Όταν η εξυπηρέτηση βαφτίζεται «κοινοβουλευτικό καθήκον», η ισονομία πετιέται από το παράθυρο. Και όταν ζητούν ανοχή για τηλεφωνήματα, emails και πιέσεις σε υπηρεσίες, αυτό που υπερασπίζονται δεν είναι η Δημοκρατία αλλά ο μηχανισμός του ρουσφετιού.
Υπάρχει μια γραμμή που χωρίζει τη θεσμική παρέμβαση από την πελατειακή εξυπηρέτηση. Και αυτή η γραμμή δεν σβήνει επειδή κάποιοι βουλευτές αποφάσισαν να την παρουσιάσουν ως «φυσιολογική λειτουργία της πολιτικής». Το επιχείρημα ότι «όλοι το κάνουν» δεν αθωώνει κανέναν. Αντιθέτως, αποκαλύπτει το βάθος της σήψης.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ένας πολίτης ζητά βοήθεια. Το πρόβλημα αρχίζει τη στιγμή που ο βουλευτής θεωρεί ότι δικαιούται να σηκώσει το τηλέφωνο προς τη δημόσια διοίκηση και να μετατρέψει την ιδιότητά του σε μοχλό ειδικής μεταχείρισης. Εκεί δεν έχουμε Δημοκρατία. Έχουμε παρασιτική εξουσία με κοινοβουλευτική ταυτότητα.
Το «όλοι το κάνουν» είναι ομολογία, όχι υπεράσπιση
Ακούμε το απίστευτο επιχείρημα ότι όλοι οι βουλευτές, λίγο ή πολύ, έχουν τηλεφωνήσει, έχουν πιέσει, έχουν «μεσολαβήσει», έχουν ζητήσει μια χάρη, μια διευκόλυνση, μια εξυπηρέτηση. Και αυτό παρουσιάζεται περίπου ως ελαφρυντικό.
Όχι.
Αυτό είναι η ίδια η ομολογία του προβλήματος.
Διότι το ότι μια παθογένεια είναι μαζική δεν την κάνει νόμιμη, ηθική ή ανεκτή. Με αυτή τη λογική, κάθε πελατειακός μηχανισμός θα μπορούσε να ζητήσει αμνηστία στο όνομα της παράδοσης. Και κάθε κατάχρηση θα μετατρεπόταν σε «πολιτικό έθιμο».
Η Δημοκρατία δεν θεμελιώθηκε για να λειτουργεί με βύσματα, σημειώματα και τηλεφωνικές εντολές. Θεμελιώθηκε ακριβώς για να αντικαταστήσει την εύνοια με τον κανόνα. Όποιος λοιπόν λέει «αυτά συμβαίνουν από πάντα», στην πραγματικότητα δεν υπερασπίζεται τη λαϊκή εκπροσώπηση. Υπερασπίζεται τη μονιμοποίηση της ανισότητας.
Άλλο η εκπροσώπηση, άλλο η πίεση προς το κράτος
Ο βουλευτής έχει χρέος να ελέγχει την κυβέρνηση, να αναδεικνύει αδικίες, να καταθέτει ερωτήσεις, να απαιτεί θεσμικές λύσεις, να παρεμβαίνει δημόσια. Αυτή είναι πολιτική δράση.
Δεν είναι όμως πολιτική δράση να λειτουργεί ως ιδιωτικός δίαυλος προς υπηρεσίες, νοσοκομεία, οργανισμούς, ταμεία και διοικητικούς μηχανισμούς. Δεν είναι θεσμική λειτουργία να μεταφέρει την πίεση του πελάτη στον κρατικό υπάλληλο. Δεν είναι «βοήθεια στον πολίτη» να στέλνει το μήνυμα ότι όποιος έχει άκρη, περνάει μπροστά.
Αυτό ακριβώς είναι το δηλητήριο του πελατειακού κράτους:
ότι δεν καταργεί τον νόμο· τον παρακάμπτει επιλεκτικά.
Δεν ακυρώνει τους κανόνες· τους λυγίζει για όσους έχουν πρόσβαση.
Δεν λέει «μην περιμένεις»· λέει «βρες τον σωστό άνθρωπο».
Και μετά αναρωτιούνται γιατί ο πολίτης δεν εμπιστεύεται το κράτος. Πώς να το εμπιστευθεί, όταν του λένε στην πράξη ότι χωρίς πολιτική πλάτη μένει τελευταίος στην ουρά;
Η ασυλία δεν είναι άδεια για το πελατειακό παρακράτος
Η μεγαλύτερη διαστρέβλωση είναι η εξής: ότι κάθε ενέργεια βουλευτή υπέρ πολίτη αποτελεί αυτομάτως τμήμα της βουλευτικής του αποστολής και άρα περίπου πρέπει να θωρακίζεται θεσμικά.
Λάθος. Τεράστιο λάθος.
Η ασυλία υπάρχει για να προστατεύει τη γνώμη, την ψήφο και την ανεμπόδιστη πολιτική λειτουργία του βουλευτή. Δεν υπάρχει για να ντύνει με συνταγματικό μανδύα πρακτικές που μυρίζουν εξάρτηση, εξυπηρέτηση και παρασκηνιακή πρόσβαση. Το αν μια ενέργεια είναι νόμιμη ή παράνομη δεν το κρίνει η κομματική αλληλεγγύη ούτε η συντεχνιακή κατανόηση του «έτσι δουλεύει το σύστημα». Το κρίνει η έρευνα και, όπου χρειάζεται, η Δικαιοσύνη.
Και ας σταματήσει επιτέλους αυτή η ψεύτικη αθωότητα περί «χωρίς ίδιον όφελος». Το ίδιον όφελος στην πολιτική δεν είναι μόνο το χρήμα. Είναι και η πελατεία. Είναι και η εκλογική εξάρτηση. Είναι και η αναπαραγωγή σχέσεων χρέους ανάμεσα στον πολίτη και στον πολιτευτή. Αυτό είναι πολιτικό κεφάλαιο. Και πολλές φορές είναι πιο πολύτιμο από μετρητά.
Η χώρα δεν βούλιαξε επειδή κάποιοι ήταν υπερβολικά αυστηροί με τα ρουσφέτια. Βούλιαξε επειδή επί δεκαετίες τα ρουσφέτια βαφτίζονταν «ανθρωπιά», «μεσολάβηση», «βοήθεια», «πολιτική πράξη».
Όχι. Είναι ο μηχανισμός που διέλυσε την ισονομία, εξευτέλισε τους θεσμούς και έμαθε τον πολίτη να μη ζητά δικαίωμα, αλλά γνωριμία.
Γι’ αυτό το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν πρέπει να «ταλαιπωρηθούν» κάποιοι βουλευτές. Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θα συνεχίσουμε να ανεχόμαστε ένα πολιτικό σύστημα που θεωρεί φυσιολογικό να παρεμβαίνει εκεί όπου έπρεπε να ισχύει μόνο ο νόμος.
Και όποιος σήμερα υπερασπίζεται το τηλέφωνο προς την υπηρεσία, ας μην παριστάνει αύριο ότι πολεμά το πελατειακό κράτος. Είναι το ίδιο το πελατειακό κράτος.