Η Γένοβα έκανε την «αποτσιμεντοποίηση» επίσημο πολεοδομικό εργαλείο, απομακρύνοντας αδιαπέραστες επιφάνειες και δίνοντας χώρο σε δέντρα, χώμα και βρόχινο νερό
Τι θα συνέβαινε εάν, αντί να καλύπτουμε κάθε ελεύθερο σημείο με άσφαλτο, κυβόλιθους και γρανιτόπλακες, αρχίζαμε να αφαιρούμε όσα πραγματικά δεν χρειάζονται;
Το ερώτημα θέτει σε δημόσια παρέμβασή του ο Νίκος Παπίγγης, αρχιτέκτονας με μεταπτυχιακές σπουδές στην περιφερειακή ανάπτυξη, παρουσιάζοντας μια διαφορετική αντίληψη για τον σχεδιασμό των σύγχρονων πόλεων. Μια αντίληψη που δεν βασίζεται στην προσθήκη περισσότερων σκληρών υλικών, αλλά στην επιστροφή μέρους του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου στο φυσικό έδαφος.
Η διεθνής πρακτική ονομάζεται «depaving» ή «depavimentazione». Στα ελληνικά αποδίδεται ακριβέστερα ως αποσφράγιση του εδάφους, αποξήλωση αδιαπέραστων επιφανειών ή, πιο απλά, αποτσιμεντοποίηση.
Οι πόλεις που δεν μπορούν να αναπνεύσουν
Για δεκαετίες, η λεγόμενη αστική ανάπλαση ταυτίστηκε σχεδόν αποκλειστικά με περισσότερο σκυρόδεμα, άσφαλτο, κυβόλιθους και γρανιτόπλακες. Πλατείες, πεζοδρόμια, αυλές, χώροι στάθμευσης και κοινόχρηστες επιφάνειες σφραγίστηκαν, εμποδίζοντας το έδαφος να απορροφήσει το νερό.
Το αποτέλεσμα είναι διπλό.
Οι αδιαπέραστες επιφάνειες συγκρατούν τη θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας και την αποδίδουν τη νύχτα, ενισχύοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Παράλληλα, το βρόχινο νερό, αντί να απορροφηθεί σταδιακά από το έδαφος, κατευθύνεται μαζικά στα δίκτυα αποχέτευσης. Όταν οι βροχοπτώσεις είναι έντονες, οι υποδομές υπερφορτώνονται και ο κίνδυνος πλημμυρών αυξάνεται.
Η αποτσιμεντοποίηση αντιστρέφει αυτή τη λογική. Αφαιρεί άσφαλτο και πλακόστρωση από τα σημεία όπου δεν είναι απαραίτητες και τις αντικαθιστά με χώμα, δέντρα, φυτεύσεις, κήπους βροχής και υδατοπερατές επιφάνειες.
Η Γένοβα έκανε την ιδέα πολεοδομικό κανόνα
Η Γένοβα είναι η πρώτη ιταλική πόλη που ενέταξε ρητά την απομάκρυνση αδιαπέραστων επιφανειών στο Δημοτικό Πολεοδομικό της Σχέδιο.
Στις 26 Μαρτίου 2026 η δημοτική διοίκηση ενέκρινε την πρόταση για την αναγνώριση του εδάφους και του αστικού πρασίνου ως «οικοσυστημικών υποδομών». Στις 9 Απριλίου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο της Γένοβας υιοθέτησε ομόφωνα την επικαιροποίηση του σχεδίου, μετά και την ενσωμάτωση σχετικών τροποποιήσεων. Comune di Genova
Πρόκειται για ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας. Το πράσινο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως διακοσμητική παρέμβαση που τοποθετείται στο τέλος ενός έργου, αλλά ως βασική υποδομή για τη δημόσια υγεία, την κλιματική προστασία και την ασφάλεια της πόλης.
Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, μείωση κατά 10% της οικοδομικής εισφοράς για παρεμβάσεις περιβαλλοντικής αναβάθμισης που περιλαμβάνουν αποτσιμεντοποίηση, κήπους βροχής και ελεύθερους πράσινους χώρους γειτονιάς. Προβλέπονται επίσης πολεοδομικά εργαλεία για την αποκατάσταση δημόσιων και ιδιωτικών εκτάσεων. Επίσημη ανακοίνωση του Δήμου Γένοβας
Από το Πόρτλαντ στις ευρωπαϊκές πόλεις
Η οργανωμένη πρακτική του «depaving» αναπτύχθηκε στο Πόρτλαντ των ΗΠΑ το 2008, μέσα από κινητοποιήσεις πολιτών και εθελοντών. Σύμφωνα με στοιχεία του Δήμου, μέχρι το 2024 είχαν απομακρυνθεί περισσότερα από 33.000 τετραγωνικά μέτρα αδιαπέραστων επιφανειών, περιορίζοντας σημαντικά τα νερά που κατέληγαν κάθε χρόνο στα δίκτυα αποχέτευσης. City of Portland
Στην Ιταλία, το Μιλάνο έχει εντάξει την αύξηση των υδατοπερατών εκτάσεων στην κλιματική στρατηγική του και, τον Ιούνιο του 2026, ανακοίνωσε τον εντοπισμό ακόμη 27 περιοχών για μελλοντικές παρεμβάσεις αποτσιμεντοποίησης. Ανάλογες δράσεις αναπτύσσονται και σε άλλες μεγάλες ιταλικές πόλεις.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης. Ο κανονισμός δεν επιβάλλει ειδικά την αποξήλωση του σκυροδέματος, αλλά υποχρεώνει τα κράτη να αποτρέψουν μέχρι το 2030 την καθαρή απώλεια αστικού πρασίνου και δενδροκάλυψης και να επιτύχουν αυξητική πορεία μετά το 2030. EUR-Lex
Το ερώτημα για τη Χαλκίδα
Η παρέμβαση του Νίκου Παπίγγη αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη Χαλκίδα, μια πόλη που τους θερινούς μήνες δοκιμάζεται από τις υψηλές θερμοκρασίες, ενώ σε κάθε έντονη βροχόπτωση αποκαλύπτονται οι περιορισμοί των αστικών υποδομών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι επόμενες αναπλάσεις θα συνεχίσουν να μετρούν επιτυχία σε τετραγωνικά μέτρα πλακόστρωσης ή εάν θα αρχίσουν να μετρούν δέντρα, σκιά, απορρόφηση νερού και πραγματικές επιφάνειες πρασίνου.
Η πόλη του μέλλοντος δεν χρειάζεται πάντοτε να προσθέτει. Ορισμένες φορές χρειάζεται να αφαιρεί – ώστε η γη και οι άνθρωποι να μπορούν να αναπνεύσουν.