Λίγο πριν από τη Μάχη των Πλαταιών, το 479 π.Χ., ένας Σπαρτιάτης αξιωματικός στάθηκε απέναντι ακόμη και στη διαταγή του ίδιου του αρχιστράτηγου. Ο Αμομφάρετος δεν δεχόταν να φύγει. Για εκείνον, η υποχώρηση ήταν ντροπή.
Τότε σήκωσε μια πέτρα από το έδαφος, την έριξε μπροστά στον Παυσανία και είπε πως αυτή ήταν η «ψήφος» του κατά της αποχώρησης. Μια σκηνή που έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο πείσματος, τιμής και σπαρτιατικής ακαμψίας.
Τι συνέβη
Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι ελληνικές δυνάμεις είχαν αποφασίσει νυχτερινή μετακίνηση σε ασφαλέστερη θέση, καθώς υπήρχαν σοβαρά προβλήματα ανεφοδιασμού και πίεση από το περσικό ιππικό.
Όμως η κίνηση αυτή έμοιαζε με υποχώρηση. Και για έναν Σπαρτιάτη, η υποχώρηση δεν ήταν απλώς τακτικός ελιγμός. Ήταν στίγμα.
Η πέτρα-ψήφος
Ο Αμομφάρετος, διοικητής του λόχου των Πιτανάτων, αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη θέση του. Μπροστά στον Παυσανία, πέταξε έναν μεγάλο λίθο δηλώνοντας ότι αυτή ήταν η «ψήφος» του ενάντια στην υποχώρηση.
Η κίνηση ήταν συμβολική. Στην αρχαία Ελλάδα, η ψήφος μπορούσε να δοθεί και με πέτρα ή όστρακο. Εκείνος δεν μίλησε μόνο ως στρατιώτης. Μίλησε ως άνθρωπος μιας πόλης που είχε μάθει να μη γυρίζει πίσω.
Τι άφησε πίσω του
Η στάση του προκάλεσε ένταση και καθυστέρηση μέσα στο ελληνικό στρατόπεδο. Δημιουργήθηκε σύγχυση στη διάταξη των δυνάμεων λίγο πριν από την κρίσιμη μάχη.
Κι όμως, παρά την αρχική αταξία, οι Έλληνες συνέτριψαν τους Πέρσες στις Πλαταιές. Το επεισόδιο έμεινε ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σπαρτιατικής πολεμικής ηθικής: εκεί όπου η τιμή μπορούσε να σταθεί πάνω ακόμη και από τη στρατιωτική λογική.
Μερικές φορές η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με σπαθιά και ασπίδες. Γράφεται και με μια πέτρα πεταμένη στο χώμα, όταν ένας άνθρωπος αποφασίζει πως δεν θα κάνει ούτε βήμα πίσω.