Δεν φταίνε οι γιατροί συλλήβδην. Φταίει ένα σύστημα που σπρώχνει την Ιατρική από το λειτούργημα στην αγορά, από την ευθύνη στην επιβίωση και από την επιστήμη στην πελατεία.
Η Ιατρική δεν είναι ένα ακόμη επάγγελμα. Είναι σχέση εμπιστοσύνης. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος, αδύναμος, φοβισμένος, πονεμένος, παραδίδει το σώμα του, την αγωνία του και πολλές φορές την ίδια του τη ζωή στα χέρια ενός άλλου ανθρώπου.
Γι’ αυτό και όταν η Ιατρική ευτελίζεται, δεν ευτελίζεται απλώς ένας κλάδος. Ευτελίζεται η ίδια η κοινωνία.
Και αυτό που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα δεν είναι τυχαίο. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών δεκαετιών. Επιλογών που αποδυνάμωσαν τη δημόσια Υγεία, εξάντλησαν τους έντιμους γιατρούς, άφησαν χώρο στην εμπορευματοποίηση και μετέτρεψαν τον ασθενή από πολίτη με δικαίωμα σε πελάτη με δυνατότητα πληρωμής.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσοι γιατροί υπάρχουν. Είναι τι σύστημα τους παράγει
Η Ελλάδα εμφανίζεται στα χαρτιά ως χώρα με υψηλή πυκνότητα γιατρών. Το προφίλ Υγείας της Ελλάδας για το 2025 καταγράφει 6,6 γιατρούς ανά 1.000 κατοίκους το 2023, πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. που ήταν 4,3. Όμως η ίδια έκθεση προειδοποιεί ότι τα στοιχεία περιλαμβάνουν όλους τους γιατρούς με άδεια άσκησης επαγγέλματος και όχι μόνο όσους είναι πραγματικά ενεργοί. Ακόμη πιο κρίσιμο: οι γενικοί γιατροί ήταν μόλις περίπου 6% του ιατρικού προσωπικού, το χαμηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε.
Άρα το πρόβλημα δεν είναι απλώς αριθμητικό. Είναι δομικό.
Πολλοί γιατροί στα χαρτιά. Λίγοι εκεί όπου τους χρειάζεται ο πολίτης. Πίεση στα νοσοκομεία. Ελλείψεις στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα. Δημόσιο σύστημα που εξαντλείται. Ιδιωτικός τομέας που διογκώνεται. Ασθενείς που πληρώνουν, περιμένουν ή εγκαταλείπονται.
Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 68.752 εγγεγραμμένους γιατρούς το 2023, με αύξηση 0,4% από το 2022. Όμως η ίδια η αριθμητική δεν λέει όλη την αλήθεια. Γιατί άλλο είναι να έχεις γιατρούς, και άλλο να έχεις δημόσιο σύστημα Υγείας που λειτουργεί.
Από τον Ιωακείμογλου στο σήμερα: η παλιά προειδοποίηση που δεν ακούστηκε
Δεν είναι καινούργια αυτή η συζήτηση. Στον Μεσοπόλεμο, κορυφαίες μορφές της ελληνικής Ιατρικής είχαν ήδη επισημάνει τον κίνδυνο: όταν η Ιατρική γίνεται μαζική παραγωγή τίτλων χωρίς ήθος, χωρίς αυστηρή εκπαίδευση, χωρίς κοινωνική ευθύνη, τότε ανοίγει ο δρόμος στην αγυρτεία, στην τεχνητή ζήτηση, στην υπερκοστολόγηση, στο φακελάκι, στον εκβιασμό του ασθενούς.
Κεντρική μορφή εκείνης της εποχής υπήρξε ο Γεώργιος Ιωακείμογλου, από τους μεγάλους θεμελιωτές της ελληνικής φαρμακολογίας. Είχε σπουδάσει Ιατρική στο Βερολίνο, είχε διακριθεί διεθνώς για την επιστημονική του εργασία και το 1928 επέστρεψε στην Ελλάδα ως καθηγητής Πειραματικής Φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Η ουσία της προειδοποίησης εκείνης παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρη: ο γιατρός δεν μπορεί να επιλέγεται μόνο ως άριστος εξεταζόμενος. Πρέπει να διαμορφώνεται ως άνθρωπος ευθύνης. Όχι κυνηγός χρήματος. Όχι επαγγελματίας συναλλαγής. Όχι μεσάζων ανάμεσα στον φόβο του ασθενούς και στο πορτοφόλι του.
Το σημερινό έγκλημα: δημόσια Υγεία υπό πίεση, ιδιωτική Υγεία σε επέλαση
Η κατάντια δεν βρίσκεται στον νέο γιατρό που δουλεύει εξαντλημένος. Δεν βρίσκεται στον ειδικευόμενο που κάνει εφημερίες στα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Δεν βρίσκεται στον νοσοκομειακό γιατρό που παλεύει με ελλείψεις, λίστες, πίεση και απαξίωση.
Η κατάντια βρίσκεται στο πολιτικό σχέδιο που αφήνει τον δημόσιο γιατρό εξαντλημένο και τον ασθενή απελπισμένο.
Η Ελλάδα έχει χαμηλό αριθμό νοσηλευτών σε σχέση με την Ευρώπη: 3,8 ανά 1.000 κατοίκους το 2023, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. ήταν 8,5. Την ίδια στιγμή, η έκθεση επισημαίνει ότι η έλλειψη στο δημόσιο σύστημα συνδέεται και με τον υψηλό αριθμό γιατρών που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο της κρίσης.
Δεν λείπουν μόνο άνθρωποι. Λείπει πολιτική βούληση. Λείπει σχέδιο. Λείπει σεβασμός στον ασθενή. Λείπει σεβασμός και στον ίδιο τον γιατρό που θέλει να ασκήσει Ιατρική με αξιοπρέπεια.
Η Ιατρική χωρίς ήθος γίνεται εμπόριο φόβου
Όταν ο πολίτης ξέρει ότι αν δεν πληρώσει θα περιμένει μήνες, η Υγεία δεν είναι δικαίωμα.
Όταν ο ασθενής αναγκάζεται να ψάχνει «γνωστό» για να χειρουργηθεί, η Ιατρική δεν είναι δημόσιο αγαθό.
Όταν το φακελάκι επιβιώνει ως υπόγεια κουλτούρα, δεν φταίει μόνο ο επίορκος. Φταίει και το κράτος που ανέχεται τη συναλλαγή.
Όταν οι σπουδές, οι μεταγραφές, οι τίτλοι, οι αναγνωρίσεις και οι διαδρομές δεν ελέγχονται με ενιαία, αυστηρά και διαφανή κριτήρια, τότε η κοινωνία έχει κάθε δικαίωμα να ρωτά: ποιος εγγυάται την ποιότητα εκείνων που αύριο θα κρατήσουν ανθρώπινες ζωές στα χέρια τους;
Δεν χρειάζεται πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Αυτά ανήκουν στις σκοτεινές εποχές του κράτους-φακέλου. Χρειάζεται όμως κάτι άλλο: πιστοποιητικό επιστημονικής επάρκειας, δεοντολογικής συνείδησης και κοινωνικής ευθύνης.
Να ξαναγίνει η Ιατρική λειτούργημα
Η λύση δεν είναι να στοχοποιηθούν οι γιατροί. Η λύση είναι να προστατευθεί η Ιατρική από τον ευτελισμό της.
Με αυστηρή αξιολόγηση σπουδών.
Με σοβαρή πρακτική εκπαίδευση.
Με κοινωνική υπηρεσία στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα.
Με συμμετοχή των νέων γιατρών σε κοινωνικά ιατρεία και δομές πραγματικής ανάγκης.
Με αξιοπρεπείς μισθούς στο ΕΣΥ.
Με διαφάνεια στις κρίσεις, στις θέσεις, στις ειδικότητες.
Με μηδενική ανοχή στο φακελάκι.
Με δημόσια Υγεία που δεν θα σπρώχνει τον πολίτη στην ιδιωτική αγορά από απελπισία.
Γιατί η Ιατρική χωρίς ανθρωπισμό γίνεται τεχνική. Η Ιατρική χωρίς ήθος γίνεται εμπόριο. Και η Ιατρική χωρίς δημόσιο χαρακτήρα γίνεται προνόμιο για όσους μπορούν να πληρώσουν.
Η χώρα δεν χρειάζεται περισσότερους τίτλους χωρίς αντίκρισμα. Χρειάζεται γιατρούς με γνώση, ήθος και κοινωνική συνείδηση.
Χρειάζεται κράτος που να σέβεται τον ασθενή πριν τον στείλει στο ταμείο.
Χρειάζεται πολιτική που να υπηρετεί τη δημόσια Υγεία και όχι την ιδιωτική απελπισία.
Γιατί όταν ο γιατρός γίνεται προϊόν, ο ασθενής γίνεται πελάτης.
Και τότε δεν έχει ευτελιστεί μόνο η Ιατρική.
Έχει ευτελιστεί η ίδια η ζωή.