Δήμαρχοι αμφισβητούν την αρνητική αξιολόγηση και επικαλούνται τις ευθύνες των ιδιοκτητών – Τι προβλέπει ο νόμος και πότε υποχρεούται να παρέμβει ο δήμος
Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε στους δήμους η χαμηλή βαθμολογία που έλαβαν από τους ίδιους τους πολίτες για τις υπηρεσίες που παρέχουν. Στάθμευση, κατεστραμμένα πεζοδρόμια και ανεπαρκείς υποδομές για άτομα με αναπηρία αναδείχθηκαν σε τρεις από τις μεγαλύτερες πληγές της καθημερινότητας.
Αντί, όμως, οι αιρετοί να αντιμετωπίσουν την αξιολόγηση ως προειδοποίηση, αρκετοί επέλεξαν να αμφισβητήσουν τη διαδικασία και να στρέψουν ένα μέρος της ευθύνης προς τους δημότες. Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι, σύμφωνα με τη νομοθεσία, την κατασκευή και τη συντήρηση των πεζοδρομίων μπροστά από τα ακίνητα αναλαμβάνουν οι παρόδιοι ιδιοκτήτες.
Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι πιο σύνθετη. Οι πολίτες μπορεί να έχουν οικονομικές και πρακτικές υποχρεώσεις, όμως οι δήμοι εξακολουθούν να έχουν την ευθύνη για την ασφάλεια, τον έλεγχο και την εφαρμογή των κανόνων στον δημόσιο χώρο.
Τι προβλέπει ο νόμος
Η ισχύουσα νομοθεσία ορίζει ότι οι ιδιοκτήτες των ακινήτων είναι υπόχρεοι για τις εργασίες κατασκευής, ανακατασκευής, επισκευής και συντήρησης των πεζοδρομίων που βρίσκονται μπροστά από τις ιδιοκτησίες τους.
Εάν ο δήμος ή το Δημόσιο προχωρήσει στις απαραίτητες εργασίες, μπορεί στη συνέχεια να καταλογίσει τη σχετική δαπάνη στους παρόδιους ιδιοκτήτες ή στους φορείς που προκάλεσαν τις ζημιές.
Αυτό προβλέπεται στο άρθρο 23 της υπουργικής απόφασης ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/66006/2360/2023. Η διάταξη, ωστόσο, δεν απαλλάσσει τον δήμο από την υποχρέωση να ελέγχει την κατάσταση των πεζοδρομίων και να παρεμβαίνει όταν υπάρχει κίνδυνος για πεζούς, ηλικιωμένους, παιδιά και άτομα με αναπηρία.
Με απλά λόγια, ο δήμος δεν μπορεί να βλέπει ένα διαλυμένο ή επικίνδυνο πεζοδρόμιο και να περιορίζεται στη διαπίστωση ότι «είναι ευθύνη του ιδιοκτήτη». Οφείλει να εντοπίσει το πρόβλημα, να ειδοποιήσει τον υπόχρεο, να απαιτήσει την αποκατάσταση και, εάν δεν υπάρξει ανταπόκριση, να πραγματοποιήσει τις εργασίες και να καταλογίσει το κόστος.
«Ο πολίτης δεν είναι πελάτης»
Ο δήμαρχος Ελληνικού–Αργυρούπολης Γιάννης Κωνσταντάτος υποστήριξε ότι ο δημότης πρέπει πρώτα ο ίδιος να σέβεται τον δήμο, τονίζοντας πως «ο πολίτης δεν είναι πελάτης».
Επισήμανε ακόμη ότι ζημιές στα πεζοδρόμια προκαλούνται από φορτηγά, καταστήματα, ρίζες δέντρων και άλλες παρεμβάσεις, θέτοντας το ερώτημα γιατί το κόστος αποκατάστασης θα πρέπει να επιβαρύνει αποκλειστικά τον δήμο.
Ο δήμαρχος Αλίμου Ανδρέας Κονδύλης σημείωσε από την πλευρά του ότι, εάν κάθε ιδιοκτήτης φρόντιζε το πεζοδρόμιο μπροστά από το ακίνητό του, η συνολική εικόνα των πόλεων θα ήταν σαφώς καλύτερη. Έκανε επίσης λόγο για πολίτες που ζητούν υποδομές επιπέδου Βόρειας Ευρώπης, αλλά την ίδια στιγμή παρκάρουν πάνω στα πεζοδρόμια.
Οι επισημάνσεις αυτές περιγράφουν υπαρκτές αντικοινωνικές συμπεριφορές. Δεν απαντούν, όμως, στο βασικό ερώτημα: ποιος ελέγχει την παράνομη στάθμευση, τις αυθαίρετες πινακίδες, τις καταλήψεις και τις εργασίες που καταστρέφουν τον δημόσιο χώρο;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι «κανείς», επειδή ένας δήμος δεν διαθέτει υπάλληλο σε κάθε τετράγωνο.
Γραφειοκρατία ακόμη και για όσους θέλουν να επισκευάσουν
Το παράδοξο είναι ότι ακόμη και ένας ιδιοκτήτης που αποφασίζει να επισκευάσει το πεζοδρόμιο δεν μπορεί να ενεργήσει ελεύθερα. Χρειάζεται έγκριση από τον δήμο για τα υλικά και τις τεχνικές προδιαγραφές.
Καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια οδηγούν αρκετούς πολίτες είτε να εγκαταλείπουν την προσπάθεια είτε να πραγματοποιούν εργασίες χωρίς τον απαιτούμενο συντονισμό. Το αποτέλεσμα είναι ένα μωσαϊκό από διαφορετικά υλικά, επικίνδυνες κλίσεις, σκαλοπάτια και πρόχειρες κατασκευές που καθιστούν την κίνηση ακόμη δυσκολότερη.
Το εκτιμώμενο κόστος συντήρησης ανέρχεται περίπου στα 30 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Οι δήμαρχοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν επαρκείς πόροι για εκτεταμένες παρεμβάσεις, ενώ πολλά έργα κοινής ωφέλειας αφήνουν πίσω τους δρόμους και πεζοδρόμια κακοτεχνικά αποκατεστημένα.
Οι υποδομές για ΑμεΑ παραμένουν ζητούμενο
Ακόμη σοβαρότερη είναι η κατάσταση για τα άτομα με αναπηρία. Πολλά πεζοδρόμια έχουν πλάτος μικρότερο του ενός μέτρου, ενώ άλλα καταλαμβάνονται από δέντρα, τραπεζοκαθίσματα, πινακίδες, κάδους, σταθμευμένα οχήματα και κολώνες.
Οι δήμαρχοι παραδέχονται ότι απαιτούνται περισσότερες ράμπες και ολοκληρωμένες οδεύσεις, επικαλούνται όμως τον παλαιό σχεδιασμό των πόλεων και την έλλειψη διαθέσιμου χώρου. Για τον πολίτη με κινητικά προβλήματα, ωστόσο, η απάντηση αυτή δεν αλλάζει τίποτα: η πόλη εξακολουθεί να του απαγορεύει στην πράξη την ασφαλή και αυτόνομη μετακίνηση.
Η ΚΕΔΕ απορρίπτει την αξιολόγηση
Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας χαρακτήρισε τη διαδικασία ηλεκτρονικής αξιολόγησης επιστημονικά και μεθοδολογικά αναξιόπιστη. Ο πρόεδρός της Λάζαρος Κυρίζογλου έκανε λόγο για «στημένη αξιολόγηση» και ζήτησε περισσότερους πόρους και ξεκάθαρες αρμοδιότητες.
Η ΚΕΔΕ καταλόγισε επίσης ευθύνες στο κράτος για το θεσμικό χάος που επιτρέπει σε εργολάβους και εταιρείες να σκάβουν δρόμους και πεζοδρόμια χωρίς να αποκαθιστούν σωστά τις ζημιές.
Τα προβλήματα υποχρηματοδότησης, πολυνομίας και αλληλοεπικάλυψης αρμοδιοτήτων είναι πραγματικά. Πραγματική, όμως, είναι και η εικόνα που συναντά καθημερινά ο πολίτης: κατεστραμμένα πεζοδρόμια, ανύπαρκτη προσβασιμότητα και πόλεις στις οποίες ο πεζός αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο.
Η αξιολόγηση μπορεί να έχει αδυναμίες. Δεν δημιούργησε όμως τις σπασμένες πλάκες, τις κλεισμένες ράμπες και τα πεζοδρόμια που μετατράπηκαν σε χώρους στάθμευσης. Αυτά υπήρχαν ήδη — και οι πολίτες απλώς τα βαθμολόγησαν.