Οι τηλεφωνικές απάτες δεν είναι πια μια «παλιά ιστορία» που ξεθωριάζει. Είναι μια βιομηχανία εξαπάτησης που ανακυκλώνει πρόσωπα, μεθόδους και αφηγήματα, χτυπώντας καθημερινά πολίτες με τον ίδιο σχεδόν μηχανισμό: φόβος, πίεση, σύγχυση, παράδοση χρημάτων.
Παρά τις συλλήψεις, τις δικογραφίες και τις εξαρθρώσεις οργανωμένων κυκλωμάτων, το φαινόμενο όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά αναπαράγεται με σχεδόν βιομηχανικό τρόπο. Οι ίδιοι ρόλοι, τα ίδια ψέματα, οι ίδιες ψυχολογικές τεχνικές — μόνο η αφορμή αλλάζει, ανάλογα με την επικαιρότητα.
Η ίδια απάτη με άλλη μάσκα
Οι δράστες εμφανίζονται ως «λογιστές», «τεχνικοί του ΔΕΔΔΗΕ», υπάλληλοι υπηρεσιών ή δήθεν γνώστες επιδομάτων και φορολογικών υποχρεώσεων. Άλλοτε μιλούν για πρόστιμα, άλλοτε για αδήλωτα μετρητά και χρυσαφικά, άλλοτε για τεχνικές βλάβες ή για ανύπαρκτα κρατικά βοηθήματα.
Το μοτίβο είναι σταθερό: πρώτα χτίζουν ψευδή αξιοπιστία, μετά καλλιεργούν πανικό και στο τέλος αποσπούν χρήματα, κοσμήματα ή τραπεζικά στοιχεία. Οι κλήσεις δεν είναι πρόχειρες· συχνά κρατούν ώρα, μέχρι το θύμα να εξαντληθεί ψυχολογικά και να παραδώσει ό,τι έχει.
Οι συλλήψεις δεν αρκούν όταν η «συνταγή» αποδίδει
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο το μέγεθος της λείας ή ο αριθμός των θυμάτων. Είναι η επιμονή των ίδιων προσώπων και των ίδιων κυκλωμάτων να επιστρέφουν στη δράση ακόμη και μετά από συλλήψεις ή εμπλοκή τους σε παλαιότερες δικογραφίες.
Αυτό σημαίνει ότι για πολλούς από αυτούς η τηλεφωνική απάτη παραμένει χαμηλού ρίσκου και υψηλής απόδοσης έγκλημα. Ελάχιστη φυσική παρουσία, μεγάλη γεωγραφική εμβέλεια, εύκολη αναπαραγωγή του «σεναρίου» και γρήγορη μεταφορά του ίδιου μοντέλου από ομάδα σε ομάδα.
Η επικαιρότητα γίνεται όπλο στα χέρια των απατεώνων
Οι απάτες δεν στήνονται πια μόνο πάνω σε παλιά τεχνάσματα. Τρέφονται από την ίδια την επικαιρότητα. Μηνύματα για πρόστιμα από κάμερες, ειδοποιήσεις για επιδόματα, ψεύτικες αναφορές σε fuel pass, φορολογικές δηλώσεις ή τεχνικά έργα στις γειτονιές μετατρέπονται σε δόλωμα.
Αυτό ακριβώς κάνει το φαινόμενο ακόμη πιο επικίνδυνο: ο πολίτης δεν ακούει κάτι εντελώς παράλογο. Ακούει κάτι που μοιάζει πιθανό, οικείο, «σχετικό με όσα συμβαίνουν». Κι εκεί ακριβώς χτυπά η απάτη — στη στιγμή που η πίεση νικά την υποψία.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν απατεώνες. Το πρόβλημα είναι ότι έχει στηθεί μια ολόκληρη αγορά εξαπάτησης που δοκιμάζει ξανά και ξανά τις ίδιες μεθόδους γιατί, δυστυχώς, συνεχίζουν να αποδίδουν.
Όσο το τηλέφωνο γίνεται όπλο ψυχολογικής πολιορκίας και η επικαιρότητα πρώτη ύλη του ψέματος, κανείς δεν μπορεί να θεωρείται απολύτως ασφαλής. Οι απατεώνες δεν χρειάζονται πια ούτε μεγάλη ευφυΐα ούτε πολύπλοκα μέσα. Τους αρκεί μια πειστική φωνή, ένα επίκαιρο πρόσχημα και λίγα λεπτά πανικού στην άλλη άκρη της γραμμής.