Η Ουάσιγκτον μιλά για διάλυση του πυρηνικού προγράμματος, η Τεχεράνη μεταθέτει τις δύσκολες αποφάσεις για αργότερα – Το μεγάλο παζάρι για κυρώσεις, πετρέλαιο και επιρροή στη Μέση Ανατολή
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκονται πλέον μπροστά σε μια συμφωνία που, εφόσον υπογραφεί και εφαρμοστεί, μπορεί να αναδιατάξει ολόκληρο τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής.
Το πρώτο και άμεσα ορατό αποτέλεσμα θα είναι το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της θαλάσσιας αρτηρίας από την οποία εξαρτάται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Παράλληλα, προβλέπεται η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, εξέλιξη που μπορεί να αποκλιμακώσει τις πιέσεις στις ενεργειακές αγορές και στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Πίσω, όμως, από τις αισιόδοξες δηλώσεις κρύβεται ένα πολύ σκληρό παζάρι.
Η αμερικανική εκδοχή: Καταστροφή του ουρανίου και τέλος στον πυρηνικό σχεδιασμό
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει το υπό διαμόρφωση μνημόνιο ως στρατηγική υποχώρηση της Τεχεράνης. Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν θα δεσμευτεί ότι δεν θα αναπτύξει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου θα καταστραφεί εντός της χώρας και στη συνέχεια θα απομακρυνθεί.
Η συμφωνία φέρεται επίσης να προβλέπει αυστηρό καθεστώς επιθεωρήσεων, ώστε να διαπιστώνεται ότι η Τεχεράνη τηρεί τις υποχρεώσεις της και δεν επανεκκινεί, κρυφά ή φανερά, κρίσιμες δραστηριότητες εμπλουτισμού.
Οι ΗΠΑ επιχειρούν να εμφανίσουν το πλαίσιο όχι ως έναν ακόμη προσωρινό συμβιβασμό, αλλά ως μηχανισμό σταδιακής αποδόμησης του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Αυτό, όμως, είναι μόνο η αμερικανική ανάγνωση.
Η Τεχεράνη αφήνει τα πυρηνικά για αργότερα
Η ιρανική πλευρά επιβεβαιώνει ότι οι συνομιλίες έχουν προχωρήσει σημαντικά και ότι το σχέδιο περιλαμβάνει τον τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων, το άνοιγμα του Ορμούζ και τη λήξη του αποκλεισμού.
Δεν επιβεβαιώνει, ωστόσο, με την ίδια σαφήνεια ότι έχει ήδη αποδεχθεί την παράδοση ή την καταστροφή του πυρηνικού υλικού.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστηρίζει ότι τα πυρηνικά ζητήματα θα εξεταστούν σε επόμενα στάδια. Με άλλα λόγια, εκεί όπου η Ουάσιγκτον βλέπει ήδη συμφωνημένη αποπυρηνικοποίηση, η Τεχεράνη βλέπει μια μελλοντική διαπραγμάτευση.
Η διαφορά δεν είναι γλωσσική. Είναι ουσιαστική και μπορεί να κρίνει ολόκληρη τη συμφωνία.
Οικονομικά ανταλλάγματα μόνο μετά τη συμμόρφωση
Το Ιράν δεν πρόκειται να λάβει άμεσα όλα τα οικονομικά οφέλη που επιδιώκει. Η αμερικανική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι η αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και η χαλάρωση των κυρώσεων θα γίνονται σταδιακά και μόνο όταν επιβεβαιώνεται η εφαρμογή συγκεκριμένων δεσμεύσεων.
Το μοντέλο είναι ξεκάθαρο: κάθε ιρανικό βήμα θα συνοδεύεται από ένα αντίστοιχο οικονομικό αντάλλαγμα.
Παράδοση πυρηνικού υλικού, περιορισμός εγκαταστάσεων, διακοπή στρατιωτικών δραστηριοτήτων και συμμόρφωση με τις επιθεωρήσεις θα αποτελούν τα «κλειδιά» για την απελευθέρωση κεφαλαίων και την άρση των περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές.
Η Ουάσιγκτον θέλει να αποφύγει το λάθος μιας συμφωνίας που θα δώσει στην Τεχεράνη άμεσα δισεκατομμύρια χωρίς να έχει εξασφαλίσει πρώτα μη αναστρέψιμες παραχωρήσεις.
Στο τραπέζι και ο Λίβανος
Η συμφωνία δεν περιορίζεται στο πυρηνικό πρόγραμμα και στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, περιλαμβάνει και τη σύγκρουση στον Λίβανο, καθώς και τη μελλοντική στάση του Ιράν απέναντι στις ένοπλες οργανώσεις που υποστηρίζει στην περιοχή.
Αυτό είναι ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία για το Ισραήλ.
Η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου θα απαιτήσει σαφείς και ελέγξιμες εγγυήσεις ότι η συμφωνία δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να διατηρήσει το περιφερειακό στρατιωτικό του δίκτυο, ανταλλάσσοντας απλώς μια προσωρινή πυρηνική υποχώρηση με οικονομική και πολιτική ανάσα.
Ο ρόλος του Πακιστάν και το ενδεχόμενο υπογραφής στη Γενεύη
Το Πακιστάν εμφανίζεται ως ο βασικός διαμεσολαβητής. Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ ανακοίνωσε ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί του τελικού κειμένου και ότι το Ισλαμαμπάντ εργάζεται με τις δύο πλευρές για την οριστικοποίηση των επόμενων βημάτων.
Δυτικές πηγές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο υπογραφής ακόμη και μέσα στις επόμενες ημέρες, πιθανότατα στη Γενεύη.
Ωστόσο, μέχρι να μπουν οι υπογραφές, τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται τετελεσμένο.
Δεν τελείωσε ακόμη ο πόλεμος
Παρά την πρόοδο στις συνομιλίες, η στρατιωτική ένταση δεν έχει εξαφανιστεί. Αμερικανικές δυνάμεις εξακολουθούν να βρίσκονται σε αυξημένη ετοιμότητα στην περιοχή, ενώ περιστατικά με ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη δείχνουν ότι ένα λάθος, μια προβοκάτσια ή μια αποτυχημένη επίθεση μπορούν να ανατρέψουν μέσα σε λίγα λεπτά όσα χτίστηκαν επί εβδομάδες.
Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν μπορεί να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ και να απομακρύνει τον άμεσο κίνδυνο μιας ευρύτερης ανάφλεξης.
Δεν αποτελεί, όμως, ακόμη ειρήνη.
Αποτελεί ένα εξαιρετικά εύθραυστο πολιτικό παζάρι, στο οποίο κάθε πλευρά προσπαθεί να εμφανιστεί νικήτρια: οι ΗΠΑ ότι εξουδετερώνουν την πυρηνική απειλή και το Ιράν ότι άντεξε στρατιωτικά, διατήρησε το καθεστώς του και εξασφάλισε έξοδο από την οικονομική ασφυξία.
Η πραγματική συμφωνία δεν θα κριθεί στην τελετή των υπογραφών.
Θα κριθεί στο ποιος θα εφαρμόσει πρώτος τις δεσμεύσεις του — και στο αν ο άλλος θα τηρήσει τα ανταλλάγματα που υποσχέθηκε.