Στις 6 Νοεμβρίου χιλιάδες μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί σε 40 πόλεις της χώρας κατέβηκαν στους δρόμους και διαμαρτυρήθηκαν για τις σοβαρές ελλείψεις στο δημόσιο σχολείο: περίπου 10.000 κενά εκπαιδευτικών μόνο στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
Απουσιάζουν εκπαιδευτικοί ειδικοτήτων, δεν καλύπτονται θέσεις παράλληλης στήριξης, ενώ ολοήμερα σχολεία δεν λειτουργούν κανονικά. Παράλληλα, καταγράφονται σχολικές μονάδες με ακατάλληλες υποδομές, προκάτ αίθουσες, τμήματα με υπεράριθμους μαθητές, και σε κάποιες περιπτώσεις — τραγικά — σχολικά κτίρια που φέρουν κίνδυνο για την ασφάλεια των παιδιών.
Κι όμως, την επόμενη μέρα το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε τη δημιουργία «ειδικών γωνιών-εργαστηρίων» στα δημοτικά για ύφανση, κέντημα, πλέξιμο και κεραμική.
Η επιλογή αυτή προκαλεί ερωτήματα: Σε ποια προτεραιότητα εντάσσεται όταν η σχολική καθημερινότητα στις περισσότερες μονάδες φαίνεται να αντιμετωπίζει κενά στην εκπαιδευτική κάλυψη και υποδομές σε κατάρρευση; Πώς μπορεί να θεωρείται «ανάπτυξη» η εισαγωγή τέτοιων δραστηριοτήτων, όταν το ίδιο το σχολείο στερείται στοιχειωδών προϋποθέσεων για τη διδασκαλία βασικών μαθημάτων;
Απαιτούμε:
- Άμεσους και μόνιμους διορισμούς σε όλες τις ειδικότητες, ώστε να καλυφθούν τα χιλιάδες κενά.
- Ουσιαστικές αυξήσεις στους μισθούς των εκπαιδευτικών — αναγνώριση της προσφοράς και της σημασίας τους.
- Ασφαλή, κατάλληλα σχολικά κτίρια — με συνθήκες που εξασφαλίζουν τη σωματική και ψυχική ασφάλεια των παιδιών.
- Επικέντρωση στην ουσία της εκπαιδευτικής διαδικασίας: διδασκαλία, υποστήριξη, μάθηση — όχι «εργαστήρια» που μοιάζουν να καλύπτουν λειτουργικά κενά.
Η δημόσια εκπαίδευση δεν μπορεί να εξαντλείται σε «καλλιτεχνικά» προσχήματα όταν η ουσία της μάθησης ατονεί. Τα παιδιά μας αξίζουν πολύ περισσότερα. Δεν αρκεί να «πλέκουν» — πρέπει να μαθαίνουν, να αναπτύσσονται, να στελεχώνονται, να ζουν σε σχολεία που λειτουργούν.
2. Επιχειρήματα για συζήτηση / δημόσια τοποθέτηση
- Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα εκπαιδευτικά κενά στην πρωτοβάθμια ξεπερνούν τις 10.000 θέσεις.
- Επιπλέον, η έλλειψη υποδομών είναι επείγουσα: υπάρχουν νηπιαγωγεία σε προκατασκευασμένα κτίρια, χωρίς στοιχειώδη εξοπλισμό ή ασφάλεια.
- Από την πολιτική πλευρά, η επιλογή του Υπουργείου να τονίσει καλλιτεχνικές δραστηριότητες (πλέξιμο, κέντημα) ενώ τα βασικά μαθήματα και οι βασικές λειτουργίες των σχολείων παραμένουν ακάλυπτα, εμφανίζει στοιχεία αποπροσανατολισμού: αντί να αντιμετωπίσει τις ολοφάνερες ανάγκες, επιλέγει δραστηριότητες που — αν και μπορούν να έχουν παιδαγωγικό ρόλο — δεν αποτελούν προτεραιότητα σε αυτή τη φάση.
- Η δημόσια εκπαίδευση ως θεσμός πρέπει να εγγυάται «διδασκαλία» και «μάθηση» — όχι απλώς δημιουργική απασχόληση ή «εργαστήρια». Στην περίοδο όπου τα μαθήματα όπως κοινωνιολογία / καλλιτεχνικά υποβαθμίζονται ή καταργούνται, η προσθήκη «εργαστηρίων κεντήματος» φαίνεται τουλάχιστον αντιφατική.
- Εάν δεν καλυφθούν τα κενά άμεσα με μόνιμους διορισμούς, η εκπαιδευτική διαδικασία υποβαθμίζεται: μαθητές χάνουν ώρες, μαθήματα δεν γίνονται, η ισότητα στην εκπαίδευση πλήττεται (ειδικά για παιδιά με ανάγκες ή σε απομακρυσμένες περιοχές).
- Από πλευράς χρηματοδότησης/υποδομών: η αναφορά σε νέα σχολεία μέσω ΣΔΙΤ δείχνει ότι το κράτος δεν αρνείται το θέμα των κτιριακών — αλλά το κρίσιμο είναι πότε, πού, και με ποιους πόρους.
- Τέλος, υπάρχει θέμα αξιοπιστίας της πολιτικής: όταν η κοινή γνώμη βλέπει ότι «δούλεψε» η κινητοποίηση για τα κενά — αλλά η απάντηση είναι «εργαστήρια πλεξίματος» — τότε πολλοί θα αντιληφθούν ότι η πολιτική δεν παίρνει στα σοβαρά τα βασικά ζητήματα της εκπαίδευσης.
3. Ανάλυση της πολιτικής / εκπαιδευτικής διάστασης
Κατάσταση κενών & υποδομών
Τα διαθέσιμα στοιχεία καταγράφουν ότι τα κενά στην εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι τεράστια: μόνο στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση υπολογίζονται σε ~10.000 θέσεις. Ταυτόχρονα, υπάρχουν σχολικά κτίρια με ακατάλληλες υποδομές, που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των μαθητών.
Αυτά δείχνουν ότι η δημόσια εκπαίδευση λειτουργεί υπό πίεση από τα «χαμηλότερα» σημεία της — δηλαδή τη στελέχωση και τις υποδομές.
Πολιτική επιλογή & σημασία του μηνύματος
Η επιλογή της ηγεσίας να προβάλει δραστηριότητες όπως κέντημα, πλέξιμο και ύφανση — αντί για την αντιμετώπιση των κενών — έχει συμβολική σημασία: αποσυνδέει τον δημόσιο διάλογο από τα «μεγάλα» ζητήματα της εκπαίδευσης και στρέφει την «καινοτομία» προς κάτι που φαίνεται πιο «χαλαρό», πιο «δημιουργικό», αλλά όχι απαραίτητα πιο ουσιαστικό σε αυτή τη φάση.
Η πολιτική διάσταση είναι ότι η εκπαίδευση εξυπηρετείται ως πεδίο δημοσίων σχέσεων (“να δείξουμε ότι κάνουμε κάτι διαφορετικό”), αντί ως πεδίο βασικής λειτουργίας της δημοκρατίας — να μορφώνει όλους με ίσες ευκαιρίες.
Επιπτώσεις στην ποιότητα της εκπαίδευσης
Όταν οι εκπαιδευτικές μονάδες δεν έχουν πλήρη στελέχωση ειδικοτήτων, δεν υπάρχει παράλληλη στήριξη, και υποδομές… «περιμένουν» — τότε τα αποτελέσματα της εκπαίδευσης θα είναι μειωμένα. Μια κοινωνία που δεν επενδύει στην εκπαίδευση της παιδικής ηλικίας δημιουργεί μεσοπρόθεσμα προβλήματα: μαθησιακό χάσμα, κοινωνική ανισότητα, αδυναμία του σχολείου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής.
Η επένδυση σε «εργαστήρια κεντήματος» μπορεί να έχει αξία, αλλά δεν μπορεί να αποτελεί την πρώτη ή τη μόνη απάντηση όταν η βάση (εκπαιδευτικός, τάξη, υποδομή) είναι σαθρή.
Προτεραιότητες & προτάσεις
Η πολιτική πρέπει να απαλλάξει την εκπαίδευση από το «όμορφο» αλλά ανώριμο και να εστιάσει στο «αναγκαίο». Προτεραιότητες:
- Ολοκληρωμένοι μόνιμοι διορισμοί — όχι αναπληρωτές σε συνεχή αβεβαιότητα.
- Αναβάθμιση υποδομών — προτεραιότητα στις μονάδες με προβλήματα ασφάλειας.
- Ενίσχυση της ειδικής αγωγής και της παράλληλης στήριξης — καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι εκεί εντοπίζονται μεγάλα κενά.
- Διαφανής και σαφώς στοχευμένη χρηματοδότηση — να μην πηγαίνει σε «όμορφα έργα» χωρίς ουσιαστική συνεισφορά.
- Διάλογος με εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές για να τεθούν οι «πραγματικές» ανάγκες και όχι να προωθούνται πρωτοβουλίες που φαίνονται περισσότερο εντυπωσιακές παρά αποτελεσματικές.
Η δημόσια εκπαίδευση δεν είναι πεδίο «πειραματισμού» με δραστηριότητες αν η εξυπηρέτηση των βασικών εκπαιδευτικών αναγκών (μαθητές, δάσκαλοι, σχολικά κτίρια) δεν έχει τύχει της απαιτούμενης φροντίδας. Η εικόνα των σχολείων με χιλιάδες κενά και ακατάλληλες υποδομές, μαζί με την πολιτική επιλογή να προωθούνται «χωρίς προτεραιότητα» εργαστήρια ύφανσης και πλεξίματος, στέλνει ένα μήνυμα: ότι η εκπαίδευση αντιμετωπίζεται περισσότερο ως αισθητική ή συμβολική υπόθεση και λιγότερο ως θεμελιώδες δημόσιο αγαθό.
Έτσι, καλείται η κοινωνία — γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικοί — να επαγρυπνά και να απαιτεί: τα σχολεία που θέλουμε δεν χτίζονται με «κουβαρίστρες» αλλά με θεμελιώδεις επενδύσεις στην ποιότητα και τη λειτουργία τους.