Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας μιλά για «υπαρξιακή απειλή», οι εξοπλισμοί γίνονται μόνιμη πολιτική και η διπλωματία υποχωρεί – Πού τελειώνει η αποτροπή και πού αρχίζει η επικίνδυνη κλιμάκωση;
Η Ευρώπη ακούει πλέον μία μόνο λέξη: απειλή.
Απειλή από τη Ρωσία, ανάγκη για περισσότερα όπλα, νέες αμυντικές δαπάνες, περισσότερες κυρώσεις και διαρκής στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας. Όποιος ζητά να συζητηθεί και η διπλωματική διέξοδος κινδυνεύει σχεδόν αυτομάτως να χαρακτηριστεί αφελής, φοβισμένος ή ακόμη και «φιλορώσος».
Στην πρώτη γραμμή αυτής της πολιτικής βρίσκεται η Κάγια Κάλας.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική δήλωσε, κατά την υπουργική διάσκεψη ΕΕ–ASEAN, ότι η Ρωσία αποτελεί «υπαρξιακή απειλή» για τις ευρωπαϊκές χώρες. Υποστήριξε ακόμη ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ήδη ρωσικές υβριδικές ενέργειες και πρέπει να ενισχύσει την αμυντική της ετοιμότητα. Στην ίδια τοποθέτηση ζήτησε κατάπαυση του πυρός και μια «δίκαιη και διαρκή ειρήνη» στην Ουκρανία. Η επίσημη ομιλία της Κάλας δεν αφήνει αμφιβολία για τη σκληρή γραμμή που έχει επιλέξει.
Όταν η διπλωματία μιλά μόνο για πόλεμο
Η δήλωση της Κάλας δεν αποτελεί κήρυξη πολέμου. Αποτελεί, όμως, ακόμη ένα βήμα προς την κανονικοποίηση μιας Ευρώπης που οργανώνεται πολιτικά και οικονομικά γύρω από την ιδέα της μόνιμης αντιπαράθεσης.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.
Όταν η ίδια η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας παρουσιάζει μία πυρηνική δύναμη ως «υπαρξιακή απειλή», η διπλωματία παύει να αποτελεί βασικό εργαλείο και μετατρέπεται σε υποσημείωση. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να διαθέτει ισχυρή άμυνα. Προφανώς και πρέπει.
Το ερώτημα είναι αν υπάρχει κάποιο πολιτικό σχέδιο πέρα από τους εξοπλισμούς.
Υπάρχει ευρωπαϊκή στρατηγική για τον τερματισμό του πολέμου; Υπάρχει πρόταση για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας; Υπάρχει πραγματικό χρονοδιάγραμμα αποκλιμάκωσης ή η μοναδική απάντηση είναι «περισσότερα όπλα, για όσο χρειαστεί»;
Διότι η αποτροπή χωρίς διπλωματικό ορίζοντα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε κινητοποίηση χωρίς έξοδο.
Η ειρωνική απάντηση της Μόσχας
Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, απάντησε ειρωνικά στην Κάλας λέγοντας ότι «τα καλά νέα είναι πως οι φοβίες θεραπεύονται».
Η συγκεκριμένη φράση αποτέλεσε περισσότερο προπαγανδιστικό χτύπημα παρά σοβαρή διπλωματική απάντηση. Η Μόσχα δεν μπορεί να εμφανίζεται ως αθώος παρατηρητής, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται και οι ανθρώπινες απώλειες αυξάνονται.
Από την άλλη πλευρά, ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να θεωρεί ότι κάθε επίκληση της ειρήνης αποτελεί υποχώρηση και κάθε διαπραγμάτευση «επιβράβευση» της Ρωσίας.
Ο Σεργκέι Λαβρόφ, μετά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στη Μανίλα, επανέλαβε τη δηλωμένη ετοιμότητα της Μόσχας για πολιτική και διπλωματική διευθέτηση. Αυτό, βέβαια, αποτελεί ρωσική θέση και όχι απόδειξη πραγματικής πρόθεσης συμβιβασμού. Οι συνομιλίες Ρούμπιο–Λαβρόφ έδειξαν ότι η απόσταση μεταξύ των πλευρών παραμένει τεράστια.
Η Ευρώπη δεν είναι τόσο ενωμένη όσο παρουσιάζεται
Η πολιτική της Κάλας δεν προκαλεί αντιδράσεις μόνο στη Μόσχα. Στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεγαλώνει η συζήτηση για το οικονομικό κόστος των εξοπλισμών, τη συνέχιση των κυρώσεων και την αποτελεσματικότητα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης.
Παρίσι και Βερολίνο εξετάζουν αλλαγές στον μηχανισμό της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Οι προτάσεις που έχουν παρουσιαστεί δεν κινούνται όλες προς την ίδια κατεύθυνση: ορισμένες θα μπορούσαν να περιορίσουν την αυτονομία της υπηρεσίας, ενώ άλλες προβλέπουν ενίσχυση του ίδιου του ρόλου της Κάλας. Επομένως, δεν έχει τεκμηριωθεί κάποιο άμεσο σχέδιο απομάκρυνσής της. Οι σχετικές ευρωπαϊκές προτάσεις αποκαλύπτουν, πάντως, βαθύτερη θεσμική σύγκρουση για το ποιος χαράσσει τελικά την εξωτερική πολιτική της Ευρώπης.
Την ίδια στιγμή, ο πρώην αξιωματικός του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού Στιβ Τζέρμι, μιλώντας στον Τάκερ Κάρλσον, υποστήριξε ότι η Ρωσία εμφανίζει μεγαλύτερη στρατηγική συνέπεια από τη Δύση και προειδοποίησε για κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Πρόκειται για προσωπική στρατηγική εκτίμηση και όχι για επίσημη θέση, αποτυπώνει όμως την ανησυχία ότι η Ευρώπη βαδίζει προς μια σύγκρουση χωρίς να έχει υπολογίσει την επόμενη ημέρα.
Η ειρήνη δεν είναι συνθηκολόγηση
Η Ευρώπη έχει δικαίωμα και υποχρέωση να προστατεύσει τα σύνορα, τους πολίτες και την ασφάλειά της. Δεν έχει, όμως, την πολυτέλεια να μετατρέψει την πολεμική προετοιμασία σε μόνιμη πολιτική ταυτότητα.
Η διπλωματία δεν είναι αδυναμία. Η διαπραγμάτευση δεν είναι παράδοση. Και η αναζήτηση διεξόδου δεν σημαίνει αποδοχή της ρωσικής εισβολής.
Η Κάγια Κάλας μπορεί να πιστεύει ότι θωρακίζει την Ευρώπη. Όσο, όμως, η στρατηγική της περιορίζεται σε απειλές, εξοπλισμούς και ανοιχτή αντιπαράθεση, το ερώτημα γίνεται όλο και πιο πιεστικό:
Προετοιμάζει την Ευρώπη για να αποτρέψει έναν πόλεμο ή την εκπαιδεύει να θεωρεί τον πόλεμο αναπόφευκτο;