Η επαναλαμβανόμενη θερινή καταιγίδα, η επιστημονική εξήγηση και η πόλη που δεν δικαιούται κάθε Ιούλιο να δηλώνει… αιφνιδιασμένη
Στη Χαλκίδα υπάρχει ένας άγραφος κανόνας: πλησιάζει η γιορτή της Αγίας Παρασκευής, στήνονται οι παράγκες για το παζάρι, ανάβουν τα λαμπιόνια και κάπου στον ορίζοντα αρχίζουν να μαζεύονται μαύρα σύννεφα.
Βροχή, αστραπές, καταιγίδες, ξαφνικός αέρας και, ορισμένες χρονιές, χαλάζι. «Κάθε χρόνο τα ίδια», λένε οι παλαιότεροι. Και δεν το λένε χωρίς λόγο. Η εικόνα έχει επαναληφθεί αρκετές φορές, ώστε να γίνει σχεδόν μέρος της τοπικής παράδοσης.
Μόνο που η Αγία Παρασκευή δεν διαθέτει… μετεωρολογική υπηρεσία και, φυσικά, δεν ευθύνεται για τις καταιγίδες. Η εξήγηση βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από τα ουράνια: στη θερμότητα, στην υγρασία και στη γεωγραφία της Εύβοιας.
Το καλοκαιρινό «καζάνι» της Εύβοιας
Η 26η Ιουλίου βρίσκεται στην καρδιά του ελληνικού καλοκαιριού. Έχουν προηγηθεί ημέρες ή και εβδομάδες υψηλών θερμοκρασιών, το έδαφος έχει πυρακτωθεί και οι θάλασσες γύρω από την Εύβοια έχουν συσσωρεύσει θερμότητα και υγρασία.
Αρκεί τότε να περάσει ψυχρότερος αέρας στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας ή μια μικρή διαταραχή από τα βόρεια. Ο θερμός και υγρός αέρας ανεβαίνει απότομα, ψύχεται, συμπυκνώνεται και μέσα σε λίγη ώρα σχηματίζονται ισχυρές καταιγίδες.
Η ίδια η μορφολογία της Εύβοιας ενισχύει το φαινόμενο. Από τη μία ο Ευβοϊκός, από την άλλη το Αιγαίο και στη μέση οι ορεινοί όγκοι, με κυρίαρχη τη Δίρφυ. Οι θαλάσσιες αύρες μεταφέρουν υγρασία, τα διαφορετικά ρεύματα συναντώνται και τα βουνά αναγκάζουν τις αέριες μάζες να ανέβουν ψηλότερα.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα βίαιη καλοκαιρινή μπόρα: μεγάλος όγκος νερού σε ελάχιστο χρόνο, ηλεκτρική δραστηριότητα, δυνατές ριπές ανέμου και τοπικές χαλαζοπτώσεις.
Δεν υπάρχει, λοιπόν, κάποιος μυστηριώδης «νόμος της 26ης Ιουλίου». Υπάρχει όμως ένα συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο, στο οποίο οι ατμοσφαιρικές συνθήκες μπορούν να γίνουν εκρηκτικές.
Γιατί θυμόμαστε τη βροχή και ξεχνάμε τη λιακάδα
Δεν βρέχει ακριβώς κάθε χρόνο. Αυτή είναι η υπερβολή που γεννά η συλλογική μνήμη.
Μια μπόρα στις 18 ή στις 30 Ιουλίου μπορεί να ξεχαστεί μέσα σε λίγες ημέρες. Μια καταιγίδα, όμως, που πέφτει πάνω στη λιτανεία, στο μεγάλο παζάρι και στις υπαίθριες εκδηλώσεις της πολιούχου της Χαλκίδας, μένει χαραγμένη στη μνήμη χιλιάδων ανθρώπων.
Τότε βρέχονται οι πάγκοι, τρέχει ο κόσμος να προστατευθεί, διακόπτονται εκδηλώσεις και οι φωτογραφίες κυκλοφορούν παντού. Έτσι γεννιέται η βεβαιότητα ότι «της Αγίας Παρασκευής πάντα βρέχει».
Δεν είναι απόλυτα σωστή, αλλά δεν είναι και εντελώς αβάσιμη. Πατά πάνω σε ένα πραγματικό μετεωρολογικό μοτίβο και σε πολλές έντονες τοπικές αναμνήσεις.
Το θαύμα δεν είναι η καταιγίδα – θαύμα θα είναι να είμαστε προετοιμασμένοι
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι εάν η Αγία Παρασκευή «φέρνει» τη βροχή. Το ζήτημα είναι γιατί μια πόλη που γνωρίζει την ημερομηνία, γνωρίζει τη συγκέντρωση χιλιάδων επισκεπτών και γνωρίζει την πιθανότητα θερινής αστάθειας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κάθε έκτακτο δελτίο σαν έκπληξη.
Υπάρχει σαφές σχέδιο προστασίας για το παζάρι; Έχουν ελεγχθεί οι πρόχειρες κατασκευές και οι ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις; Είναι καθαρά τα φρεάτια; Υπάρχουν ασφαλή σημεία για τον κόσμο σε περίπτωση κεραυνών ή χαλαζόπτωσης; Έχουν ενημερωθεί εγκαίρως οι επαγγελματίες;
Γιατί η πρόληψη δεν είναι ανακοίνωση που εκδίδεται όταν έχουν ήδη μαζευτεί τα σύννεφα. Είναι δουλειά που πρέπει να έχει γίνει πριν από αυτά.
Η Αγία Παρασκευή μπορεί να προστατεύει τη Χαλκίδα κατά την πίστη των ανθρώπων της. Την ευθύνη, όμως, για την ασφάλεια της πόλης δεν μπορεί κανείς να τη φορτώσει στην Αγία.
Οι καταιγίδες του Ιουλίου εξηγούνται από τη μετεωρολογία. Η μόνιμη έκπληξη των αρμοδίων, δυστυχώς, δεν εξηγείται με καμία επιστήμη.