Οι γενετικές πληροφορίες από μόνες τους είναι αναποτελεσματικές και μπορούν να γυρίσουν μπούμερανγκ εάν τα άτομα πιστεύουν λανθασμένα ότι το DNA τους είναι καλό. Η γνώση του γενετικού κινδύνου είναι αποτελεσματική μόνο όταν συνδυάζεται με εξατομικευμένη συμβουλευτική συμπεριφοράς που περιλαμβάνει εφαρμόσιμες τεχνικές όπως ο καθορισμός στόχων, η παρακολούθηση της προόδου.
Η παχυσαρκία είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Το 2022, ένας στους οκτώ ανθρώπους παγκοσμίως ζούσε με αυτή την πάθηση. Μόνο το 2019, περίπου πέντε εκατομμύρια θάνατοι από μη μεταδοτικές ασθένειες αποδόθηκαν στο υπερβολικό σωματικό βάρος. Ο οικονομικός αντίκτυπος είναι επίσης σημαντικός. Οι ειδικοί αναμένουν ότι το παγκόσμιο κόστος που σχετίζεται με την παχυσαρκία θα φτάσει τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως έως το 2030.
Η έρευνα δείχνει ότι η επιδημία της παχυσαρκίας προκύπτει από σύνθετες αλληλεπιδράσεις μεταξύ περιβαλλοντικών, ψυχοκοινωνικών, φυσιολογικών και γενετικών μηχανισμών. Ενώ τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο, η έρευνα σχετικά με τον αντίκτυπο του τρόπου ζωής καταδεικνύει σαφώς ότι δεν καθορίζουν αναπόφευκτα το μέλλον μας. Η διατήρηση μιας ισορροπημένης διατροφής και η ενασχόληση με τακτική σωματική δραστηριότητα είναι κρίσιμοι παράγοντες, μειώνοντας αποτελεσματικά τον κίνδυνο τόσο της παχυσαρκίας όσο και των συννοσηροτήτων που σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Παρά ταύτα, πολλά προγράμματα πρόληψης εξακολουθούν να βασίζονται σε καθολικές κατευθυντήριες γραμμές που δεν ανταποκρίνονται στις ατομικές ανάγκες των ασθενών.
A) Πώς αντιλαμβανόμαστε τον γενετικό κίνδυνο παχυσαρκίας;
Η κοινοπραξία του έργου BETTER4U, που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe, αποφάσισε να αναλύσει εάν η γνώση του γενετικού κινδύνου της παχυσαρκίας μπορεί να αλλάξει τις συμπεριφορές υγείας και πώς να μεταδώσει καλύτερα αυτή τη γνώση. Προς τούτο ανέλυσε πάνω από 2.000 δημοσιεύσεις στο πλαίσιο μιας συστηματικής ανασκόπησης.
Β) Οι πληροφορίες για τον γενετικό κίνδυνο δεν είναι «μαγικό συστατικό».
Στην εποχή της ραγδαίας ανάπτυξης της εξατομικευμένης ιατρικής, οι γενετικές εξετάσεις γίνονται ολοένα και πιο δημοφιλείς. Πολλοί από εμάς ελπίζουμε ότι η γνώση του προφίλ DNA μας θα παρέχει μια σαφή πορεία προς την υγεία και τη διατήρηση μιας ονειρεμένης σιλουέτας. Δυστυχώς, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Τα συμπεράσματα της μελέτης δείχνουν ότι οι πληροφορίες για τον γενετικό κίνδυνο από μόνες τους δεν λειτουργούν. Χωρίς πρόσθετη υποστήριξη, η παροχή πληροφοριών στους ασθενείς σχετικά με το γενετικό τους υπόβαθρο συνήθως δεν οδηγεί σε διαρκείς αλλαγές στο βάρος, τις διατροφικές συνήθειες ή τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.
Τα αποτελέσματα της ανάλυσης της επιστημονικής ομάδας δείχνουν ότι χωρίς τα κατάλληλα ψυχολογικά εργαλεία, η γνώση από μόνη της σχετικά με τον γενετικό κίνδυνο δεν επαρκεί για να αλλάξει μόνιμα τον τρόπο ζωής ενός ατόμου. Οι πληροφορίες σχετικά με τον γενετικό κίνδυνο είναι παρακινητικές μόνο όταν ο ασθενής λαμβάνει ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης και συνεχή υποστήριξη για την αλλαγή των συνηθειών του. Επιπλέον, εκτός από την επέκταση των γνώσεων του ασθενούς, η αποτελεσματική επικοινωνία σχετικά με τον γενετικό κίνδυνο θα πρέπει επίσης να επηρεάζει τα συναισθήματα και την αίσθηση δράσης του. Αυτό διευκολύνει τους ασθενείς να αυτοματοποιήσουν τις υγιεινές επιλογές στην καθημερινότητά τους.
*Szczuka, Z., et al. (2026). Are There Any Effective Behavior Change Strategies for Communicating Genetic Risk in Obesity Prevention and Body Weight Reduction Interventions? Obesity Reviews.
Konstantinos Dimitrios Triantaphyllidis