Το νέο βιβλίο των Μιχάλη Ιγνατίου και Κώστα Βενιζέλου αποκαλύπτει κρίσιμες συνομιλίες πριν από την εισβολή, την επιστολή Νίξον που δεν παραδόθηκε ποτέ και τον σκοτεινό ρόλο των αμερικανικών υπηρεσιών
Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, νέα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα έρχονται να φωτίσουν όσα συνέβησαν στο παρασκήνιο τις τελευταίες ώρες πριν από την έναρξη του «Αττίλα».
Στο επίκεντρο βρίσκεται ξανά ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ και η επικοινωνία του με τον Τούρκο πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετσεβίτ. Μια συνομιλία κατά την οποία, σύμφωνα με τη μαρτυρία Αμερικανού διπλωμάτη, ο Κίσινγκερ φέρεται να αποδέχθηκε την κατάληψη περιορισμένου τμήματος της Κύπρου, ώστε η Τουρκία να αποκτήσει στρατιωτικό προγεφύρωμα και διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Τα στοιχεία παρουσιάζονται στη νέα, δραστικά εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου των Μιχάλη Ιγνατίου και Κώστα Βενιζέλου για τα απόρρητα αρχεία του Κίσινγκερ. Οι δύο δημοσιογράφοι αξιοποιούν εκατοντάδες σελίδες εγγράφων από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και τον Λευκό Οίκο, επιχειρώντας να ανασυνθέσουν το παζλ του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου και της τουρκικής εισβολής που ακολούθησε.
Το τηλεφώνημα στον Ετσεβίτ
Κεντρική θέση στην έρευνα κατέχει η μαρτυρία του Τζέιμς Σπέιν, ο οποίος υπηρετούσε ως δεύτερος στην ιεραρχία της αμερικανικής πρεσβείας στην Άγκυρα.
Σύμφωνα με όσα κατέγραψε ο ίδιος, λίγες ώρες πριν από την εισβολή πραγματοποιήθηκε τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ Κίσινγκερ και Ετσεβίτ. Ο Αμερικανός υπουργός εξέφρασε μεν την προτίμηση των ΗΠΑ να μην προχωρήσει η Τουρκία σε στρατιωτική ενέργεια, άφησε όμως να εννοηθεί ότι η Ουάσιγκτον μπορούσε να αποδεχθεί μια περιορισμένη επέμβαση.
Ο Ετσεβίτ φέρεται να παρουσίασε την κατάληψη κυπριακού εδάφους ως προσωρινό προγεφύρωμα, το οποίο θα χρησιμοποιούνταν ως μοχλός πίεσης στις διαπραγματεύσεις. Μετά τη συνομιλία, εμφανίστηκε ιδιαίτερα ικανοποιημένος από την «κατανόηση» του φίλου του, όπως αποκαλούσε τον Κίσινγκερ.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο πανίσχυρος επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας δεν χρησιμοποίησε τα πραγματικά μέσα πίεσης που διέθετε. Δεν απείλησε την Άγκυρα με εμπάργκο όπλων και δεν έθεσε σαφές κόστος σε περίπτωση εισβολής. Περιορίστηκε, σύμφωνα με την έρευνα, σε μια χλιαρή προσπάθεια αποτροπής.
Η επιστολή Νίξον που δεν έφτασε ποτέ
Ακόμη πιο σκοτεινή είναι η υπόθεση της επιστολής του Αμερικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον προς τον Ετσεβίτ.
Στις 19 Ιουλίου 1974, παραμονή της εισβολής, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Άγκυρα Γουίλιαμ Μακόμπερ και ο Τζέιμς Σπέιν είχαν εντολή να παραδώσουν στον Τούρκο πρωθυπουργό επείγουσα προεδρική επιστολή. Το μήνυμα φέρεται να ήταν αυστηρό και να προειδοποιούσε ευθέως την Τουρκία να μην εισβάλει στην Κύπρο.
Η επιστολή δεν παραδόθηκε ποτέ.
Το ερώτημα είναι ποιος σταμάτησε τη διαδικασία και γιατί δύο ανώτατοι Αμερικανοί διπλωμάτες δεν εκτέλεσαν μια εντολή του ίδιου του προέδρου. Οι συγγραφείς θεωρούν εξαιρετικά δύσκολο να ενήργησαν αυθαίρετα και στρέφουν την έρευνά τους προς τον πολιτικό προϊστάμενό τους, τον Χένρι Κίσινγκερ.
Ανάλογο περιστατικό, σύμφωνα με τα στοιχεία του βιβλίου, είχε σημειωθεί και στην Αθήνα. Ο Αμερικανός πρέσβης Χένρι Τάσκα φέρεται να μην μετέφερε εγκαίρως στον Δημήτρη Ιωαννίδη το μήνυμα να μην προχωρήσει στην ανατροπή του Μακαρίου.
Δύο εξαιρετικά κρίσιμα μηνύματα, σε Αθήνα και Άγκυρα, δεν έφτασαν ποτέ στους αποδέκτες τους. Και στις δύο περιπτώσεις, η μη παράδοσή τους διευκόλυνε την πορεία προς την καταστροφή.
Ο ισχυρισμός για τον ρόλο της CIA
Το βιβλίο προχωρά ακόμη περισσότερο, εξετάζοντας τον ρόλο του Ελληνοαμερικανού πράκτορα της CIA Γκας Λάσκαρης Αβρακώτου.
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι ο Αβρακώτος ήταν πιθανόν ο άνθρωπος που μετέφερε στον Ιωαννίδη το μήνυμα της Ουάσιγκτον για την πραγματοποίηση του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου. Ο Μιχάλης Ιγνατίου επικαλείται πληροφορίες από στελέχη των αμερικανικών υπηρεσιών, τα οποία όμως μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Πρόκειται συνεπώς για σοβαρό δημοσιογραφικό ισχυρισμό, ο οποίος αποδίδεται στους συγγραφείς και στις πηγές τους, χωρίς να έχει κριθεί από δικαστήριο ή να επιβεβαιώνεται από επίσημη παραδοχή των ΗΠΑ.
Το σχέδιο για την επόμενη ημέρα
Μέσα από τα έγγραφα αναδεικνύεται και ο ευρύτερος αμερικανικός σχεδιασμός: να αποφευχθεί μια γενικευμένη ελληνοτουρκική σύγκρουση, να απομακρυνθεί η ελληνική χούντα, να εμποδιστεί η επιστροφή του Μακαρίου και να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με την Τουρκία να έχει ήδη δημιουργήσει τετελεσμένα επί του κυπριακού εδάφους.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζεται και η εμφάνιση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας ως βάσης επίλυσης του Κυπριακού. Η παρουσία του τουρκικού στρατού θα χρησιμοποιούνταν πλέον ως δεδομένο πάνω στο οποίο θα οικοδομούνταν κάθε μελλοντική διαπραγμάτευση.
Αυτό ακριβώς συνέβη. Η εισβολή βαφτίστηκε «επέμβαση», η κατοχή παρουσιάστηκε ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα και το έγκλημα μετατράπηκε σταδιακά σε πολιτικό τετελεσμένο.
Η νέα έρευνα δεν απαλλάσσει τη χούντα των Αθηνών, τον Ιωαννίδη και την ΕΟΚΑ Β΄ από τις ιστορικές τους ευθύνες. Αναδεικνύει, όμως, τον ρόλο μιας υπερδύναμης που γνώριζε, μπορούσε να παρέμβει και, σύμφωνα με τα στοιχεία των συγγραφέων, επέλεξε να αφήσει την Τουρκία να «βάλει το πόδι της» στην Κύπρο.
Και αυτό το πόδι παραμένει εκεί μέχρι σήμερα.
Πηγή: Η Καθημερινή
Αρθρογράφος: Αθανάσιος Έλλις
Συγγραφείς του βιβλίου: Μιχάλης Ιγνατίου και Κώστας Βενιζέλος