Με αφορμή την τραγωδία με 15 νεκρούς στη Χίο, δημόσια τοποθέτηση του Λάκη Λαζόπουλου μεταφέρει τη συζήτηση από τα «λόγια» στα «δεδομένα»: αν υπάρχει επιχειρησιακή κάμερα, γιατί δεν υπάρχει καταγραφή; Αν δεν υπάρχει, ποιος το εξηγεί θεσμικά και με ποιο πρωτόκολλο;
Η ουσία δεν είναι να «αγιοποιηθεί» ή να «δαιμονοποιηθεί» το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή. Η ουσία είναι να αποσαφηνιστεί —με τρόπο ελέγξιμο— τι είναι γεγονός, τι είναι ισχυρισμός και τι είναι εύλογο αίτημα διαφάνειας, ειδικά όταν το κράτος καλείται να δώσει απαντήσεις εντός και εκτός Ελλάδας.
- Υπάρχει ναυτικό συμβάν στη Χίο με 15 νεκρούς.
- Υπάρχει δημόσια αντιπαράθεση για το «πώς» εξελίχθηκαν τα τελευταία κρίσιμα λεπτά.
- Η υπόθεση έχει βαρύτητα που απαιτεί τεκμηρίωση, όχι μόνο περιγραφές, λόγω ανθρώπινων απωλειών και διεθνούς ενδιαφέροντος.
Σημείωση νομικής θωράκισης: Στο παρόν κείμενο δεν προδικάζεται υπαιτιότητα, ούτε αποδίδονται πράξεις σε φυσικά πρόσωπα. Καταγράφεται το δημόσιο αίτημα τεκμηρίωσης.
Στη δημόσια σφαίρα διακινούνται αντικρουόμενοι ισχυρισμοί, μεταξύ των οποίων:
- ότι το σκάφος των μεταναστών ενήργησε με τρόπο που οδήγησε στη σύγκρουση,
- ή ότι η εξέλιξη επηρεάστηκε από χειρισμούς κατά την προσέγγιση/επιχείρηση.
Κρίσιμο: Όσο δεν υπάρχει πλήρης, αντικειμενική καταγραφή (βίντεο/τηλεμετρία/ραντάρ/υπηρεσιακά logs), οι ισχυρισμοί μένουν ισχυρισμοί και η κοινωνία καλείται να «διαλέξει αφήγημα» αντί να ελέγξει δεδομένα.
Το αίτημα που τίθεται δημόσια —και είναι θεσμικά εύλογο— είναι:
- Υπάρχει επιχειρησιακή κάμερα/σύστημα καταγραφής; Αν ναι, καταγράφει υποχρεωτικά ή κατά περίπτωση;
- Υπήρξε καταγραφή στο συγκεκριμένο συμβάν; Αν όχι, γιατί: τεχνική αστοχία, διαδικαστική επιλογή, ανυπαρξία εξοπλισμού, άλλο;
- Ποια δεδομένα υπάρχουν (π.χ. υπηρεσιακά ημερολόγια, ραντάρ, επικοινωνίες, στίγματα), και ποια έχουν διασφαλιστεί ως αποδεικτικό υλικό;
- Πώς διασφαλίζεται η αλυσίδα φύλαξης (chain of custody) ώστε κανείς να μην αμφισβητεί τη γνησιότητα;
- Το Σώμα δεν είναι “θρησκεία”. Είναι θεσμός — άρα ελέγχεται με στοιχεία.
- Όταν το βίντεο λείπει, το κενό γεμίζει με εικασίες. Και οι εικασίες γίνονται πολιτικό δηλητήριο.
- Η κάμερα δεν είναι “εχθρός” του Λιμενικού. Είναι η καλύτερη ασπίδα του όταν αδικείται.
- Το “ψηφιακό κράτος” κρίνεται στα δύσκολα, όχι στα βραβεία. Εκεί που η απόδειξη πρέπει να είναι άμεση.
- Οι απώλειες ζωής ανεβάζουν τον πήχη. Δεν αρκεί μια περιγραφή — απαιτείται αντικειμενική ανασύνθεση.
- Αν όλα έγιναν σωστά, η δημοσιοποίηση τεκμηρίων (όπου επιτρέπεται) λύνει τον κόμπο. Αν όχι, η σιωπή τον σφίγγει.
Τα ερωτήματα που δεν απαντιούνται με “εκτιμήσεις”
Η δημόσια τοποθέτηση του Λάκη Λαζόπουλου συμπυκνώνει ένα θεσμικό δίλημμα: ή το κράτος παράγει ελέγξιμη αλήθεια ή ζητά πίστη. Και σε υποθέσεις με νεκρούς, η «πίστη» δεν είναι θεσμικό εργαλείο — είναι αδιέξοδο.
- Υπήρχε ενεργό σύστημα καταγραφής στο επιχειρησιακό σκάφος; Αν ναι, ποιας μορφής και με ποιο καθεστώς (υποχρεωτικό/προαιρετικό);
- Αν δεν καταγράφηκε το συμβάν, ποιος είναι ο τεκμηριωμένος λόγος (τεχνικός/διαδικαστικός) και ποιος τον βεβαιώνει υπηρεσιακά;
- Ποια ψηφιακά/τηλεπικοινωνιακά ίχνη (επικοινωνίες, στίγματα, logs) έχουν συλλεχθεί και διασφαλιστεί ως αποδεικτικό υλικό;
- Υπάρχει ανεξάρτητη πραγματογνωμοσύνη ανασύνθεσης των κινήσεων (με μετρήσιμα δεδομένα) και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης;
- Ποιο είναι το πρωτόκολλο προσέγγισης σε σκάφος με επιβαίνοντες υπό πίεση και πώς εφαρμόζεται στην πράξη;
- Θα υπάρξει θεσμική ενημέρωση (στο μέτρο που επιτρέπεται) ώστε να αποφορτιστεί η δημόσια σφαίρα από αντικρουόμενα αφηγήματα;
- Μετά τη Χίο, θα θεσπιστεί δεσμευτική πολιτική “always-on” καταγραφής σε επιχειρήσεις υψηλού ρίσκου, με πειθαρχική πρόβλεψη για μη τήρηση;