Το ιδιωτικό χρέος δεν εξαφανίστηκε ποτέ. Απλώς βγήκε από τους ισολογισμούς των τραπεζών, μεταφέρθηκε σε ξένα χαρτοφυλάκια, ντύθηκε με κρατικές εγγυήσεις μέσω «Ηρακλή» και άφησε πίσω του μια Ελλάδα πιο εξαρτημένη, πιο εκβιαζόμενη και πιο φτωχή.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πούλησε το παραμύθι της «εξυγίανσης» του τραπεζικού συστήματος σαν εθνική επιτυχία. Μόνο που πίσω από τη βιτρίνα της σταθερότητας κρύφτηκε μια τεράστια πολιτική μεταφορά βάρους: τα «κόκκινα» δάνεια δεν διαγράφηκαν, δεν θεραπεύτηκαν, δεν έπαψαν να πνίγουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Απλώς πέρασαν από τις ελληνικές τράπεζες στα χέρια ξένων funds, με το Δημόσιο να βάζει πλάτη και τον πολίτη να μένει μόνος απέναντι στην αρπακτική μηχανή των servicers.
Κάπως έτσι στήθηκε η πιο κυνική εκδοχή της μεταμνημονιακής Ελλάδας: οι τράπεζες “καθαρές”, οι μέτοχοι ευχαριστημένοι, τα funds έτοιμα να εισπράξουν πολλαπλάσια από όσα πλήρωσαν και η κοινωνία παγιδευμένη να αποπληρώνει ακέραιο χρέος σε νέους ξένους πιστωτές. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και εθνικό: η χώρα παρουσιάζεται να έχει “σωθεί”, ενώ στην πραγματικότητα έχει υποθηκεύσει μεγάλο μέρος των μελλοντικών εισοδημάτων της.
Το μεγάλο ψέμα της “εξυγίανσης”
Η Νέα Δημοκρατία παρουσίασε το ξεφόρτωμα των μη εξυπηρετούμενων δανείων ως θρίαμβο σοβαρότητας και μεταρρύθμισης. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν έλυσε το πρόβλημα. Το μετακίνησε.
Τα δάνεια έφυγαν από τους ισολογισμούς των τραπεζών, αλλά δεν έφυγαν από τη ζωή των ανθρώπων. Ο δανειολήπτης που χρωστούσε χθες στην ελληνική τράπεζα, χρωστά σήμερα στο ξένο fund. Και το fund δεν έχει ούτε κοινωνική υποχρέωση, ούτε πολιτική λογοδοσία, ούτε καμία σχέση με την εγχώρια οικονομία. Έχει μόνο έναν σκοπό: να βγάλει το μέγιστο δυνατό κέρδος από ένα χρέος που αγόρασε σε εξευτελιστική τιμή.
Αυτό δεν είναι εξυγίανση. Είναι μεταφορά πλούτου από την ελληνική κοινωνία σε διεθνή κερδοσκοπικά κεφάλαια.
Ο “Ηρακλής” δεν έσωσε την κοινωνία – προστάτευσε το σύστημα
Το πιο εξοργιστικό στοιχείο είναι ότι αυτή η διαδικασία δεν έγινε ουδέτερα, ούτε “φυσικά”, ούτε μοιραία. Έγινε με πολιτική απόφαση και με εργαλείο κρατικής στήριξης.
Το πρόγραμμα «Ηρακλής» χρησιμοποιήθηκε ώστε να διευκολυνθεί η τιτλοποίηση και η μεταβίβαση δανείων, με κρατικές εγγυήσεις να καλύπτουν κρίσιμο κομμάτι της διαδικασίας. Δηλαδή το ελληνικό Δημόσιο, αντί να σταθεί απέναντι στη λεηλασία της κοινωνίας, λειτούργησε ως εγγυητής της τραπεζικής αποφόρτισης. Με απλά λόγια: όταν το ρίσκο ήταν μεγάλο, μπήκε μπροστά το κράτος. Όταν ανοίχτηκε ο δρόμος του κέρδους, μπήκαν μπροστά τα funds.
Αυτό είναι το πραγματικό μοντέλο Μητσοτάκη: κοινωνικοποίηση του ρίσκου, ιδιωτικοποίηση του κέρδους, διάλυση κάθε έννοιας ισοτιμίας ανάμεσα στον πολίτη και στην αγορά.
Η νέα εξάρτηση – από τις τράπεζες στα funds, από την οικονομία στην αφαίμαξη
Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας του σκανδάλου. Η χώρα δεν απελευθερώθηκε από το χρέος. Έγινε πιο δεμένη με αυτό.
Μεγάλο μέρος ιδιωτικών απαιτήσεων πέρασε σε ξένα σχήματα, άρα όποια ανάκτηση γίνει στο μέλλον δεν θα τροφοδοτήσει την εγχώρια οικονομία, αλλά θα κατευθυνθεί εκτός χώρας. Αυτό σημαίνει ότι ένα κομμάτι από τον μελλοντικό ιδρώτα των πολιτών, των μικρομεσαίων, των οικογενειών και των επαγγελματιών έχει ήδη προεξοφληθεί υπέρ ξένων χαρτοφυλακίων.
Και ενώ η κοινωνία πληρώνει, το πολιτικό σύστημα πανηγυρίζει επειδή οι τράπεζες μπορούν ξανά να μοιράζουν μερίσματα. Αυτή είναι η πιο χυδαία όψη της σημερινής “κανονικότητας”: πρώτα σώθηκαν οι τράπεζες με δημόσιο κόστος, μετά καθαρίστηκαν οι ισολογισμοί τους με δημόσιες εγγυήσεις και στο τέλος ο λογαριασμός έμεινε στα χέρια εκείνων που δεν έφταιξαν.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν έλυσε το πρόβλημα του χρέους. Το ξανασυσκεύασε, το καλλώπισε λογιστικά και το παρέδωσε σε ξένα συμφέροντα, αφήνοντας τον ελληνικό λαό να πληρώνει για δεύτερη και τρίτη φορά την ίδια τραπεζική αμαρτία. Αυτή δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι οργανωμένη μεταφορά πλούτου, εξουσίας και μέλλοντος έξω από τη χώρα. Και όσο το Μαξίμου μιλά για “ανάπτυξη”, τόσο θα γίνεται καθαρό ότι η μόνη ανάπτυξη που υπηρετεί είναι η ανάπτυξη των κερδών των funds πάνω στα ερείπια της ελληνικής κοινωνίας.