Η Δημοτική Επιτροπή Χαλκιδέων γνωμοδοτεί για την περιβαλλοντική αποκατάσταση μιας εγκατάστασης που παραμένει ανενεργή από το 2013 – Οι κατεδαφίσεις, η προστασία των μνημείων, ο αρχαιολογικός χώρος και τα σχέδια για το μέλλον της έκτασης
Μια απόφαση που αφορά όχι μόνο το Μικρό Βαθύ και την Αυλίδα, αλλά ολόκληρη τη Χαλκίδα, καλείται να λάβει σήμερα, Τετάρτη 29 Ιουλίου, η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Χαλκιδέων.
Στις 10 το πρωί συζητείται η γνωμοδότηση επί της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για την αποκατάσταση του χώρου του πρώην εργοστασίου παραγωγής τσιμέντου της ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ, μετά την οριστική παύση λειτουργίας του.
Πρόκειται για εφαρμογή περιβαλλοντικού όρου που είχε τεθεί ήδη από το 2011. Με απλά λόγια, δεκατρία χρόνια μετά το σταμάτημα της παραγωγής, ανοίγει θεσμικά ο δρόμος για να απαντηθεί τι θα γκρεμιστεί, τι θα διατηρηθεί και με ποιον τρόπο θα αποκατασταθεί μια από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές εκτάσεις στην είσοδο της Χαλκίδας.
Η σημερινή απόφαση δεν αποτελεί την τελική περιβαλλοντική άδεια. Είναι γνωμοδοτική. Έχει, όμως, ιδιαίτερη πολιτική και θεσμική βαρύτητα, καθώς αποτυπώνει τη θέση του Δήμου και τους όρους που αυτός οφείλει να απαιτήσει για την προστασία της περιοχής και των κατοίκων.
Ένας αιώνας βιομηχανικής ιστορίας
Τα Τσιμέντα Χαλκίδας ιδρύθηκαν το 1926 και η παραγωγή στο Μικρό Βαθύ ξεκίνησε το 1928. Για δεκαετίες το εργοστάσιο αποτέλεσε μεγάλο παραγωγικό κέντρο και συνδέθηκε με την οικονομική και κοινωνική ιστορία της Χαλκίδας.
Το 1996 πέρασε στον έλεγχο της ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ, ενώ το 2001 ολοκληρώθηκε η συγχώνευση και η μονάδα μετονομάστηκε σε «ΗΡΑΚΛΗΣ ΙΙΙ». Η παραγωγική δραστηριότητα σταμάτησε οριστικά το 2013.
Έκτοτε, τεράστιες εγκαταστάσεις από σκυρόδεμα, σιλό, δίκτυα, βιομηχανικά κτίρια και βοηθητικές κατασκευές παραμένουν σε μια έκταση περίπου 249 στρεμμάτων. Στη διαδικασία που είχε προηγηθεί ενώπιον του ΚΑΣ και του ΚΣΝΜ αναφέρθηκε συνολική δόμηση περίπου 80.000 τετραγωνικών μέτρων και κάλυψη 45.000 τετραγωνικών μέτρων.
Δεν μιλάμε, επομένως, για το γκρέμισμα λίγων παλιών αποθηκών. Μιλάμε για μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις αποξήλωσης βιομηχανικού συγκροτήματος στην περιοχή.
Τι σημαίνει πραγματική αποκατάσταση;
Η λέξη «αποκατάσταση» ακούγεται θετική. Το περιεχόμενό της, όμως, δεν πρέπει να μείνει σε έναν τίτλο μελέτης.
Ο Δήμος οφείλει να ζητήσει σαφείς και δημόσιες απαντήσεις:
Ποια κτίρια θα κατεδαφιστούν και με ποια μέθοδο; Τι ποσότητες αποβλήτων θα προκύψουν; Έχουν καταγραφεί πλήρως υλικά που απαιτούν ειδική διαχείριση; Πού θα μεταφερθούν τα μπάζα; Πώς θα αντιμετωπιστούν η σκόνη, ο θόρυβος, οι δονήσεις και η κυκλοφορία βαρέων οχημάτων;
Κυρίως, όμως, πρέπει να αποσαφηνιστεί αν έχει πραγματοποιηθεί ολοκληρωμένη διερεύνηση του εδάφους, του υπεδάφους και της παράκτιας ζώνης για πιθανή επιβάρυνση από τη μακρόχρονη βιομηχανική λειτουργία.
Η απομάκρυνση των κτιρίων δεν ισοδυναμεί αυτόματα με περιβαλλοντική εξυγίανση. Αν γκρεμιστούν τα τσιμέντα αλλά παραμείνουν τα προβλήματα στο έδαφος ή στη θάλασσα, τότε δεν θα έχει γίνει αποκατάσταση. Θα έχει πραγματοποιηθεί απλώς μια κατεδάφιση.
Οι αναφορές για χρήση εκρηκτικών
Στη δημόσια συζήτηση έχουν ήδη διατυπωθεί από πολίτες και περιβαλλοντικές ομάδες αναφορές ότι το σχέδιο προβλέπει εργασίες διάρκειας περίπου 24 μηνών και πιθανή χρήση εκρηκτικών σε 19 κτίρια.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία πρέπει να επιβεβαιωθούν ή να διαψευστούν επίσημα κατά τη σημερινή συνεδρίαση. Εάν πράγματι προβλέπονται ελεγχόμενες ανατινάξεις, ο Δήμος οφείλει να απαιτήσει πλήρη τεχνική μελέτη, αυστηρή παρακολούθηση των δονήσεων και ειδικά μέτρα προστασίας.
Η περιοχή δεν βρίσκεται στην έρημο. Βρίσκεται δίπλα σε οικισμούς, στη θάλασσα, σε υποδομές μεταφορών και, κυρίως, σε έναν αρχαιολογικό χώρο παγκόσμιου συμβολισμού.
Δίπλα στην Αυλίδεια Άρτεμη
Το εργοστάσιο γειτνιάζει με το Ιερό της Αυλιδείας Αρτέμιδος και με μια ευρύτερη περιοχή ιδιαίτερης αρχαιολογικής σημασίας. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε κατεδάφιση, εκσκαφή ή διαμόρφωση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια συνηθισμένη εργολαβία.
Το 2023 αποφασίστηκε ο χαρακτηρισμός ως μνημείων των τριών κυλινδρικών σιλό του 1964 και του κτιρίου συνοδείας τους. Για τα υπόλοιπα κτίρια αποφασίστηκε ο μη χαρακτηρισμός τους, με το σκεπτικό ότι είχαν υποστεί μεταγενέστερες επεμβάσεις και είχε αφαιρεθεί μεγάλο μέρος του μηχανολογικού εξοπλισμού.
Ωστόσο, γύρω από την προστασία του βιομηχανικού συγκροτήματος και τις άδειες κατεδάφισης παραμένουν ανοιχτά δικαστικά μέτωπα. Η Ομάδα Πρωτοβουλίας για τη διατήρηση και επανάχρηση του Τσιμεντάδικου αναφέρει ότι έχει εξασφαλιστεί αναστολή εκτέλεσης της αναθεωρημένης προέγκρισης κατεδάφισης, με νέα δικάσιμο στις 22 Οκτωβρίου 2026. Αναφέρει επίσης ότι εκκρεμεί απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για το καθεστώς προστασίας των υπόλοιπων εγκαταστάσεων.
Επομένως, τίποτα δεν είναι τόσο απλό όσο παρουσιάζεται.
Η διαβούλευση που τελείωσε πριν ενημερωθεί η Αυλίδα;
Η επίσημη δημοσιοποίηση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων ξεκίνησε στις 14 Μαΐου και ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουνίου 2026. Στην ανακοίνωση καλούνταν ο Δήμος, τα αρμόδια συμβούλια και οι τοπικές κοινότητες να καταθέσουν τις απόψεις τους.
Ο Περιβαλλοντικός Σύλλογος Αυλίδας έχει καταγγείλει δημόσια ότι το σχετικό διαβιβαστικό έφτασε στη Δημοτική Ενότητα Αυλίδας στις 16 Ιουνίου, δηλαδή μετά τη λήξη της προθεσμίας, ενώ το θέμα τέθηκε στο Τοπικό Συμβούλιο Βαθέος ακόμη αργότερα.
Εφόσον οι ημερομηνίες αυτές επιβεβαιωθούν, προκύπτει ένα σοβαρό ερώτημα: Πώς θα μπορούσε η τοπική κοινωνία να συμμετάσχει ουσιαστικά σε μια διαβούλευση που είχε ήδη ολοκληρωθεί;
Από το εργοστάσιο στο κέντρο logistics
Πίσω από την αποκατάσταση υπάρχει και η επόμενη ημέρα της έκτασης.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος είχε προεγκρίνει από το 2021 την κατεύθυνση δημιουργίας Επιχειρηματικού Πάρκου Ειδικού Τύπου Εφοδιαστικής Αλυσίδας στις εγκαταστάσεις του πρώην εργοστασίου.
Η σημερινή γνωμοδότηση δεν αποτελεί άδεια για το συγκεκριμένο επιχειρηματικό σχέδιο. Δεν μπορεί, όμως, να αγνοηθεί ότι η κατεδάφιση και η διαμόρφωση του χώρου συνδέονται αντικειμενικά με την επόμενη χρήση του ακινήτου.
Γι’ αυτό ο Δήμος οφείλει να ξεκαθαρίσει εάν γνωμοδοτεί αποκλειστικά για την περιβαλλοντική αποκατάσταση ή αν, μέσω αυτής, δημιουργούνται ήδη τα δεδομένα για τη μετατροπή της περιοχής σε κόμβο αποθηκών και logistics.
Όχι λευκή επιταγή
Η Χαλκίδα δεν έχει την πολυτέλεια ακόμη μιας απόφασης με γενικόλογες διαβεβαιώσεις και αόριστες υποσχέσεις περί «ανάπτυξης».
Η Δημοτική Επιτροπή οφείλει να απαιτήσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ανεξάρτητους ελέγχους, δημόσια πρόσβαση στα αποτελέσματα των μετρήσεων, πλήρη σχέδια διαχείρισης των αποβλήτων και δεσμευτική προστασία του αρχαιολογικού χώρου και των χαρακτηρισμένων μνημείων.
Και, πάνω απ’ όλα, πρέπει να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα:
Το Μικρό Βαθύ θα παραδοθεί πραγματικά καθαρό και ασφαλές στην επόμενη γενιά ή απλώς θα αδειάσει από τα παλιά κτίρια για να γεμίσει με μια νέα, ήδη αποφασισμένη χρήση;