Τεχνητή νοημοσύνη, πράσινη οικονομία και υγεία αλλάζουν τον παγκόσμιο χάρτη της εργασίας – Οι δεξιότητες που θα κρίνουν ποιοι θα βρουν θέση στη νέα εποχή
Η αγορά εργασίας αλλάζει με ταχύτητα που δύσκολα μπορεί να παρακολουθήσει ακόμη και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα. Επαγγέλματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ασφαλή και σταθερά αυτοματοποιούνται, ενώ την ίδια στιγμή δημιουργούνται νέες ειδικότητες που απαιτούν συνδυασμό τεχνολογικών γνώσεων, αναλυτικής σκέψης και ανθρώπινης κρίσης.
Οι μεγάλες αλλαγές δεν αφορούν μόνο τους προγραμματιστές ή τους μηχανικούς. Αγγίζουν τον εργαζόμενο γραφείου, τον λογιστή, τον δημοσιογράφο, τον τεχνικό, τον νοσηλευτή, τον επαγγελματία υγείας, τον εργαζόμενο στις κατασκευές και τον υπάλληλο μιας μικρής επιχείρησης.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον εάν η τεχνολογία θα αλλάξει την εργασία, αλλά πόσο γρήγορα θα προλάβουν εργαζόμενοι, επιχειρήσεις και κράτη να προσαρμοστούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν καταργεί μόνο θέσεις – Αλλάζει τα ίδια τα επαγγέλματα
Η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, η ρομποτική και η επεξεργασία μεγάλου όγκου δεδομένων βρίσκονται ήδη στον πυρήνα του επιχειρηματικού μετασχηματισμού.
Οι επιχειρήσεις αναζητούν όλο και περισσότερο εργαζομένους που μπορούν να αξιοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, να αναλύουν δεδομένα, να προστατεύουν ψηφιακά συστήματα και να προσαρμόζονται σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα.
Μεγάλη ζήτηση αναμένεται να εμφανίσουν ειδικότητες όπως:
- αναλυτές μεγάλων δεδομένων,
- μηχανικοί τεχνητής νοημοσύνης,
- ειδικοί μηχανικής μάθησης,
- προγραμματιστές λογισμικού και εφαρμογών,
- ειδικοί κυβερνοασφάλειας,
- μηχανικοί χρηματοοικονομικής τεχνολογίας,
- διαχειριστές ψηφιακών δικτύων,
- ειδικοί αυτοματοποίησης και ρομποτικής.
Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι εκατομμύρια επαγγέλματα θα εξαφανιστούν από τη μια ημέρα στην άλλη. Στις περισσότερες περιπτώσεις θα αυτοματοποιηθούν συγκεκριμένες εργασίες και όχι ολόκληρες επαγγελματικές ειδικότητες.
Ο άνθρωπος θα παραμείνει απαραίτητος εκεί όπου απαιτείται κρίση, ευθύνη, δημιουργικότητα, επικοινωνία, ενσυναίσθηση και λήψη σύνθετων αποφάσεων.
Στο στόχαστρο οι επαναλαμβανόμενες εργασίες γραφείου
Μεγαλύτερη πίεση αναμένεται να δεχθούν θέσεις που βασίζονται σε τυποποιημένες, επαναλαμβανόμενες και εύκολα μετρήσιμες διαδικασίες.
Η γραμματειακή υποστήριξη, η απλή καταχώριση δεδομένων, η επεξεργασία βασικών εγγράφων, η ταξινόμηση πληροφοριών και ένα μέρος της διοικητικής εργασίας μπορούν πλέον να εκτελούνται γρηγορότερα από ψηφιακά συστήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι είναι καταδικασμένοι να μείνουν εκτός αγοράς. Σημαίνει όμως ότι θα πρέπει να αναβαθμίσουν τον ρόλο τους.
Ο εργαζόμενος που περιορίζεται στην απλή εκτέλεση εντολών κινδυνεύει περισσότερο από εκείνον που μπορεί να ελέγξει το αποτέλεσμα της μηχανής, να εντοπίσει λάθη, να συντονίσει ανθρώπους και να λάβει αποφάσεις.
Οι επιχειρήσεις δεν θα αναζητούν απλώς πτυχία
Στη νέα αγορά εργασίας, το πτυχίο από μόνο του δεν θα αρκεί.
Οι εργοδότες θα αναζητούν εργαζομένους που μπορούν να μαθαίνουν γρήγορα, να συνεργάζονται με ψηφιακά εργαλεία και να μετακινούνται από μία ειδικότητα σε μια συγγενική επαγγελματική λειτουργία.
Οι σημαντικότερες δεξιότητες της επόμενης περιόδου θα περιλαμβάνουν:
- τεχνολογικό και ψηφιακό εγγραμματισμό,
- κατανόηση και ανάλυση δεδομένων,
- χρήση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης,
- κριτική σκέψη,
- δημιουργικότητα,
- επίλυση προβλημάτων,
- προσαρμοστικότητα,
- συνεργασία,
- επικοινωνία,
- διαχείριση σύνθετων καταστάσεων.
Η διαρκής εκπαίδευση δεν θα αποτελεί πλέον προαιρετική επιλογή. Θα είναι προϋπόθεση επαγγελματικής επιβίωσης.
Η πράσινη μετάβαση δημιουργεί νέα επαγγέλματα
Η δεύτερη μεγάλη δεξαμενή θέσεων εργασίας αναμένεται να είναι η πράσινη οικονομία.
Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, η ανακύκλωση, η διαχείριση αποβλήτων και η προστασία του περιβάλλοντος απαιτούν δεκάδες νέες ειδικότητες.
Οι θέσεις αυτές δεν θα περιοριστούν στα μεγάλα πανεπιστημιακά επαγγέλματα. Μεγάλη ζήτηση αναμένεται και για τεχνικά επαγγέλματα, εγκαταστάτες, συντηρητές, χειριστές συστημάτων και εξειδικευμένους εργαζομένους πεδίου.
Μεταξύ των επαγγελμάτων που αναμένεται να ενισχυθούν βρίσκονται:
- μηχανικοί περιβάλλοντος,
- μηχανικοί ενέργειας,
- τεχνικοί φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών,
- ενεργειακοί επιθεωρητές,
- ειδικοί εξοικονόμησης ενέργειας,
- σύμβουλοι βιωσιμότητας,
- τεχνικοί ανακύκλωσης,
- ειδικοί διαχείρισης υδάτων και αποβλήτων,
- εργαζόμενοι στις ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων.
Η πράσινη μετάβαση, όμως, δεν θα είναι αυτόματα κοινωνικά δίκαιη. Εάν δεν συνοδευτεί από σοβαρή επαγγελματική κατάρτιση, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν νέες θέσεις χωρίς να υπάρχουν οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι εργαζόμενοι για να τις καλύψουν.
Η υγεία αναδεικνύεται σε έναν από τους ασφαλέστερους κλάδους
Ο τομέας της υγείας αναμένεται να παρουσιάσει από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης διεθνώς.
Η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων παθήσεων και οι νέες τεχνολογίες διάγνωσης και θεραπείας δημιουργούν σταθερή ανάγκη για περισσότερους επαγγελματίες.
Δεν πρόκειται μόνο για γιατρούς. Η ζήτηση θα αφορά νοσηλευτές, τεχνολόγους, φυσικοθεραπευτές, φροντιστές ηλικιωμένων, χειριστές ιατρικού εξοπλισμού και προσωπικό υποστήριξης.
Παράλληλα, η σύνδεση της υγείας με την πληροφορική δημιουργεί νέα υβριδικά επαγγέλματα.
Οι εταιρείες και τα νοσοκομεία θα αναζητούν επαγγελματίες υγείας που κατανοούν τα δεδομένα, αλλά και ειδικούς πληροφορικής που μπορούν να αντιληφθούν τις ανάγκες ενός κλινικού περιβάλλοντος.
Νέες προοπτικές ανοίγονται σε τομείς όπως:
- η ψηφιακή υγεία,
- η τηλεϊατρική,
- η βιοπληροφορική,
- η ανάλυση ιατρικών δεδομένων,
- τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα,
- η γενετική,
- οι εξατομικευμένες θεραπείες,
- η τεχνητή νοημοσύνη στη διάγνωση,
- η φροντίδα ηλικιωμένων.
Οι υβριδικοί επαγγελματίες θα έχουν το πλεονέκτημα
Οι πλέον περιζήτητοι εργαζόμενοι δεν θα είναι απαραίτητα όσοι γνωρίζουν μόνο έναν τομέα σε βάθος.
Θα είναι εκείνοι που μπορούν να συνδυάσουν δύο ή περισσότερα διαφορετικά γνωστικά πεδία.
Ένας γιατρός που κατανοεί την τεχνητή νοημοσύνη, ένας μηχανικός που γνωρίζει περιβαλλοντική νομοθεσία, ένας λογιστής με γνώσεις ανάλυσης δεδομένων ή ένας δημοσιογράφος που μπορεί να επαληθεύει ψηφιακές πληροφορίες θα έχουν σημαντικό πλεονέκτημα.
Η αγορά στρέφεται προς επαγγελματικά προφίλ που ενώνουν την τεχνική εξειδίκευση με την ανθρώπινη κρίση.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της νέας εποχής.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι σύνθετη.
Η χώρα διαθέτει νέους με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα σύνδεσης της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Υπάρχουν ελλείψεις σε τεχνικά επαγγέλματα, στην υγεία, στην πληροφορική και στην ενεργειακή μετάβαση, την ώρα που χιλιάδες νέοι εξακολουθούν να εργάζονται σε θέσεις άσχετες με τις σπουδές τους.
Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι απλώς να δημιουργηθούν νέες δουλειές. Είναι να δημιουργηθούν ποιοτικές δουλειές, με αξιοπρεπείς αποδοχές, δικαιώματα και πραγματικές δυνατότητες εξέλιξης.
Διαφορετικά, η τεχνολογική μετάβαση μπορεί να οδηγήσει σε μια αγορά δύο ταχυτήτων: από τη μία, ένα μικρό τμήμα υψηλά αμειβόμενων και εξειδικευμένων εργαζομένων και, από την άλλη, μια μεγάλη μάζα επισφαλούς και χαμηλά αμειβόμενης εργασίας.
Το μέλλον δεν θα περιμένει κανέναν
Το βέβαιο είναι ότι η επόμενη δεκαετία δεν θα μοιάζει με την προηγούμενη.
Πολλές από τις δουλειές του μέλλοντος δεν έχουν ακόμη αποκτήσει συγκεκριμένο τίτλο. Άλλες υπάρχουν ήδη, αλλά θα αλλάξουν δραστικά ως προς το περιεχόμενο και τον τρόπο άσκησής τους.
Η τεχνολογία δεν θα αντικαταστήσει όλους τους εργαζομένους. Θα δώσει, όμως, ισχυρό πλεονέκτημα σε εκείνους που μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν.
Η πραγματική σύγκρουση δεν θα είναι ανάμεσα στον άνθρωπο και στη μηχανή. Θα είναι ανάμεσα σε όσους προσαρμόστηκαν εγκαίρως και σε όσους έμειναν εγκλωβισμένοι σε γνώσεις και πρακτικές μιας εποχής που τελειώνει.
Και σε αυτή τη μετάβαση, η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στον εργαζόμενο. Ανήκει και στην Πολιτεία, στις επιχειρήσεις και στο εκπαιδευτικό σύστημα, που οφείλουν να προετοιμάσουν τη νέα γενιά όχι για τις δουλειές του χθες, αλλά για τις ανάγκες του αύριο.