Ξανανοίγει ένας φάκελος που το πολιτικό σύστημα θα προτιμούσε να μείνει θαμμένος: το «δικαίωμα προτεραιότητας» του δανειολήπτη και του εγγυητή να αγοράσουν το δάνειό τους πριν πωληθεί σε fund. Ένα ζήτημα που επανέφερε στη δημόσια συζήτηση, με τον δικό του διεισδυτικό τρόπο, ο Πέτρος Κουσουλός στην εκπομπή «ΝΥΧΤΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΝ».
Το 2016, μέσα στον θόρυβο και την προπαγάνδα της εποχής, διακινήθηκε πλατιά ο ισχυρισμός ότι «η τρόικα απαγόρευσε» οποιαδήποτε πρόβλεψη προτεραιότητας του δανειολήπτη. Όμως, σύμφωνα με όσα αφηγείται ο αποστολέας της σχετικής επιστολής, η απάντηση που έλαβε γραπτώς από τον τότε Πρόεδρο της Κομισιόν, κ. Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ήταν κατηγορηματική: δεν επιβλήθηκε τέτοιο προαπαιτούμενο και η πρωτοβουλία του νόμου ανήκε στην ελληνική κυβέρνηση.
Τι υποστηρίζεται ότι απάντησε ο κ. Γιούνκερ
Στο κεντρικό ερώτημα:
«Απαγόρευσαν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί να δοθεί στον Έλληνα δανειολήπτη ή στον εγγυητή το δικαίωμα να εξαγοράσει το δάνειό του πριν αυτό πωληθεί σε fund;»
η απάντηση που —κατά τον ισχυρισμό— δόθηκε γραπτώς ήταν:
- ΟΧΙ
- Δεν υπήρξε τέτοια απαίτηση/προαπαιτούμενο
- Η πρωτοβουλία και η διαμόρφωση του νόμου ήταν ευθύνη της Ελληνικής Κυβέρνησης
Συμπέρασμα αφηγητή: αποκαταστάθηκε η «αλήθεια» ότι η μη θέσπιση προτεραιότητας δεν ήταν «εντολή των θεσμών», αλλά πολιτική επιλογή εντός Ελλάδας.
Τι ισχύει “λογιστικά/αγοραία” (για να καταλάβουμε το διακύβευμα)
Το «δικαίωμα προτεραιότητας» δεν είναι τεχνικό λογιστικό ζήτημα. Είναι κανόνας αγοράς/δικαίου που θα επέβαλε μια απλή αλλά εκρηκτική αρχή:
- Αν μια τράπεζα πουλά ένα δάνειο σε τρίτο σε συγκεκριμένο τίμημα, τότε ο οφειλέτης/εγγυητής θα έχει δικαίωμα πρώτης προσφοράς να το αγοράσει με όρους που δεν τον κάνουν πολίτη δεύτερης κατηγορίας.
Γιατί αυτό “πονάει”;
Επειδή χτυπάει στο κέντρο της πραγματικότητας: οι τράπεζες θέλουν γρήγορη εκκαθάριση χαρτοφυλακίων, τα funds θέλουν απόδοση, οι servicers θέλουν όγκο, και ο δανειολήπτης θέλει δεύτερη ευκαιρία χωρίς να βλέπει το δάνειό του να αλλάζει χέρια σαν εμπόρευμα.
Τι κρίνεται στα δικαστήρια (και τι δεν κρίνεται)
Ακόμη κι αν υπήρχε (ή αν θεσπιστεί αύριο) δικαίωμα προτεραιότητας, στα δικαστήρια πλειστηριασμών το βασικό πεδίο μάχης παραμένει:
- Ποιος είναι ο νόμιμος δικαιούχος της απαίτησης σήμερα
- Αν αποδεικνύεται η αλυσίδα μεταβιβάσεων/εκχωρήσεων
- Αν τεκμηριώνεται το ποσό (κεφάλαιο, τόκοι, έξοδα)
- Αν τηρήθηκαν οι διαδικασίες (κοινοποιήσεις, προθεσμίες, τίτλοι)
Δηλαδή: το «έπρεπε να μου το δώσουν πρώτα» είναι θέμα πολιτικής και νομοθεσίας. Το «μπορούν να με εκτελέσουν νόμιμα» είναι θέμα νομιμοποίησης, απόδειξης και διαδικασίας.
- 2016: Δημόσιος διάλογος “πνίγεται” στον ισχυρισμό ότι «οι θεσμοί απαγόρευσαν» την προτεραιότητα.
- 2016: Αποστολή επίσημης επιστολής στον Πρόεδρο της Κομισιόν, κ. Γιούνκερ, με ένα ξεκάθαρο ερώτημα.
- 2016: Λήψη γραπτής απάντησης: «ΟΧΙ – δεν ήταν προαπαιτούμενο».
- Μετά την απάντηση: Πολιτικός/δημοσιογραφικός θόρυβος, αναζήτηση κυβερνητικών δηλώσεων, προσπάθεια απαξίωσης (κατά τον αφηγητή).
- Στη συνέχεια: Κατάθεση τροπολογίας μέσω βουλευτή με στόχο να θεσπιστεί δικαίωμα προτεραιότητας δανειολήπτη/εγγυητή.
- Τελικό αποτέλεσμα: Η τροπολογία δεν ενσωματώθηκε — «η ευκαιρία χάθηκε».
5 ερωτήματα (προς Κυβέρνηση/Βουλή/Τράπεζες/Servicers/Εποπτεία)
- Αν πράγματι δεν υπήρξε ευρωπαϊκή απαγόρευση, ποιος αποφάσισε να μην υπάρξει προτεραιότητα δανειολήπτη; Με ποια αιτιολογία και σε ποιο έγγραφο;
- Ποιο ήταν το πολιτικό επιχείρημα κατά της προτεραιότητας; (φόβος “στρέβλωσης αγοράς”; κίνδυνος “στρατηγικών κακοπληρωτών”; διαπραγματευτικός περιορισμός;)
- Γιατί δεν θεσπίστηκε έστω ένα τυποποιημένο right-to-bid (π.χ. χρονικό παράθυρο/διαδικασία/κριτήρια) ώστε να μην αισθάνεται ο πολίτης ότι “το δάνειο παζαρεύεται πίσω από την πλάτη του”;
- Πόσοι οφειλέτες/εγγυητές θα μπορούσαν ρεαλιστικά να αγοράσουν το δάνειό τους αν είχαν δικαίωμα προτεραιότητας και με τι χρηματοδότηση (τραπεζική, συνεταιριστική, εγγυοδοτική);
- Θα επανέλθει σήμερα θεσμικά το ζήτημα, με κανόνες που προστατεύουν και τη σταθερότητα του συστήματος και τη βασική αρχή ισότητας στην αντιμετώπιση του οφειλέτη;
Κλείσιμο
Αν το 2016 η Ευρώπη δεν απαγόρευσε την προτεραιότητα, τότε η αλήθεια είναι μία: η Ελλάδα επέλεξε. Και όταν μια επιλογή οδηγεί χιλιάδες οικογένειες να βλέπουν το δάνειό τους να αλλάζει χέρια χωρίς να τους δοθεί ούτε ένα θεσμικό “πρώτο δικαίωμα”, τότε το ερώτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό:
Ποιος έκοψε τον δρόμο σε μια ρύθμιση που θα έδινε στον πολίτη μια τελευταία, τίμια ευκαιρία;