Ποιος αποφασίζει για τον τόπο; Οι κάτοικοι ή η Περιφέρεια που θυμάται τη Βόρεια Εύβοια μόνο στις κάμερες;
Οι φωτιές του 2021 δεν έκαψαν μόνο δάση. Έκαψαν παραγωγή, κοινωνική συνοχή, βεβαιότητες, μέλλον. Και πάνω στα αποκαΐδια, αντί για ένα σχέδιο πραγματικής ανασυγκρότησης με επίκεντρο τον άνθρωπο, στήθηκε ένα γνώριμο πολιτικό σκηνικό: υποσχέσεις, φιέστες, αναπτυξιακά ευχολόγια και αποφάσεις ερήμην των τοπικών κοινωνιών.
Στη Βόρεια Εύβοια το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει ανάπτυξη. Το ερώτημα είναι ποιος θα την ελέγχει, ποιος θα κερδίζει και ποιος θα εκτοπίζεται. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η βαριά ευθύνη της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, του Περιφερειάρχη και της Αντιπεριφερειάρχη: γιατί όταν ένας τόπος καίγεται και μετά παραδίδεται σε σχεδιασμούς χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση, τότε δεν μιλάμε για ανασυγκρότηση. Μιλάμε για πολιτική συνενοχή σε μια νέα εκδοχή εκτοπισμού.
Η καταστροφή τελείωσε στα χαρτιά, όχι στη ζωή των κατοίκων
Η μεγαλύτερη πολιτική απάτη μετά από κάθε μεγάλη καταστροφή είναι η ίδια: μόλις σβήσουν οι κάμερες, το κράτος και οι θεσμοί συμπεριφέρονται σαν να τελείωσε το δράμα.
Μόνο που για τους κατοίκους της Βόρειας Εύβοιας, τότε άρχισε.
Οι άνθρωποι έμειναν να παλεύουν με καμένη γη, διαλυμένη τοπική οικονομία, αβεβαιότητα για το αύριο και έναν κρατικό μηχανισμό που κινήθηκε με την γνωστή συνταγή: αργά, αποσπασματικά, χωρίς συνολικό κοινωνικό σχέδιο. Και στο ενδιάμεσο, άρχισαν να ξεπροβάλλουν τα μεγάλα λόγια περί «νέας εποχής», «νέου παραγωγικού μοντέλου», «επενδυτικών ευκαιριών».
Εδώ όμως γεννιέται το πιο βρώμικο ερώτημα της μετακαταστροφικής πολιτικής:
όταν οι κάτοικοι δεν έχουν πόρους να ξανασταθούν, ποιος αγοράζει χρόνο, γη, επιρροή και αποφάσεις;
Η Περιφέρεια όφειλε να σταθεί ως θεσμικό ανάχωμα υπέρ της τοπικής κοινωνίας.
Αντί γι’ αυτό, η εικόνα που δόθηκε ήταν μιας διοίκησης που περισσότερο διαχειρίζεται την επικοινωνία της καταστροφής παρά θωρακίζει τους πληγέντες απέναντι στην επόμενη φάση της.
Ανάπτυξη χωρίς κατοίκους λέγεται αντικατάσταση
Ας το πούμε καθαρά: δεν είναι κάθε επένδυση εχθρός. Δεν είναι κάθε αλλαγή καταστροφή.
Όταν όμως ο σχεδιασμός γίνεται από πάνω προς τα κάτω, χωρίς ουσιαστικό λόγο στις τοπικές κοινωνίες, τότε η λέξη «ανάπτυξη» μετατρέπεται σε πολιτικό ξέπλυμα.
Τουριστικά συγκροτήματα υψηλών προδιαγραφών.
Ενεργειακά έργα μεγάλης κλίμακας.
Εντατικές δραστηριότητες που αλλάζουν χαρακτήρα, χρήση και ισορροπία του τόπου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι έρχεται.
Το πρόβλημα είναι ποιος το αποφασίζει.
Αν οι κάτοικοι της Βόρειας Εύβοιας μετατρέπονται από πρωταγωνιστές σε κομπάρσους, τότε η «ανασυγκρότηση» δεν είναι παρά μια οργανωμένη διαδικασία αντικατάστασης:
αντικατάσταση ανθρώπων, δραστηριοτήτων, παραγωγικών συνηθειών, ιστορικής μνήμης και τοπικής ταυτότητας.
Και εδώ η ευθύνη του Περιφερειάρχη και της Αντιπεριφερειάρχη δεν είναι θεωρητική. Είναι απολύτως πολιτική.
Γιατί δεν αρκεί να φωτογραφίζεσαι με μελέτες, ημερίδες και μακέτες.
Οφείλεις να απαντήσεις:
- Πού είναι οι εγγυήσεις ότι οι κάτοικοι θα μείνουν στον τόπο τους;
- Πού είναι η θεσμική κατοχύρωση της συμμετοχής τους;
- Πού είναι το σχέδιο που προστατεύει τη μικρή τοπική οικονομία αντί να την καταπίνει το «μεγάλο project»;
Αν αυτά δεν υπάρχουν, τότε η Περιφέρεια δεν υπηρετεί την ανασυγκρότηση.
Υπηρετεί τη μετάβαση της Βόρειας Εύβοιας σε ένα μοντέλο ξένο προς τους ανθρώπους της.
Περιφερειακή διοίκηση ή πολιτικός μεσίτης συμφερόντων;
Σε τέτοιες στιγμές δοκιμάζονται οι θεσμοί.
Όχι στις δηλώσεις. Στις πλευρές που επιλέγουν.
Με ποιον είναι η Περιφέρεια;
Με τον ρημαγμένο κάτοικο, τον μικρό επαγγελματία, τον αγρότη, τον δασεργάτη, την οικογένεια που παλεύει να μη φύγει;
Ή με όσους βλέπουν στην καταστροφή μια χρυσή ευκαιρία αναδιάταξης χρήσεων, ελέγχου γης και νέας κερδοφορίας;
Γιατί αυτή είναι η ουσία.
Μετά από τέτοιες καταστροφές, δεν συγκρούονται απλώς ιδέες για το μέλλον.
Συγκρούονται άνισες δυνάμεις.
Από τη μία, τοπικές κοινωνίες πληγωμένες, οικονομικά εξαντλημένες, με περιορισμένα μέσα.
Από την άλλη, οργανωμένα συμφέροντα με κεφάλαια, τεχνογνωσία, πρόσβαση στην εξουσία και δυνατότητα να επιβάλουν ατζέντα.
Αν μέσα σε αυτή την εξίσωση ο Περιφερειάρχης και η Αντιπεριφερειάρχης δεν στήσουν κόκκινες γραμμές υπέρ των κατοίκων, τότε παύουν να είναι εκπρόσωποι της κοινωνίας.
Γίνονται πολιτικοί διαχειριστές μιας προειλημμένης μετάβασης.
Και αυτό δεν είναι απλώς ανεπάρκεια.
Είναι πολιτική επιλογή.
Από την οικολογική καταστροφή στην κοινωνική εκτόπιση
Αύγουστος 2021: Η Βόρεια Εύβοια παραδίδεται στις φλόγες. Χιλιάδες στρέμματα καμένα, παραγωγικός ιστός διαλυμένος, κοινωνίες σε σοκ.
Μετά τις φωτιές: Οι κάτοικοι ζητούν επιβίωση, στήριξη, σχέδιο παραμονής και ανασυγκρότησης με βάση τις πραγματικές ανάγκες του τόπου.
Η επόμενη φάση: Εμφανίζονται «αναπτυξιακές» κατευθύνσεις, επενδυτικά σενάρια, μεγαλόπνοα σχέδια και νέες χρήσεις που δεν προκύπτουν από τη βάση της κοινωνίας αλλά από κέντρα ισχύος.
Το κρίσιμο σημείο: Η τοπική κοινωνία κινδυνεύει να χάσει όχι μόνο εισόδημα και υποδομές, αλλά και τον έλεγχο του ίδιου της του τόπου.
Το σήμερα: Το ερώτημα παραμένει αμείλικτο:
ανασυγκρότηση για τους κατοίκους ή ανασυγκρότηση πάνω στους κατοίκους;
Η Βόρεια Εύβοια δεν κάηκε μόνο από τη φωτιά.
Καίγεται ακόμα από την πολιτική υποκρισία, τη διοικητική δειλία και τη βολική σιωπή εκείνων που όφειλαν να σηκώσουν ανάστημα και προτίμησαν να γίνουν διακοσμητικοί διαχειριστές της επόμενης μέρας.
Ο Περιφερειάρχης και η Αντιπεριφερειάρχης θα κριθούν όχι από τις επισκέψεις, τις εξαγγελίες και τα δελτία Τύπου.
Θα κριθούν από ένα και μόνο πράγμα:
αν προστάτευσαν το δικαίωμα των ανθρώπων να μείνουν στον τόπο τους ή αν άφησαν τον τόπο να αλλάξει ιδιοκτήτη, χαρακτήρα και ψυχή.
Γιατί στο τέλος, η πιο χυδαία μορφή εγκατάλειψης δεν είναι να καεί ένας τόπος.
Είναι να επιστρέφει η εξουσία πάνω στα αποκαΐδια και να τον παραδίδει στους επόμενους