Παράνομη στάθμευση, αποσπασματικές παρεμβάσεις, ανύπαρκτη δημόσια συγκοινωνία και ένας Δήμος που βαφτίζει «έξυπνη πόλη» τη διαχείριση της καθημερινής ταλαιπωρίας
Η Χαλκίδα δεν είναι Αθήνα. Δεν έχει τις αποστάσεις της πρωτεύουσας, δεν έχει εκατομμύρια κατοίκους, δεν διαθέτει λεωφόρους πολλών χιλιομέτρων ούτε τεράστιους κυκλοφοριακούς φόρτους.
Κι όμως, κατάφερε να αποκτήσει μποτιλιάρισμα, εκνευρισμό, διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα, απροσπέλαστα πεζοδρόμια και έναν εμπορικό πυρήνα που σε ώρες αιχμής μετατρέπεται σε παγίδα για οδηγούς, επαγγελματίες και κατοίκους.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον περιστασιακό. Δεν εμφανίζεται μόνο τις ημέρες των εορτών, τα καλοκαιρινά Σαββατοκύριακα ή όταν ανοίγει η παλιά γέφυρα του Ευρίπου. Αποτελεί σταθερό τμήμα της καθημερινότητας.
Μια διαδρομή λίγων εκατοντάδων μέτρων μπορεί να απαιτήσει χρόνο δυσανάλογο για το μέγεθος της πόλης. Ο οδηγός δεν κινείται· αναζητά διέξοδο. Ο πεζός δεν περπατά· αποφεύγει αυτοκίνητα, τραπεζοκαθίσματα και κατεστραμμένα ή κατειλημμένα πεζοδρόμια. Ο επαγγελματίας προσπαθεί να τροφοδοτήσει το κατάστημά του χωρίς οργανωμένο πλαίσιο και ο μόνιμος κάτοικος γυρίζει γύρω από τα ίδια οικοδομικά τετράγωνα αναζητώντας μία θέση στάθμευσης.
Αυτό δεν είναι «ανάπτυξη». Είναι πολεοδομική και διοικητική αποτυχία.
Δεν φταίνε μόνο τα πολλά αυτοκίνητα
Η εύκολη δικαιολογία είναι ότι «αυξήθηκαν τα αυτοκίνητα». Προφανώς και αυξήθηκαν. Όμως οι πόλεις διοικούνται ακριβώς για να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες.
Σε πολλές ελληνικές πόλεις, σύμφωνα με συγκοινωνιολόγους, οι βασικές αιτίες της συμφόρησης είναι κοινές: ανεπαρκής δημόσια συγκοινωνία, εξάρτηση από το Ι.Χ., παράνομη στάθμευση, έλλειψη οργανωμένων χώρων πάρκινγκ, προβληματική ρυμοτομία και αποσπασματικές παρεμβάσεις χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό.
Η Χαλκίδα τα διαθέτει σχεδόν όλα.
Η πόλη έχει περιορισμένο οδικό δίκτυο, συγκεντρωμένες υπηρεσίες και εμπορικές δραστηριότητες στο κέντρο, ελάχιστες πραγματικά αξιόπιστες εναλλακτικές μετακίνησης και μια δημοτική πολιτική που αντιμετωπίζει κάθε πρόβλημα ξεχωριστά, σαν να μην επηρεάζει το επόμενο.
Κλείνει ένας δρόμος, αλλά δεν έχει προβλεφθεί πού θα διοχετευθεί η κυκλοφορία.
Δημιουργείται μια νέα ρύθμιση, αλλά δεν έχει προηγηθεί ουσιαστική διαβούλευση.
Ανακοινώνεται ελεγχόμενη στάθμευση, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί πρώτα επαρκείς χώροι για μόνιμους κατοίκους, εργαζομένους και επισκέπτες.
Τοποθετούνται «έξυπνα» συστήματα, αλλά ο πολίτης εξακολουθεί να εγκλωβίζεται στα ίδια σημεία.
Η τεχνολογία δεν υποκαθιστά τον σχεδιασμό. Και καμία εφαρμογή κινητού δεν μπορεί να δημιουργήσει θέσεις στάθμευσης εκεί όπου η Δημοτική Αρχή δεν δημιούργησε ποτέ υποδομές.
Η παράνομη στάθμευση αφαιρεί δρόμους από την πόλη
Το διπλοπαρκάρισμα στη Χαλκίδα δεν είναι απλώς μια κακή οδηγική συνήθεια. Είναι ένας μόνιμος μηχανισμός αφαίρεσης δημόσιου χώρου.
Ένας δρόμος με δύο λειτουργικές λωρίδες καταλήγει να λειτουργεί με μία. Ένα λεωφορείο ακινητοποιείται επειδή κάποιος «πετάχτηκε για δύο λεπτά». Ένα απορριμματοφόρο δυσκολεύεται να περάσει. Ένα ασθενοφόρο μπορεί να χάσει πολύτιμο χρόνο.
Και όλα αυτά συμβαίνουν μπροστά σε μια δημοτική διοίκηση που συχνά θυμάται την εφαρμογή των κανόνων επιλεκτικά και επικοινωνιακά.
Δεν υπάρχει σοβαρή κυκλοφοριακή πολιτική χωρίς έλεγχο της παράνομης στάσης και στάθμευσης. Αλλά ο έλεγχος πρέπει να συνοδεύεται από λύσεις. Δεν μπορεί ο Δήμος να αφαιρεί θέσεις χωρίς να προσφέρει οργανωμένα πάρκινγκ περιμετρικά του κέντρου, σύστημα μετεπιβίβασης και αξιόπιστη δημοτική ή αστική συγκοινωνία.
Διαφορετικά, δεν λύνει το πρόβλημα. Απλώς μεταφέρει τα αυτοκίνητα από τον έναν δρόμο στον επόμενο.
«Έξυπνη πόλη» χωρίς αξιόπιστη συγκοινωνία;
Η μεγαλύτερη αντίφαση είναι ότι η Χαλκίδα συζητά για «έξυπνη πόλη», ενώ δεν έχει εξασφαλίσει τα βασικά μιας λειτουργικής πόλης.
Πού είναι η δημόσια συγκοινωνία που θα πείσει τον κάτοικο να αφήσει το αυτοκίνητο;
Πού είναι τα συχνά και αξιόπιστα δρομολόγια που θα συνδέουν τις συνοικίες με το κέντρο, τα νοσοκομεία, τις υπηρεσίες και τις εμπορικές ζώνες;
Πού είναι οι ασφαλείς διαδρομές πεζών και ποδηλάτων;
Πού είναι τα περιφερειακά πάρκινγκ με τακτική μεταφορά προς το εμπορικό κέντρο;
Δεν μπορείς να απαιτείς από τον πολίτη να εγκαταλείψει το Ι.Χ. όταν δεν του δίνεις μια πραγματική εναλλακτική. Ούτε μπορείς να τον κατηγορείς για «λανθασμένη κουλτούρα μετακίνησης», όταν ο ίδιος γνωρίζει ότι, αν περιμένει τη δημόσια συγκοινωνία, μπορεί να καθυστερήσει περισσότερο από όσο αν εγκλωβιστεί στην κίνηση.
Η πόλη χρειάζεται σχέδιο, όχι άλλα τετελεσμένα
Το κυκλοφοριακό δεν λύνεται με ένα έργο, μία πεζοδρόμηση, μερικά «έξυπνα» φανάρια ή μια εφαρμογή στάθμευσης.
Απαιτεί ενιαίο σχέδιο:
Οργανωμένους χώρους στάθμευσης στις εισόδους και περιμετρικά του κέντρου.
Συχνή και αξιόπιστη δημόσια συγκοινωνία.
Σαφές ωράριο τροφοδοσίας των καταστημάτων.
Αυστηρό και σταθερό έλεγχο των διπλοπαρκαρισμένων.
Ασφαλή πεζοδρόμια και πραγματική προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία.
Σύνδεση των συνοικιών με το κέντρο χωρίς να υποχρεώνεται κάθε κάτοικος να χρησιμοποιεί αυτοκίνητο.
Κυκλοφοριακές μελέτες που θα εφαρμόζονται ολοκληρωμένα και όχι κατά το δοκούν, ανάλογα με τη διαθέσιμη χρηματοδότηση ή την επικοινωνιακή ανάγκη της στιγμής.
Κυρίως, απαιτείται Δημοτική Αρχή που θα ακούει πριν αποφασίσει και δεν θα εμφανίζει έτοιμες παρεμβάσεις στα συλλογικά όργανα ως τετελεσμένα.
Η Λάρισα σχεδίασε – η Χαλκίδα αυτοσχεδιάζει
Υπάρχουν ελληνικές πόλεις που κατάφεραν να περιορίσουν το κυκλοφοριακό, επειδή εφάρμοσαν ολοκληρωμένα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, ανέπτυξαν δίκτυα πεζοδρόμων και ποδηλατοδρόμων, αναβάθμισαν τις συγκοινωνίες και έλεγξαν την ανεξέλεγκτη είσοδο οχημάτων.
Η διαφορά δεν βρίσκεται στο μέγεθος της πόλης. Βρίσκεται στη σοβαρότητα της διοίκησης.
Η Χαλκίδα δεν πάσχει από έλλειψη εξαγγελιών. Πάσχει από έλλειψη συνεκτικής πολιτικής. Κάθε παρέμβαση παρουσιάζεται σαν μεμονωμένη επιτυχία, χωρίς να εξηγείται πώς συνδέεται με το σύνολο της πόλης.
Έτσι, ο ένας δρόμος «αναβαθμίζεται» και ο διπλανός επιβαρύνεται. Μια περιοχή «αποσυμφορείται» και μια άλλη ασφυκτιά. Οι θέσεις στάθμευσης περιορίζονται, αλλά οι πραγματικές εναλλακτικές δεν εμφανίζονται ποτέ.
Η ταλαιπωρία δεν είναι κανονικότητα
Οι Χαλκιδέοι δεν πρέπει να αποδεχθούν ότι είναι φυσιολογικό να απαιτούνται δεκαπέντε ή είκοσι λεπτά για μια μικρή διαδρομή.
Δεν είναι φυσιολογικό να καταλαμβάνονται διαβάσεις και ράμπες.
Δεν είναι φυσιολογικό να σχεδιάζονται σοβαρές κυκλοφοριακές αλλαγές χωρίς ουσιαστική συμμετοχή κατοίκων, επαγγελματιών και επιστημονικών φορέων.
Και ασφαλώς δεν είναι «έξυπνη πόλη» εκείνη που μετρά ψηφιακά την ταλαιπωρία, αλλά δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει.
Η Χαλκίδα χρειάζεται λιγότερη επικοινωνία και περισσότερο σχεδιασμό. Λιγότερα συνθήματα και περισσότερες υποδομές. Λιγότερους αυτοσχεδιασμούς και μια ολοκληρωμένη πολιτική μετακινήσεων.
Γιατί μια μικρή πόλη δεν επιτρέπεται να λειτουργεί σαν μια κακοσχεδιασμένη μεγαλούπολη.
Και κυρίως, δεν επιτρέπεται η δημοτική ανεπάρκεια να παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο κυκλοφοριακό φαινόμενο.