Το ντοκουμέντο υπάρχει, είναι αυθεντικό και εκθέτει μια ιστορική αλήθεια που χρόνια θάφτηκε κάτω από εικόνες, θρύλους και εθνικές αγιογραφίες: η επίσημη εκκλησιαστική κορυφή δεν πρωτοστάτησε στην Επανάσταση — την αφόρισε.
Το κείμενο δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας
Όσοι επιμένουν ακόμη να μιλούν για μια Εκκλησία που δήθεν σήκωσε πρώτη τη σημαία του Αγώνα, ας διαβάσουν το ίδιο το κείμενο. Όχι σχολικές αφηγήσεις, όχι επετειακές κορώνες, όχι μεταγενέστερες εικονογραφήσεις. Το ίδιο το πατριαρχικό κείμενο μιλά για «κακοποιούς», για «αποστάτες», για «μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον» έργο. Δεν πρόκειται για διπλωματική αποστασιοποίηση. Πρόκειται για ανοιχτή καταδίκη της Επανάστασης και για ρητή προτροπή υποταγής στην οθωμανική εξουσία.
Η επίσημη κορυφή αφόριζε, ενώ άλλοι κληρικοί πολεμούσαν
Αυτή είναι η αλήθεια που ενοχλεί και γι’ αυτό παραχαράχτηκε. Δεν ήταν “η Εκκλησία” ένα σώμα ενιαίο και αδιαίρετο. Άλλοι κληρικοί μπήκαν στη Φιλική Εταιρεία, άλλοι βρέθηκαν στο πεδίο της θυσίας, άλλοι έδωσαν αίμα και ζωή. Όμως η επίσημη εκκλησιαστική ηγεσία της Πόλης, ο πατριαρχικός μηχανισμός, μίλησε τη γλώσσα της υποταγής, του φόβου και της νομιμοφροσύνης προς την αυτοκρατορική εξουσία. Άρα το παραμύθι της “ομόθυμης εκκλησιαστικής πρωτοπορίας” δεν είναι ιστορία. Είναι μεταγενέστερη εθνική σκηνοθεσία.
Η Αγία Λαύρα είναι σύμβολο· ο αφορισμός είναι ντοκουμέντο
Η ελληνική δημόσια μνήμη γαλουχήθηκε με το θέαμα του Παλαιών Πατρών Γερμανού να υψώνει ένα λάβαρο σε μια σκηνή σχεδόν μεταφυσική. Μόνο που η ιστορία δεν είναι αγιογραφία. Η Αγία Λαύρα ως εθνικό αφήγημα λειτούργησε συμβολικά, πολιτικά και ιδεολογικά. Ο αφορισμός όμως δεν είναι συμβολισμός. Είναι έγγραφο. Είναι υπογραφή. Είναι πολιτική θέση. Και όταν ένα ντοκουμέντο συντρίβει έναν μύθο, δεν φταίει το ντοκουμέντο. Φταίει ο μύθος που στήθηκε για να κρύψει την αμηχανία απέναντι στην αλήθεια.
Το 1821 δεν χρειάζεται λιβάνι για να σταθεί όρθιο. Χρειάζεται αλήθεια. Και η αλήθεια είναι ότι η Επανάσταση δεν γεννήθηκε από την ευλογία της επίσημης εκκλησιαστικής εξουσίας, αλλά παρά τη δική της καταδίκη. Όποιος ακόμη πουλάει τον μύθο της “πρωτοπόρου Εκκλησίας”, δεν υπερασπίζεται την ιστορία — την κακοποιεί.