Η πρόσφατη ανακοίνωση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ για τη νέα συμφωνία προμήθειας και συνεργασίας στο πρόγραμμα Eurofighter Typhoon μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου, Κατάρ και Ομάν δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική πράξη στρατιωτικών εξοπλισμών.
Αντίθετα, είναι μια πολυεπίπεδη γεωπολιτική πρωτοβουλία, με σαφή αποδέκτη τη Ρωσία, έμμεσο μήνυμα προς την Τουρκία και —αναπόφευκτα— πολιτικό αντίκτυπο και στην Ελλάδα.
Η δήλωση του Στάρμερ ότι «η συμφωνία αυτή στέλνει ισχυρό μήνυμα προς τη Ρωσία» αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής ανάγνωσης: πρόκειται για μια προσπάθεια ενίσχυσης του δυτικού πλέγματος άμυνας σε Ευρώπη και Μέση Ανατολή, απέναντι στη ρωσική διείσδυση και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες του πολέμου στην Ουκρανία.
1. Το γεωπολιτικό πλαίσιο: Η επιστροφή της Βρετανίας στο παιχνίδι ισχύος
Μετά το Brexit, το Λονδίνο επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του στην ευρωπαϊκή και διεθνή ασφάλεια.
Η συμφωνία για τα Eurofighter είναι ένα σύμβολο της βρετανικής «επιστροφής» στη διεθνή αμυντική βιομηχανία και της προσπάθειας να διατηρήσει πολιτικοστρατιωτική επιρροή στη Μέση Ανατολή.
Το Κατάρ και το Ομάν είναι δύο κρίσιμοι σύμμαχοι της Δύσης στην περιοχή του Περσικού Κόλπου:
- Διαθέτουν ισχυρή οικονομική επιρροή μέσω των ενεργειακών αποθεμάτων τους.
- Διατηρούν παραδοσιακές σχέσεις με τη Μόσχα, αλλά δεν επιθυμούν εξάρτηση από τη Ρωσία.
- Επιδιώκουν τεχνολογική και στρατιωτική αναβάθμιση από τη Δύση.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, αξιοποιώντας τη γραμμή παραγωγής του Eurofighter Typhoon, το οποίο αναπτύσσεται από κοινού με τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία, ενισχύει ταυτόχρονα:
- την αμυντική βιομηχανία του,
- τη διπλωματική του παρουσία στην περιοχή,
- και την ευρωπαϊκή ενότητα απέναντι στη Ρωσία.
Έτσι, η συμφωνία λειτουργεί ως πολιτικό μήνυμα αποτροπής προς τη Μόσχα, υπογραμμίζοντας ότι η Δύση ενισχύει το στρατιωτικό της αποτύπωμα όχι μόνο στην Ανατολική Ευρώπη αλλά και στη Μέση Ανατολή — περιοχές κρίσιμες για τη ρωσική στρατηγική επιρροή.
2. Η έμμεση διάσταση προς την Τουρκία
Η συμφωνία έχει όμως και έναν δεύτερο, εξίσου σημαντικό αποδέκτη: την Τουρκία.
Η Άγκυρα τα τελευταία χρόνια έχει ακολουθήσει μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, κρατώντας ισορροπία ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία.
Η αγορά των ρωσικών S-400, οι ενεργειακές σχέσεις με τη Μόσχα, αλλά και η ταυτόχρονη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ, έχουν δημιουργήσει ένα διπλό στρατηγικό παιχνίδι.
Η Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο επιχειρούν πλέον να προσελκύσουν την Τουρκία πίσω στη δυτική σφαίρα επιρροής.
Η συνεργασία με χώρες όπως το Κατάρ (στενό σύμμαχο της Άγκυρας) λειτουργεί ως γέφυρα:
- Το Κατάρ συμμετέχει σε κοινές αεροπορικές ασκήσεις με την Τουρκία.
- Η Άγκυρα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον να ενταχθεί σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, όπως το SAFE (Security and Airspace Future Europe) και το European Sky Shield Initiative.
- Η υποστήριξη χωρών όπως η Βρετανία, η Ισπανία και η Ιταλία ενισχύει τη θέση της Τουρκίας απέναντι στο ελληνικό βέτο.
Η συμφωνία, επομένως, έχει πολιτική στόχευση:
να δείξει ότι η Ευρώπη είναι διατεθειμένη να κρατήσει την Τουρκία «εντός του παιχνιδιού», εφόσον απομακρυνθεί από τη ρωσική επιρροή.
3. Το μήνυμα προς την Ελλάδα
Η Αθήνα δεν μπορεί να αγνοήσει τις πολιτικές αποχρώσεις αυτής της εξέλιξης.
Η συμφωνία υποδηλώνει ότι οι ισχυρές ευρωπαϊκές δυνάμεις επιθυμούν την Τουρκία ενεργό και δεσμευμένη στη δυτική ασφάλεια, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει παράκαμψη ελληνικών ενστάσεων.
Η Ελλάδα έχει επιχειρήσει να εμποδίσει ή να καθυστερήσει την πλήρη ένταξη της Τουρκίας σε προγράμματα όπως το SAFE, επικαλούμενη:
- τη συνεχιζόμενη επιθετική ρητορική της Άγκυρας,
- τις παραβιάσεις στο Αιγαίο,
- και το γεγονός ότι η Τουρκία δεν εφαρμόζει κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή και βρετανική πολιτική δείχνει ότι η Δύση προτιμά μια «ενοχλητική» Τουρκία εντός του ΝΑΤΟ, παρά μια αποστασιοποιημένη Άγκυρα δίπλα στη Μόσχα.
Το μήνυμα προς την Ελλάδα είναι επομένως διττό:
- Να μην απομονωθεί διπλωματικά, επιμένοντας υπέρμετρα στη ρήξη με την Τουρκία.
- Να ενισχύσει τον στρατιωτικό εκσυγχρονισμό της, ώστε να διατηρήσει το ποιοτικό πλεονέκτημα στην αεροπορική ισχύ.
4. Η επιχειρησιακή διάσταση: Το ισοζύγιο αεροπορικής ισχύος
Η Τουρκία, με την απόκτηση περίπου 44 Eurofighter Typhoon, επιχειρεί να ανανεώσει τη γερασμένη αεροπορική της δύναμη.
Αυτή τη στιγμή, διαθέτει περίπου 50 αξιόμαχα F-16, αρκετά υποδεέστερα των ελληνικών F-16 Viper και των γαλλικών Rafale.
Η ένταξη των Eurofighter θα δώσει στην τουρκική αεροπορία:
- Νέες δυνατότητες αναχαίτισης και υπεροχής αέρος,
- Πρόσβαση σε ευρωπαϊκά δίκτυα υποστήριξης και ανταλλακτικών,
- Δυνατότητα μελλοντικής συνεργασίας στο πρόγραμμα νέας γενιάς μαχητικών GCAP (Global Combat Air Programme), στο οποίο συμμετέχουν Η.Β., Ιταλία και Ιαπωνία.
Ωστόσο, τα πλεονεκτήματα αυτά είναι μεσοπρόθεσμα:
- Η παράδοση των αεροσκαφών αναμένεται σε βάθος πενταετίας.
- Η Πολεμική Αεροπορία της Ελλάδας έχει ήδη ενισχυθεί σημαντικά με τα Rafale F3R, ενώ ολοκληρώνει την αναβάθμιση των F-16 σε Viper.
- Επιπλέον, η Αθήνα βρίσκεται σε προχωρημένες συζητήσεις για την απόκτηση F-35, που θα ανατρέψουν πλήρως τις ισορροπίες.
Επομένως, η συμφωνία βελτιώνει τη θέση της Τουρκίας, αλλά δεν ανατρέπει το ισοζύγιο αεροπορικής ισχύος υπέρ της.
5. Η νέα γεωπολιτική εξίσωση
Η συμφωνία Eurofighter είναι πολυεπίπεδη και συμβολική.
Αναδεικνύει τη νέα πραγματικότητα της Ευρώπης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία:
- Η Ρωσία αντιμετωπίζεται ως διαρκής απειλή που απαιτεί ενίσχυση των δυτικών δεσμών.
- Η Τουρκία θεωρείται στρατηγικά απαραίτητη για τη δυτική άμυνα, ακόμη και αν παραμένει δύσκολος εταίρος.
- Η Ελλάδα πρέπει να κινηθεί ευέλικτα, συνδυάζοντας σθεναρή αποτροπή με ρεαλιστική διπλωματία.
- Το Ηνωμένο Βασίλειο επιχειρεί να αναδειχθεί εκ νέου σε «συνδετικό κρίκο» μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και ΝΑΤΟ.
Η συμφωνία, λοιπόν, δεν είναι απλώς για 44 αεροσκάφη.
Είναι ένα πολιτικό μήνυμα για τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, όπου η Ρωσία είναι ο αντίπαλος, η Τουρκία ο ασταθής σύμμαχος και η Ελλάδα ο κρίσιμος πυλώνας σταθερότητας στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης.