Στην Αττική της έντονης οικοδομικής πίεσης, ο Ερασίνος βρέθηκε στο επίκεντρο μιας θεσμικής και επιστημονικής σύγκρουσης που ξεπέρασε τα όρια ενός τοπικού αντιπλημμυρικού έργου. Το ποτάμι, ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000, φιλοξενεί σπάνια είδη γλυκού νερού, ανάμεσά τους το Αττικόψαρο (Pelasgus marathonicus), ένα ενδημικό είδος με εξαιρετικά περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση. Η παρουσία του αποδείχθηκε καθοριστική για την εξέλιξη της υπόθεσης.
Το προωθούμενο έργο αφορούσε παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας στην κοίτη, με στόχο την αντιπλημμυρική θωράκιση. Η διοίκηση ενέκρινε τη σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, κρίνοντας ότι οι επιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν. Ωστόσο, επιστημονικοί φορείς και κάτοικοι προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, υποστηρίζοντας ότι η μελέτη δεν αξιολόγησε επαρκώς τις συνέπειες στο προστατευόμενο οικοσύστημα.
Το αττικόψαρο στο ΣτΕ
Στην καρδιά της νομικής επιχειρηματολογίας βρέθηκε το αττικόψαρο. Ως είδος που προστατεύεται από την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία και συνδέεται άμεσα με τον συγκεκριμένο τύπο οικοτόπου, η διατήρησή του δεν αποτελεί απλή οικολογική παράμετρο αλλά νομική υποχρέωση. Η Οδηγία για τους Οικοτόπους επιβάλλει ειδική αξιολόγηση για κάθε έργο που ενδέχεται να επηρεάσει σημαντικά προστατευόμενη περιοχή. Η αξιολόγηση αυτή οφείλει να αποδεικνύει, με σαφή και τεκμηριωμένο τρόπο, ότι δεν διακυβεύεται η ακεραιότητα του τόπου.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, εξετάζοντας τον φάκελο, έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο κατά πόσο η διοίκηση είχε μελετήσει επαρκώς τις επιπτώσεις στο είδος. Το αττικόψαρο λειτούργησε ως «κρίσιμος δείκτης». Αν το έργο αλλοίωνε τη φυσική ροή, τη σύσταση της κοίτης ή τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού, η βιωσιμότητά του θα τίθετο σε άμεσο κίνδυνο. Το δικαστήριο έκρινε ότι η τεκμηρίωση δεν ήταν επαρκής ως προς τη διασφάλιση της προστασίας του και συνολικά της οικολογικής ισορροπίας της περιοχής.
Με βάση αυτή την αξιολόγηση, το ΣτΕ προχώρησε σε ακύρωση της σχετικής διοικητικής πράξης, επισημαίνοντας ότι σε περιοχές Natura 2000 η αρχή της πρόληψης εφαρμόζεται με αυξημένη αυστηρότητα. Η ύπαρξη ενός ενδημικού και ευάλωτου είδους ενισχύει το επίπεδο ελέγχου που απαιτείται από τη διοίκηση. Με άλλα λόγια, το Αττικόψαρο δεν αποτέλεσε απλώς συμβολικό στοιχείο της υπόθεση, αποτέλεσε ουσιαστικό νομικό παράγοντα στην τελική κρίση.
Υπεράσπιση της βιοπικοιλότητας
Η απόφαση ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο η βιοποικιλότητα ενσωματώνεται στη δικαστική σκέψη. Η προστασία ενός μικρού οργανισμού συνδέθηκε με την προστασία ολόκληρου του οικοσυστήματος. Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε ότι οι μελέτες οφείλουν να απαντούν συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα σε κάθε πιθανή επίπτωση, ιδίως όταν αφορά είδη με περιορισμένη εξάπλωση.
Η υπόθεση του Ερασίνου κατέδειξε πως η περιβαλλοντική νομοθεσία λειτουργεί ως ενεργός μηχανισμός ελέγχου και όχι ως τυπική διαδικασία. Το αττικόψαρο, μικρό σε μέγεθος αλλά βαρύ σε νομική σημασία, συνέβαλε αποφασιστικά στην έκβαση της δίκης και άνοιξε τον δρόμο για έναν σχεδιασμό έργων που λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη φυσική δυναμική των ποταμών και την προστασία των ειδών που εξαρτώνται από αυτά.