Η πλέον ενδιαφέρουσα –και ταυτόχρονα πιο ανησυχητική– εκδοχή για όσα εξελίσσονται στη Βενεζουέλα δεν αφορά ούτε τα ναρκωτικά, ούτε την «τρομοκρατία», ούτε φυσικά τη δημοκρατία. Αφορά κάτι πολύ βαθύτερο: την ίδια την επιβίωση του δολαρίου και, κατ’ επέκταση, του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος όπως το γνωρίσαμε τα τελευταία πενήντα χρόνια.
Η υπόθεση πηγαίνει πίσω στο 1974, όταν ο Χένρι Κίσινγκερ διαμόρφωσε τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία που θεμελίωσε το σύστημα του πετροδολαρίου. Από τότε, το πετρέλαιο τιμολογείται κυρίως σε δολάρια και, σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν στρατιωτική προστασία. Η συμφωνία αυτή δημιούργησε τεχνητή και μόνιμη παγκόσμια ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να χρηματοδοτούν ελλείμματα, στρατό και παγκόσμια ισχύ με χρήμα που οι υπόλοιποι λαοί πρέπει να «κερδίζουν».
Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον πλανήτη: περίπου 303 δισ. βαρέλια, περισσότερα ακόμη και από της Σαουδικής Αραβίας. Πρόκειται για έναν ενεργειακό όγκο ικανό να επηρεάσει στρατηγικά το παγκόσμιο σύστημα εμπορίου ενέργειας για δεκαετίες. Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο το μέγεθος των αποθεμάτων, αλλά ο τρόπος διάθεσής τους.
Τα τελευταία χρόνια, το καθεστώς Μαδούρο επέλεξε συνειδητά να κινηθεί εκτός δολαρίου. Πωλήσεις πετρελαίου σε κινεζικά γουάν, αποδοχή ευρώ και ρουβλίων, προσπάθειες ένταξης στους BRICS, δημιουργία διαύλων πληρωμών με την Κίνα που παρακάμπτουν το SWIFT. Με απλά λόγια, η Βενεζουέλα δήλωσε ότι δεν αποδέχεται πλέον τη δολαριακή μονοκρατορία.
Αυτό δεν είναι απλώς μια οικονομική επιλογή. Είναι ευθεία πρόκληση προς τον πυρήνα της αμερικανικής ισχύος.
Η ιστορία δείχνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Το 2000, ο Σαντάμ Χουσεΐν ανακοίνωσε ότι το ιρακινό πετρέλαιο θα πωλείται σε ευρώ. Τρία χρόνια αργότερα, το Ιράκ εισβλήθηκε, το καθεστώς κατέρρευσε και το πετρέλαιο επέστρεψε άμεσα στο δολάριο. Όπλα μαζικής καταστροφής δεν βρέθηκαν ποτέ.
Το 2009, ο Μουαμάρ Καντάφι πρότεινε τη δημιουργία χρυσού αφρικανικού νομίσματος για το εμπόριο πετρελαίου. Το 2011, το ΝΑΤΟ διέλυσε τη Λιβύη, ο ίδιος δολοφονήθηκε και το σχέδιο θάφτηκε μαζί του. Η χώρα δεν ανέκαμψε ποτέ και μετατράπηκε σε αποτυχημένο κράτος.
Σήμερα, ο Μαδούρο ακολουθεί τον ίδιο δρόμο, αλλά με πέντε φορές μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου από Ιράκ και Λιβύη μαζί. Σε συνεργασία με Κίνα, Ρωσία και Ιράν –τους βασικούς πρωταγωνιστές της παγκόσμιας αποδολαριοποίησης– επιχειρεί να σπάσει έναν κανόνα πέντε δεκαετιών. Δεν πρόκειται για σύμπτωση.
Το πετροδολάριο, άλλωστε, ήδη φθείρεται. Η Ρωσία εμπορεύεται ενέργεια σε ρούβλια και γουάν. Το Ιράν κινείται χρόνια εκτός δολαρίου. Η Κίνα δημιούργησε το CIPS ως εναλλακτική του SWIFT και συμμετέχει σε πολυμερή έργα όπως το mBridge για άμεσους διακανονισμούς σε τοπικά νομίσματα. Ακόμη και η Σαουδική Αραβία συζητά πλέον ανοιχτά πωλήσεις σε γουάν.
Σε αυτό το περιβάλλον, μια Βενεζουέλα ενταγμένη στους BRICS, με τεράστια ενεργειακή ισχύ και συναλλαγές εκτός δολαρίου, θα λειτουργούσε ως επιταχυντής μιας ήδη εξελισσόμενης διαδικασίας. Για την Ουάσιγκτον, αυτό συνιστά στρατηγική απειλή πρώτου μεγέθους.
Η επίκληση των ναρκωτικών και της «αποκατάστασης της δημοκρατίας» λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού. Η Βενεζουέλα ευθύνεται για ελάχιστο ποσοστό της κοκαΐνης που φτάνει στις ΗΠΑ, ενώ το επιχείρημα περί δημοκρατίας καταρρέει όταν η ίδια η Ουάσιγκτον στηρίζει ανοιχτά αυταρχικά καθεστώτα όπου τη συμφέρει.
Το πραγματικό μήνυμα είναι σαφές: όποιος αμφισβητεί το δολάριο και τη νομισματική ηγεμονία των ΗΠΑ, στοχοποιείται. Όμως εδώ βρίσκεται και το παράδοξο. Αυτή η επίδειξη ισχύος μπορεί να επιταχύνει –και όχι να αναχαιτίσει– την αποδολαριοποίηση. Διότι κάθε χώρα του Παγκόσμιου Νότου αντιλαμβάνεται πλέον ότι η εξάρτηση από το δολάριο ισοδυναμεί με στρατηγική ευαλωτότητα.
Η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται: 3 Ιανουαρίου 1990, εισβολή στον Παναμά. 3 Ιανουαρίου 2026, Βενεζουέλα. Το ίδιο εγχειρίδιο, η ίδια ρητορική, ο ίδιος στόχος: έλεγχος στρατηγικών πόρων και εμπορικών ροών.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι θα γίνει στη Βενεζουέλα. Είναι τι θα συμβεί όταν το δολάριο δεν θα μπορεί πλέον να επιβάλλεται με τη βία. Όταν οι BRICS θα συγκεντρώνουν σχεδόν το μισό παγκόσμιο ΑΕΠ. Όταν η Κίνα θα διαθέτει την οικονομική ισχύ να απαντήσει.
Γιατί όταν ένα νόμισμα χρειάζεται βομβαρδισμούς για να παραμείνει κυρίαρχο, τότε το πρόβλημα δεν είναι οι άλλοι. Είναι το ίδιο το σύστημα.
Η Βενεζουέλα δεν είναι η αρχή.
Είναι το απελπισμένο τέλος.