Τριάντα εννέα χρόνια μετά τις πρώτες προειδοποιήσεις ειδικών για τον ψηφιακό έλεγχο, η δημόσια συζήτηση δείχνει να έχει απονευρωθεί. Ό,τι κάποτε εθεωρείτο απειλή, σήμερα περνά για “εκσυγχρονισμό”. Κι όμως, η τεχνολογία δεν έγινε πιο αθώα—εμείς απλώς συνηθίσαμε να ζούμε μέσα της.
Το 1986, κορυφαίοι επιστήμονες Πληροφορικής έκρουαν τον κώδωνα για το πού οδηγεί η συγκέντρωση προσωπικών δεδομένων σε ενιαία συστήματα. Μιλούσαν για την πιθανότητα ενός μέλλοντος όπου η ελευθερία θα περιορίζεται όχι με ολόφωτους προβολείς αυταρχισμού, αλλά με τον γλυκό υπνωτικό ψίθυρο της “ευκολίας”.
Κι όμως, σήμερα, την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των υπερσυστημάτων δεδομένων, μοιάζει να έχουμε ξεχάσει αυτές τις προειδοποιήσεις.
Η συζήτηση γύρω από τον Προσωπικό Αριθμό και τις ψηφιακές ταυτότητες παρουσιάζεται συχνά σαν τεχνικό ζήτημα, κάτι ανάμεσα σε γραφειοκρατία και χρηστικότητα. Αλλά η ουσία του θέματος είναι βαθύτερη:
ποιος ελέγχει την πληροφορία και ποιος ελέγχει αυτόν που την ελέγχει;
Όταν όλες οι πτυχές της ζωής μας—υγεία, οικονομία, μετακίνηση, εργασία, δικαιοπραξίες—δένονται σε έναν ενιαίο αριθμό, η κοινωνία μετατρέπεται σε χάρτη που μπορεί κανείς να διαβάσει με μια ματιά. Και όσοι μπορούν να τον διαβάσουν, μπορούν εν δυνάμει να τον καθοδηγήσουν.
Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι η τεχνολογία. Είναι η σιωπή.
Εκείνοι που στο παρελθόν μιλούσαν για κινδύνους, σήμερα είτε σιωπούν είτε υπογράφουν με ενθουσιασμό τον ψηφιακό μονόδρομο. Η δημόσια συζήτηση έχει γεμίσει από στερεότυπες διαβεβαιώσεις περί “ασφάλειας” και “αποτελεσματικότητας”, σαν να αρκούν δύο λέξεις για να εξουδετερώσουν ολόκληρες βιβλιοθήκες προβληματισμού.
Μια δημοκρατία δεν απειλείται απλώς όταν χάνει ελευθερίες· απειλείται όταν παύει να συζητά τις ελευθερίες της.
Η τεχνολογία δεν είναι το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι η ιδέα ότι μπορεί να υιοθετείται χωρίς σοβαρό δημόσιο έλεγχο, χωρίς αυστηρές δικλίδες, χωρίς αντίλογο. Το ζήτημα δεν είναι αν θα έχουμε ψηφιακή διακυβέρνηση — αυτό είναι πλέον δεδομένο.
Το ζήτημα είναι τι είδους ψηφιακή διακυβέρνηση θα έχουμε:
μία που υπηρετεί τον πολίτη ή μία που τον παρακολουθεί.
Και σε αυτό το σταυροδρόμι, δεν χωρούν ούτε βεβαιότητες ούτε ρητορικές ευκολίες.
Χωρά μόνο μια κοινωνία που δεν φοβάται να θέσει δύσκολες ερωτήσεις.