλάδας – Κύπρου όχι απαραίτητα με πολεμικό πλοίο, αλλά με χάρτη, συμφωνία, διπλωματικό τετελεσμένο.
Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος μιας ενδεχόμενης τουρκοαιγυπτιακής προσέγγισης στο πεδίο των θαλάσσιων ζωνών. Όχι επειδή υπάρχει σήμερα επιβεβαιωμένη συμφωνία ΑΟΖ Αιγύπτου – Τουρκίας. Δεν υπάρχει. Αλλά επειδή η Τουρκία δουλεύει μεθοδικά πάνω στα κενά, στις γκρίζες ζώνες, στις ασάφειες και στις ανάγκες των άλλων.
Αν αύριο το Κάιρο μπει σε συζήτηση με την Άγκυρα για οριοθέτηση ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού με τρόπο που υποβαθμίζει το Καστελόριζο, τότε δεν θα μιλάμε για απλή διπλωματική εξέλιξη. Θα μιλάμε για στρατηγικό ρήγμα. Θα μιλάμε για έμμεση αποδοχή βασικών τουρκικών θέσεων. Θα μιλάμε για αποδυνάμωση της ελληνικής θέσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και τότε θα αποδειχθεί ότι το «μισό βήμα» του 2020, όσο σημαντικό κι αν ήταν, δεν αρκούσε από μόνο του.
Υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα, ακόμη πιο λεπτό. Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου προβλέπει ότι αν φυσικοί πόροι ή δεξαμενές υδρογονανθράκων εκτείνονται εκατέρωθεν της οριοθετικής γραμμής, τα δύο μέρη συνεργάζονται για τους τρόπους αξιοποίησής τους. Αυτό είναι διεθνώς γνωστή πρακτική. Δεν σημαίνει εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Δεν σημαίνει συνεκμετάλλευση επί παντός. Δεν σημαίνει ότι όποιος φωνάζει περισσότερο παίρνει μερίδιο.
Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται η παγίδα: μια τεχνική πρόνοια μπορεί να μετατραπεί πολιτικά σε εργαλείο πίεσης, αν δεν υπάρχει καθαρή εθνική γραμμή.
Διότι ήδη ακούγονται, επίσημα ή ανεπίσημα, διάφορες «έξυπνες» ιδέες. Να κάνουμε win-win. Να βρεθεί μια λύση που να ικανοποιεί και την Τουρκία. Να οριοθετήσουμε, αλλά με πρόνοιες συνεργασίας. Να δώσουμε οικονομικό κίνητρο για να πέσουν οι τόνοι. Να μετατρέψουμε τη γεωπολιτική σε λογιστικό συμβιβασμό.
Αυτό όμως δεν είναι στρατηγική. Είναι συνταγή διολίσθησης.
Η Τουρκία δεν ζητά απλώς οικονομικό όφελος. Ζητά αναγνώριση ρόλου. Ζητά γεωπολιτική νομιμοποίηση. Ζητά να εμπεδωθεί ότι χωρίς την Άγκυρα δεν υπάρχει Ανατολική Μεσόγειος. Ζητά να περάσει από την πίσω πόρτα αυτό που δεν μπορεί να περάσει από το διεθνές δίκαιο.
Και η Ελλάδα δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτό με ευχές, φωτογραφίες και δηλώσεις περί «ήρεμων νερών».
Τα ήρεμα νερά είναι καλά όταν κάτω από την επιφάνεια δεν μετακινούνται τεκτονικές πλάκες. Στην Ανατολική Μεσόγειο μετακινούνται.
Η προσέγγιση Αιγύπτου – Τουρκίας, η ανησυχία του Ισραήλ, η αμερικανική κινητικότητα, οι συζητήσεις για αμυντική συνεργασία, drones, ασκήσεις και κοινά σχήματα ασφαλείας δείχνουν ότι η περιοχή ξαναμοιράζεται. Και όταν μια περιοχή ξαναμοιράζεται, όποιος δεν έχει καθαρή θέση βρίσκεται στο μενού.
Η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί άμεσα σε τρία επίπεδα.
Πρώτον, να ζητήσει πλήρη και καθαρή ενημέρωση από το Κάιρο για το εύρος της αμυντικής και στρατηγικής προσέγγισης με την Άγκυρα. Όχι με φοβικά σύνδρομα, αλλά με θεσμική σοβαρότητα. Η Αίγυπτος είναι σημαντικός εταίρος. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται ειλικρίνεια.
Δεύτερον, να επαναβεβαιώσει με απόλυτη σαφήνεια ότι καμία συζήτηση ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού δεν μπορεί να αγνοεί τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και την επήρεια του συμπλέγματος του Καστελόριζου. Δεν υπάρχει «γκρίζα ζώνη» επειδή το επιθυμεί η Τουρκία.
Τρίτον, να συνδέσει ξανά την εξωτερική πολιτική με την αποτροπή. Διότι η διπλωματία χωρίς ισχύ είναι παράκληση. Και η ισχύς χωρίς διπλωματική στρατηγική είναι θόρυβος. Η Ελλάδα χρειάζεται και τα δύο.
Το Καστελόριζο δεν είναι μακρινό νησί. Δεν είναι περιφερειακή λεπτομέρεια. Δεν είναι βάρος στον χάρτη. Είναι γεωπολιτική κλειδαριά. Αν χαθεί η επήρειά του, δεν χάνεται απλώς μια γραμμή σε ναυτικό χάρτη. Αποδυναμώνεται η θαλάσσια συνέχεια Ελλάδας – Κύπρου. Πλήττεται η στρατηγική αρχιτεκτονική του Ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Αλλάζει η ισορροπία.
Και τότε θα είναι αργά για πατριωτικές δηλώσεις.
Η Τουρκία κινείται. Η Αίγυπτος ζυγίζει. Το Ισραήλ ανησυχεί. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ρωτούν.
Η Ελλάδα οφείλει να απαντήσει πριν χρειαστεί να απολογηθεί.
Γιατί στην Ανατολική Μεσόγειο τα κενά δεν μένουν κενά. Τα γεμίζει όποιος έχει σχέδιο.