Η κυβέρνηση ανακοινώνει νέο ενιαίο εθνικό σύστημα επισιτιστικής βοήθειας, καταργώντας το μοντέλο των προκαθορισμένων πακέτων και περνώντας σε vouchers που θα εξαργυρώνονται σε καταστήματα τροφίμων και βασικών ειδών. Στόχος, όπως παρουσιάζεται, είναι η μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής για τον δικαιούχο, λιγότερη γραφειοκρατία και ενιαία εφαρμογή σε όλη τη χώρα.
Το νέο σχήμα συνδέεται αυτόματα με το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, ενώ προβλέπεται και αναδρομική κάλυψη για την περίοδο μετάβασης. Με προϋπολογισμό 400 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ, το κυβερνητικό αφήγημα μιλά για αξιοπρέπεια, διαφάνεια και άμεση στήριξη· το πραγματικό στοίχημα όμως θα κριθεί στην εφαρμογή, στην ταχύτητα και στο αν η βοήθεια θα φτάσει όντως χωρίς νέες καθυστερήσεις στους ανθρώπους που τη χρειάζονται.
Τι αλλάζει
Το βασικό στοιχείο της αλλαγής είναι ότι καταργούνται τα προκαθορισμένα «πακέτα» προϊόντων και αντικαθίστανται από κουπόνια επισιτιστικής βοήθειας. Ο ωφελούμενος δεν θα παραλαμβάνει πλέον ό,τι έχει αποφασίσει εκ των προτέρων ο μηχανισμός διανομής, αλλά θα μπορεί να επιλέγει ο ίδιος τρόφιμα και είδη βασικής υλικής στήριξης από συνεργαζόμενα σημεία λιανικής, όπως σούπερ μάρκετ, οπωροπωλεία και άλλα καταστήματα τροφίμων. Πρόκειται για μια εμφανή μετατόπιση από το μοντέλο της διανομής προς το μοντέλο της αγοραστικής επιλογής, με το κράτος να επιχειρεί να εμφανίσει τη βοήθεια ως πιο ευέλικτη και λιγότερο στιγματιστική.
Ποιοι μπαίνουν στο σύστημα
Η σύνδεση με το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα είναι το κεντρικό κλειδί του νέου πλαισίου. Οι δικαιούχοι του εντάσσονται αυτοδίκαια στην επισιτιστική βοήθεια, χωρίς να απαιτείται νέα ξεχωριστή διαδρομή ένταξης. Παράλληλα, υπάρχει πρόβλεψη για ένταξη και άλλων ατόμων ή νοικοκυριών που βρίσκονται σε ακραία φτώχεια, ύστερα από πιστοποίηση των αρμόδιων κοινωνικών υπηρεσιών. Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο ενιαίο δίχτυ προστασίας, συνδέοντας άμεσα το υφιστάμενο προνοιακό σύστημα με τη διανομή της επισιτιστικής ενίσχυσης.
Το κρίσιμο τεστ είναι η πράξη
Στο χαρτί, το νέο μοντέλο υπόσχεται διαφάνεια, ίσους κανόνες, λιγότερη γραφειοκρατία και ταχύτερη στήριξη. Προβλέπεται επίσης αναδρομική καταβολή για την περίοδο μετάβασης, ώστε να μη χαθούν ποσά για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Όμως εκεί ακριβώς αρχίζει και η πραγματική δοκιμασία: πότε θα φορτίζονται τα vouchers, πόσο γρήγορα θα ενεργοποιηθεί η κεντρική εφαρμογή, πόσα και ποια καταστήματα θα συμμετάσχουν στην πράξη, και αν τελικά το νέο σύστημα θα αποδειχθεί όντως πιο ανθρώπινο ή απλώς πιο ψηφιακά οργανωμένο. Διότι στην κοινωνική πολιτική δεν αρκεί η εξαγγελία· μετρά μόνο αν το ψωμί φτάνει στο τραπέζι όταν πρέπει.
Η κατάργηση των «πακέτων» μπορεί να είναι το τέλος μιας παλιάς, ταπεινωτικής λογικής διαχείρισης της φτώχειας — αλλά το αν το voucher θα γίνει εργαλείο αξιοπρέπειας ή άλλη μία ωραία κυβερνητική ανακοίνωση, θα το κρίνει μόνο η ζωή των φτωχότερων νοικοκυριών.
