Βαθιά πόλωση και θυμός στην τουρκική κοινωνία – Ο Κεμαλισμός επιστρέφει δυναμικά
Η Τουρκία βιώνει μια πρωτοφανή πολιτική και κοινωνική ένταση. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ύστερα από περισσότερες από δύο δεκαετίες αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια κοινωνία που βράζει.
Η οικονομική κρίση, η καταστολή της αντιπολίτευσης και ο έντονος ισλαμικός προσανατολισμός του καθεστώτος έχουν προκαλέσει βαθιά ρήγματα στο εσωτερικό της χώρας.
Το μήνυμα από το μαυσωλείο του Ατατούρκ
Τα τελευταία δύο χρόνια, η επισκεψιμότητα στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στην Άγκυρα σημειώνει ρεκόρ. Χιλιάδες πολίτες, κυρίως νέοι, σπεύδουν να τιμήσουν τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, στέλνοντας σαφές μήνυμα: αντίσταση στον αυταρχισμό και τον σκοταδισμό.
Η λαϊκή αυτή στροφή προς τον Κεμαλισμό δεν είναι τυχαία. Αντανακλά την ανάγκη της κοινωνίας να επαναβεβαιώσει τον κοσμικό και δημοκρατικό χαρακτήρα του κράτους, σε μια περίοδο που ο Ερντογάν επιχειρεί να επιβάλει τη δική του ισλαμική ταυτότητα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, για πρώτη φορά, φέτος ο Τούρκος πρόεδρος επέλεξε στις 10 Νοεμβρίου — ημέρα μνήμης του θανάτου του Ατατούρκ — να μιλήσει με επαινετικά λόγια για τον ιδρυτή του έθνους, προκαλώντας αίσθηση ακόμα και στους στενούς του κύκλους.
Καταστολή, φόβος και πολιτικές διώξεις
Την ίδια ώρα, ο αυταρχισμός της κυβέρνησης εντείνεται. Οι φυλακίσεις δημάρχων και αντιπολιτευόμενων στελεχών, όπως του Εκρέμ Ιμάμογλου, αποδεικνύουν πως ο Ερντογάν επιλέγει τη σύγκρουση αντί για τον διάλογο.
Ο έλεγχος της δικαιοσύνης, η φίμωση των ΜΜΕ και οι περιορισμοί στην ελευθερία του λόγου δείχνουν μια δημοκρατία σε υποχώρηση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ερντογάν γνωρίζει την κοινωνική δυσαρέσκεια και γι’ αυτό προσπαθεί να διατηρήσει τον απόλυτο έλεγχο με κάθε μέσο, ακόμη και αν αυτό σημαίνει τη διάλυση των θεσμών.
Ιστορική ανατροπή στις δημοσκοπήσεις
Η τελευταία πανεθνική δημοσκόπηση δείχνει εντυπωσιακή μετατόπιση:
- Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου συγκεντρώνει 35%,
- Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν 29%,
- Ενώ το φιλοκουρδικό κόμμα DEM ακολουθεί με 8,5%.
Είναι η πρώτη φορά εδώ και είκοσι χρόνια που το κεμαλικό κόμμα προηγείται καθαρά.
Η πτώση του ΑΚΡ αποδίδεται στην οικονομική κατάρρευση, την ακρίβεια και την κόπωση των πολιτών από τον μακροχρόνιο αυταρχισμό του προέδρου.
Μια κοινωνία σε οριακό σημείο
Η Τουρκία δείχνει διχασμένη στα δύο:
- Από τη μία, οι κεμαλικοί, οι φιλελεύθεροι και οι προοδευτικοί πολίτες που υπερασπίζονται τον εκκοσμικευμένο χαρακτήρα του κράτους.
- Από την άλλη, οι ισλαμιστές και οι εθνικιστές που θεωρούν τον Ερντογάν «θεματοφύλακα της πίστης».
Η αντιπαράθεση αυτή ξεπερνά τα όρια της πολιτικής και εισχωρεί στην κοινωνία, στα σχολεία, στα πανεπιστήμια και στον στρατό. Η ένταση θυμίζει, σε μικρότερο βαθμό, το κλίμα πριν το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 — όταν αξιωματικοί με κεμαλικές πεποιθήσεις επιχείρησαν να ανατρέψουν τον πρόεδρο.
Ο κίνδυνος της εσωτερικής ρήξης
Ο Ερντογάν γνωρίζει ότι χάνει την κοινωνική στήριξη και, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, επιλέγει να πολώσει ακόμη περισσότερο το κλίμα, ώστε να συσπειρώσει τους πιο φανατικούς ψηφοφόρους του.
Η τακτική αυτή, ωστόσο, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους:
η τουρκική κοινωνία μοιάζει οριακά έτοιμη να εκραγεί.
Η Τουρκία του 2025 βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι.
Από τη μία, ο αυταρχισμός και ο ισλαμισμός του Ερντογάν· από την άλλη, η αναβίωση του κεμαλικού ρεύματος που ζητά δημοκρατία, ελευθερία και επιστροφή στις αρχές του Ατατούρκ.
Αν ο Ερντογάν συνεχίσει στην ίδια πορεία, η σύγκρουση δεν θα είναι πλέον πολιτική — θα είναι κοινωνική και ιστορική.
Η Τουρκία αλλάζει, και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πού θα καταλήξει αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.