Η λέξη «βιωσιμότητα» έχει καταντήσει το πιο βολικό άλλοθι του ελληνικού τουρισμού. Τη φοράμε σαν πράσινο κονκάρδο στο πέτο, την πετάμε σε πάνελ και συνέδρια, τη γράφουμε σε φυλλάδια. Και μετά κάνουμε ακριβώς το αντίθετο: στραγγίζουμε νερό, πνίγουμε υποδομές, πιέζουμε ακτές και τοπίο, σπρώχνουμε τη ζωή των κατοίκων στο περιθώριο — και πανηγυρίζουμε για “ρεκόρ”.
Στο πάνελ «Τουρισμός & Βιωσιμότητα» του 3ου Ετήσιου Συνεδρίου του Κόμβου τέθηκε επιτέλους το ερώτημα που όλοι αποφεύγουν: μπορεί να είναι “επιτυχία” μια τουριστική ανάπτυξη που υπονομεύει το φυσικό της κεφάλαιο; Η απάντηση είναι απλή και άβολη: όχι. Αυτό δεν λέγεται επιτυχία — λέγεται προκαταβολική χρεοκοπία. Είναι ανάπτυξη που καταναλώνει το “κεφάλαιο” αντί να ζει από την “απόδοση”.
Ο Γιάννης Κουτούδης, εκπροσωπώντας το Cyclades Preservation Fund (CPF), έβαλε μια διάκριση-μαχαίρι: άλλο η οικονομική βιωσιμότητα και άλλο η περιβαλλοντική. Οικονομικά “βιώσιμο” μπορεί να φαίνεται ένα μοντέλο που φέρνει λεφτά τώρα. Περιβαλλοντικά βιώσιμο είναι μόνο ό,τι δεν τρώει τον τόπο που πουλάει. Κι εδώ είναι η απάτη: σε πολλούς ελληνικούς προορισμούς, η “ανάπτυξη” λειτουργεί σαν εξόρυξη. Βγάζει κέρδος από το τοπίο, το νερό και την αντοχή των υποδομών — μέχρι να τα εξαντλήσει.
Η τιμητική μνεία στο CPF, στην ίδια ενότητα με συντονίστρια την Elizabeth Filippouli, έχει αξία ακριβώς γι’ αυτό: επειδή δείχνει ότι η βιωσιμότητα δεν είναι καμπάνια, είναι δουλειά με την τοπική κοινωνία. Μικρές αλλά στοχευμένες παρεμβάσεις, στήριξη δράσεων που αφήνουν αποτύπωμα, συνεργασίες που δεν μένουν στα λόγια. Το κρίσιμο μήνυμα είναι ένα: αν δεν έχεις κοινότητα μαζί σου, δεν έχεις βιωσιμότητα — έχεις PR.
Και τώρα το “βρώμικο” κομμάτι: αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά, βιώσιμος τουρισμός σημαίνει όρια.
Όρια στο νερό. Όρια στα απόβλητα. Όρια στην κυκλοφορία. Όρια στην πίεση των ακτών και των οικισμών. Όρια στην “αιχμή” που διαλύει τον τόπο για τρεις μήνες και μετά αφήνει καμένη γη για εννιά. Όποιος τρέμει τη λέξη “όριο”, δεν θέλει βιωσιμότητα — θέλει ανεξέλεγκτο ταμείο.
Γιατί το δίλημμα είναι πραγματικό και δεν κρύβεται άλλο πίσω από ωραίες λέξεις:
ή θα προστατεύσουμε το φυσικό κεφάλαιο που γεννά τον τουρισμό, ή θα συνεχίσουμε να πουλάμε την ίδια την πηγή του — μέχρι να στερέψει.
Το reel αποτυπώνει ακριβώς αυτό: τη βιωσιμότητα όχι ως θεωρία, αλλά ως στρατηγική επιλογή. Και η στρατηγική επιλογή, στον τουρισμό, έχει ένα τεστ αλήθειας:
αν η “επιτυχία” σου αφήνει τον τόπο φτωχότερο σε νερό, σε αντοχή, σε ποιότητα ζωής και σε φύση — τότε δεν είσαι βιώσιμος. Είσαι πρόσκαιρα κερδοφόρος. Και επικίνδυνα κοντόφθαλμος.