Από το σχολείο και το πανεπιστήμιο μέχρι τον στρατό και τον αθλητισμό, ο γονιός στην Ελλάδα δεν στέκεται δίπλα στο παιδί· στέκεται μπροστά του. Και όσο οι θεσμοί λυγίζουν απέναντι στην οικογενειακή πίεση, τόσο η κοινωνία θα παράγει ενήλικες χωρίς αυτονομία και γονείς χωρίς όρια.
1. Οταν η φροντίδα γίνεται ασφυξία
Το περιστατικό στο Πανεπιστήμιο Κρήτης δεν είναι αστεία υποσημείωση της ελληνικής καθημερινότητας. Είναι μια ολόκληρη κοινωνική ακτινογραφία. Ενας φοιτητής κατηγορείται ότι αντέγραψε, του δίνεται δεύτερη ευκαιρία, και αντί να παρουσιαστεί ο ίδιος, εμφανίζεται η μητέρα του για να διαπραγματευτεί τον βαθμό. Εκεί ακριβώς τελειώνει η έννοια της στήριξης και αρχίζει η κουλτούρα της υποκατάστασης. Το παιδί δεν εκπαιδεύεται να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του, αλλά να περιμένει ότι κάποιος άλλος θα μπει μπροστά, θα πιέσει, θα παρακαλέσει, θα απαιτήσει, θα «καθαρίσει».
2. Γονείς-πελάτες, θεσμοί-υπάλληλοι
Στο ελληνικό σχολείο, στον αθλητισμό, στις σχολές χορού, στις εξετάσεις οδήγησης, παντού ξεπροβάλλει η ίδια αρρωστημένη λογική: το παιδί αντιμετωπίζεται σαν οικογενειακή επένδυση και ο θεσμός σαν υποχρεωμένος πάροχος υπηρεσιών. Γιατί δεν έπαιξε περισσότερο; Γιατί δεν πήρε καλύτερο βαθμό; Γιατί δεν μπήκε μπροστά; Γιατί δεν πέρασε; Γιατί δεν μετατέθηκε; Δεν υπάρχει πια εμπιστοσύνη σε κανόνες, σε διαδικασίες, σε αξιολόγηση. Υπάρχει μόνο η αξίωση εξαίρεσης. Ο γονιός δεν ζητά δικαιοσύνη· ζητά προνομιακή μεταχείριση για το «δικό του παιδί». Κι έτσι ολόκληρη η κοινωνία μαθαίνει να λειτουργεί όχι με αρχές, αλλά με πιέσεις.
3. Το παιδί ως προέκταση του γονεϊκού ναρκισσισμού
Η σημερινή μαμαδοκρατία δεν είναι η παλιά λαϊκή μάνα της αγωνίας και του ταπεράκι. Είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο και πιο τοξικό. Είναι η ταύτιση του γονιού με το παιδί σε τέτοιο βαθμό, ώστε κάθε δυσκολία του παιδιού να βιώνεται ως προσωπική ταπείνωση του ίδιου του γονιού. Ο βαθμός, η επίδοση, η κοινωνική εικόνα, η επιτυχία, η αποτυχία, όλα γίνονται καθρέφτης του οικογενειακού εγώ. Ετσι, το παιδί δεν μεγαλώνει ως ανεξάρτητη προσωπικότητα, αλλά ως προέκταση της ματαιωμένης φιλοδοξίας των γονιών του. Και όταν έρθει η ώρα να σταθεί μόνο του, συχνά δεν ξέρει ούτε να χάσει, ούτε να παλέψει, ούτε να λογοδοτήσει.
Η Ελλάδα δεν πάσχει από πολλή αγάπη προς τα παιδιά της. Πάσχει από αγάπη χωρίς μέτρο, χωρίς όρια και χωρίς παιδαγωγικό θάρρος. Κι όταν μια κοινωνία μαθαίνει στα παιδιά ότι πίσω από κάθε αποτυχία θα εμφανίζεται πάντα μια μάνα, ένας πατέρας, ένα τηλέφωνο ή ένα ρουσφέτι, τότε δεν μεγαλώνει πολίτες. Μεγαλώνει μόνιμα ανήλικους με ταυτότητα ενηλίκου.