Νέα επιστημονική μελέτη προειδοποιεί ότι η αποξυγόνωση εξαπλώνεται σε ωκεανούς, λίμνες, ποτάμια και παράκτια ύδατα, απειλώντας τη ζωή και τη σταθερότητα του κλίματος.

Ένας αθόρυβος αλλά εξαιρετικά επικίνδυνος μηχανισμός εξελίσσεται κάτω από την επιφάνεια του νερού. Το διαλυμένο οξυγόνο μειώνεται στους ωκεανούς, στις θάλασσες, στις λίμνες, στα ποτάμια και στα παράκτια οικοσυστήματα, δημιουργώντας συνθήκες που απειλούν ολόκληρες τροφικές αλυσίδες και υπονομεύουν φυσικές διεργασίες απαραίτητες για τη ρύθμιση του κλίματος.

Επιστημονική ανασκόπηση με επικεφαλής ερευνητές του Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας Scripps του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο προειδοποιεί ότι η υδρόβια αποξυγόνωση μπορεί να ωθεί τον πλανήτη έξω από τα όρια ασφαλούς λειτουργίας. Ορισμένες από τις αλλαγές που προκαλεί ενδέχεται να διαρκέσουν για αιώνες και να μην είναι αναστρέψιμες μέσα στα χρονικά όρια μιας ανθρώπινης ζωής. Scripps Institution of Oceanography

Ένα πρόβλημα που δεν περιορίζεται στους ωκεανούς

Η αποξυγόνωση είναι η σταδιακή μείωση του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό. Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τις ανοιχτές θάλασσες. Καταγράφεται επίσης σε παράκτιες περιοχές, ποτάμια, λίμνες και ρυάκια, επηρεάζοντας τόσο τα θαλάσσια οικοσυστήματα όσο και εκείνα του γλυκού νερού.

Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για την επιβίωση και τη φυσιολογική λειτουργία των περισσότερων υδρόβιων οργανισμών. Όταν τα επίπεδά του πέφτουν, οι οργανισμοί αναγκάζονται να μετακινηθούν, δυσκολεύονται να αναπαραχθούν ή πεθαίνουν. Σε σοβαρές περιπτώσεις σχηματίζονται υποξικές ή σχεδόν «νεκρές» ζώνες, στις οποίες η ζωή περιορίζεται δραματικά.

Η απειλή ξεκινά από τους μικροοργανισμούς και φτάνει στα ψάρια, στους καρχαρίες και στα θαλάσσια θηλαστικά. Ακόμη και τα ζώα που αναπνέουν αέρα στην επιφάνεια επηρεάζονται, επειδή η έλλειψη οξυγόνου μεταβάλλει τις περιοχές όπου βρίσκουν τροφή, καταστρέφει οικοτόπους και διαταράσσει τα τροφικά πλέγματα από τα οποία εξαρτώνται.

Η υπερθέρμανση και η ρύπανση επιταχύνουν την αποξυγόνωση

Οι βασικοί παράγοντες πίσω από το φαινόμενο είναι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση, η υπερβολική εισροή θρεπτικών ουσιών –κυρίως από λιπάσματα και λύματα– και οι μεταβολές στην κυκλοφορία και στον αερισμό των βαθύτερων υδάτων.

Καθώς το νερό θερμαίνεται, μπορεί να συγκρατήσει λιγότερο οξυγόνο. Παράλληλα, η ρύπανση από άζωτο και φώσφορο ευνοεί την υπερβολική ανάπτυξη φυκών. Όταν αυτά αποσυντίθενται, οι μικροοργανισμοί καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες οξυγόνου, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Δημιουργείται έτσι ένας επικίνδυνος κύκλος: η κλιματική αλλαγή ενισχύει την απώλεια οξυγόνου και η απώλεια οξυγόνου διαταράσσει βιολογικές και χημικές λειτουργίες που συμμετέχουν στη ρύθμιση του κλίματος.

Το «δέκατο» πλανητικό όριο

Οι επιστήμονες εξέτασαν τη σχέση της αποξυγόνωσης με το πλαίσιο των εννέα «Πλανητικών Ορίων», το οποίο παρουσιάστηκε το 2009 για να περιγράψει τις κρίσιμες λειτουργίες που διατηρούν τη Γη σταθερή και ανθεκτική.

Στο πλαίσιο περιλαμβάνονται η κλιματική αλλαγή, η οξίνιση των ωκεανών, η απώλεια βιοποικιλότητας, η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας από αερολύματα, η εξασθένηση του στρατοσφαιρικού όζοντος, οι αλλαγές στο γλυκό νερό, οι μεταβολές στη χρήση γης, η χημική ρύπανση και οι βιογεωχημικές ροές, όπως ο κύκλος του αζώτου.

Το συμπέρασμα της ανασκόπησης είναι ότι η αποξυγόνωση αλληλεπιδρά με όλες αυτές τις πιέσεις και τις ενισχύει. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές προτείνουν τα επίπεδα διαλυμένου οξυγόνου να ενταχθούν επίσημα στο πλαίσιο των Πλανητικών Ορίων ως κρίσιμος δείκτης της σταθερότητας του γήινου συστήματος.

Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Έρικα Φερέρ, υπογραμμίζει ότι η υγεία του πλανήτη εξαρτάται άμεσα από την υγεία των υδάτινων οικοσυστημάτων. Το βασικό μήνυμα της επιστημονικής ομάδας είναι ότι η αποξυγόνωση δεν δρα μόνη της και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποσπασματικά.

Η προειδοποίηση αφορά και την πολιτική

Η έρευνα δεν περιορίζεται στη διαπίστωση του κινδύνου. Καλεί επιστήμονες και κυβερνήσεις να συνδέσουν την αντιμετώπιση της απώλειας οξυγόνου με τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τον περιορισμό της ρύπανσης από θρεπτικά στοιχεία, την προστασία της βιοποικιλότητας και τη βιώσιμη διαχείριση του νερού.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 30 Ιουνίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό «Limnology and Oceanography». Οι συγγραφείς της προειδοποιούν ότι η διατήρηση επαρκούς οξυγόνου στα υδάτινα συστήματα δεν αποτελεί ένα στενά περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι κρίσιμος όρος για τη διατήρηση της ζωής, της βιοποικιλότητας και της κλιματικής ισορροπίας. Επιστημονική δημοσίευση

Η θάλασσα μπορεί να φαίνεται ίδια στην επιφάνεια. Όμως κάτω από αυτήν συντελείται μια αλλαγή που δύσκολα γίνεται ορατή πριν οι συνέπειές της γίνουν βαριές. Και όταν ένα οικοσύστημα αρχίζει να χάνει το οξυγόνο του, το χρονικό περιθώριο για δράση έχει ήδη αρχίσει να στενεύει.