Το τριπλό μήνυμα προς Τραμπ, Ευρωπαϊκή Ένωση και Ελλάδα–Κύπρο ενόψει της Συνόδου Κορυφής της 7ης και 8ης Ιουλίου
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ απλώς ως μια στρατιωτική συμμαχία στην οποία συμμετέχει η Τουρκία.
Το χρησιμοποιεί ως βασικό μοχλό γεωπολιτικής πίεσης, οικονομικής διεκδίκησης και αναβάθμισης της χώρας του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μιλώντας στις 29 Ιουνίου στην Κοινοβουλευτική Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Κωνσταντινούπολη, ο Τούρκος πρόεδρος έστειλε τρία διαφορετικά, αλλά απολύτως συνδεδεμένα μηνύματα: προς την Ουάσιγκτον, προς τις Βρυξέλλες και προς την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Και όλα αυτά λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου 2026.
Το μήνυμα προς τις ΗΠΑ: «Από το Τέξας μέχρι την Άγκυρα»
Η πιο χαρακτηριστική φράση του Ερντογάν ήταν η πρότασή του για τη δημιουργία ενός αμυντικού και ασφαλιστικού δικτύου χωρίς «αλλά» και «όμως», το οποίο θα εκτείνεται, όπως είπε, «από το Τέξας μέχρι την Άγκυρα».
Η φράση αυτή δεν ήταν τυχαία.
Ο Ερντογάν επιχειρεί να παρουσιάσει την Τουρκία ως τον αναγκαίο ανατολικό πυλώνα της αμερικανικής και νατοϊκής στρατηγικής: μια χώρα με ισχυρό στρατό, γεωγραφικό βάθος, παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα, στον Καύκασο, στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με απλά λόγια, λέει στην Ουάσιγκτον:
«Δεν μπορείτε να σχεδιάσετε τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής χωρίς την Τουρκία».
Παράλληλα, ζήτησε να αρθούν τα εμπόδια στο εμπόριο αμυντικού υλικού μεταξύ των συμμάχων. Πρόκειται για σαφή αναφορά στους περιορισμούς, στις κυρώσεις και στους πολιτικούς φραγμούς που αντιμετώπισε τα προηγούμενα χρόνια η τουρκική αμυντική βιομηχανία.
Η Άγκυρα επιδιώκει να μετατρέψει τη στρατιωτική της χρησιμότητα σε πολιτικό κεφάλαιο: καλύτερες σχέσεις με τις ΗΠΑ, πρόσβαση σε προηγμένα οπλικά συστήματα και μεγαλύτερη ανοχή στις περιφερειακές της επιλογές.
Το μήνυμα προς την Ευρώπη: «Βάλτε μας μέσα στο ευρωπαϊκό αμυντικό σύστημα»
Το δεύτερο μήνυμα του Ερντογάν απευθυνόταν ευθέως στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Τούρκος πρόεδρος ζήτησε τη στήριξη των Ευρωπαίων κοινοβουλευτικών, ώστε η Τουρκία να συμμετέχει σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας.
Υποστήριξε μάλιστα ότι ο αποκλεισμός των τουρκικών στρατιωτικών και βιομηχανικών δυνατοτήτων για λόγους «στενών πολιτικών συμφερόντων» δεν ωφελεί κανέναν.
Το οικονομικό διακύβευμα είναι τεράστιο.
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE διαθέτει δάνεια έως 150 δισεκατομμύρια ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Μόνο τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν τα δάνεια, όμως εταιρείες τρίτων χωρών μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμμετέχουν στις προμήθειες.
Η Τουρκία, όμως, δεν έχει σήμερα την ίδια πρόσβαση που διαθέτουν χώρες όπως η Ουκρανία, η Νορβηγία ή ο Καναδάς. Για να αποκτήσει διευρυμένη συμμετοχή χρειάζεται πρώτα εταιρική σχέση ασφάλειας και άμυνας με την Ε.Ε. και στη συνέχεια ειδική διεθνή συμφωνία. Με βάση την επίσημη ευρωπαϊκή κατάσταση των συνεργαζόμενων χωρών, αυτή η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί για την Τουρκία.
Επομένως, ο Ερντογάν χρησιμοποιεί το ΝΑΤΟ ως πολιτικό διαβατήριο προς την ευρωπαϊκή αμυντική αγορά.
Το επιχείρημά του είναι απλό: εφόσον η Τουρκία είναι από τους ισχυρότερους στρατιωτικούς πυλώνες της Συμμαχίας, δεν μπορεί να αποκλείεται από τα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.
Το έμμεσο μήνυμα σε Ελλάδα και Κύπρο
Ο Ερντογάν δεν κατονόμασε την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Όταν, όμως, μίλησε για «στενά πολιτικά συμφέροντα» που εμποδίζουν την Τουρκία να συμμετέχει στις ευρωπαϊκές αμυντικές πρωτοβουλίες, ο αποδέκτης του μηνύματος ήταν εμφανής.
Αθήνα και Λευκωσία έχουν καταστήσει σαφές ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αποκτήσει ανεμπόδιστη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά αμυντικά χρηματοδοτικά εργαλεία, όσο διατηρεί το casus belli κατά της Ελλάδας, δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και συνεχίζει την κατοχή κυπριακού εδάφους.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει ότι, για να αποκτήσει η Τουρκία πρόσβαση στα ευρωπαϊκά αμυντικά χρηματοδοτικά εργαλεία, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι νόμιμες ανησυχίες Ελλάδας και Κύπρου. Αντίστοιχα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει ταχθεί κατά της πρόσβασης της Τουρκίας στο SAFE χωρίς προηγούμενη αλλαγή της στάσης της στο Κυπριακό.
Χρειάζεται, ωστόσο, ακρίβεια: δεν προκύπτει ότι Ελλάδα και Κύπρος έχουν ήδη ασκήσει ένα επίσημο, κοινό βέτο που απέκλεισε οριστικά την Τουρκία από το SAFE.
Αυτό που υπάρχει είναι μια σαφής πολιτική αντίθεση και ένα θεσμικό εμπόδιο: η Άγκυρα δεν διαθέτει ακόμη τις απαιτούμενες συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Ερντογάν προσπαθεί τώρα να παρακάμψει αυτή την αντίσταση, όχι νομικά αλλά γεωπολιτικά. Θέλει να αυξήσει τόσο πολύ τη νατοϊκή χρησιμότητα της Τουρκίας, ώστε η Ευρώπη να πιεστεί τελικά να της ανοίξει την πόρτα.
Η Άγκυρα θέλει να γίνει το κέντρο της νέας αμυντικής αρχιτεκτονικής
Η επιλογή της Άγκυρας για τη Σύνοδο Κορυφής έχει ιδιαίτερη σημασία. Στο περιθώριό της θα πραγματοποιηθεί και Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας του ΝΑΤΟ, όπου η Τουρκία θα παρουσιάσει τις δυνατότητες και τα προϊόντα της αμυντικής της βιομηχανίας.
Η φιλοδοξία του Ερντογάν είναι ξεκάθαρη:
Να εμφανίσει την Τουρκία όχι ως έναν δύσκολο ή απρόβλεπτο σύμμαχο, αλλά ως αναντικατάστατο στρατιωτικό και βιομηχανικό εταίρο.
Να γίνει ο βασικός μεσολαβητής ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη, τη Ρωσία και τη Μέση Ανατολή.
Και κυρίως, να μετατρέψει τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας σε συμβόλαια, χρηματοδότηση και πολιτικές παραχωρήσεις.
Αυτό είναι το πραγματικό παιχνίδι του Ερντογάν.
Δεν χρησιμοποιεί απλώς το ΝΑΤΟ για την ασφάλεια της Τουρκίας. Χρησιμοποιεί την Τουρκία μέσα στο ΝΑΤΟ, για να εκβιάσει έναν μεγαλύτερο ρόλο στην Ευρώπη και στην ευρύτερη περιοχή.
Η Σύνοδος της Άγκυρας θα δείξει μέχρι πού είναι διατεθειμένοι να φτάσουν οι σύμμαχοι — και κυρίως εάν Αθήνα και Λευκωσία διαθέτουν κοινή, σταθερή και αποτελεσματική στρατηγική απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις.