Στον σύγχρονο πόλεμο δεν πέφτουν μόνο πύραυλοι. Πέφτουν και φήμες, εικόνες, «διαρροές», μισές αλήθειες και ολόκληρα ψέματα, φτιαγμένα για να τρυπήσουν το μυαλό των κοινωνιών πριν καν αγγίξουν το πεδίο της μάχης. Η υπόθεση με τις φήμες γύρω από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η πληροφορία μετατρέπεται σε πυρομαχικό.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν ζει ή αν εμφανίζεται. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος κερδίζει όταν ο αντίπαλος αναγκάζεται να αποδείξει ότι υπάρχει. Και εκεί ακριβώς φαίνεται πως η Τεχεράνη επιχείρησε να χτυπήσει: όχι μόνο το σώμα του εχθρού, αλλά την εικόνα του, την αξιοπιστία του, το κύρος του, τη δημόσια υπόστασή του.
Όταν η εικόνα γίνεται πεδίο μάχης
Οι φήμες για τον θάνατο ή την εξαφάνιση του Ισραηλινού πρωθυπουργού δεν έπεσαν από τον ουρανό. Χτίστηκαν πάνω σε ένα κλίμα μυστικότητας, ελεγχόμενων εμφανίσεων και γενικευμένης καχυποψίας που συνοδεύει κάθε μεγάλη πολεμική σύγκρουση. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των στημένων πλάνων και της ψηφιακής παραμόρφωσης, η εικόνα δεν αρκεί πια για να αποδείξει τίποτα. Αντίθετα, συχνά γίνεται το πρώτο υλικό αμφισβήτησης.
Το αποτέλεσμα είναι εκρηκτικό: η κοινή γνώμη δεν παρακολουθεί απλώς τα γεγονότα, αλλά παγιδεύεται σε μια διαρκή κατάσταση αβεβαιότητας. Δεν ξέρει αν βλέπει πραγματικότητα ή σκηνοθεσία. Και αυτή η αβεβαιότητα είναι από μόνη της στρατηγικό όπλο.
Το Ιράν δεν χτύπησε μόνο με όπλα — χτύπησε και με αφήγημα
Στον πληροφοριακό πόλεμο δεν χρειάζεται πάντα να αποδείξεις κάτι. Αρκεί να επιβάλεις αμφιβολία. Αν ο αντίπαλος αναγκαστεί να διαψεύδει, να εξηγεί, να απαντά σε φήμες και να κυνηγά τη σκιά του, τότε έχει ήδη χάσει έδαφος. Η πολιτική ισχύς δεν είναι μόνο τι συμβαίνει, αλλά και τι πιστεύει ο κόσμος ότι συμβαίνει.
Εκεί φαίνεται πως το Ιράν κινήθηκε με μεγαλύτερη ευελιξία. Δεν χρειάστηκε να παρουσιάσει αδιάσειστο στοιχείο. Του αρκούσε να ρίξει τον σπόρο της αμφιβολίας μέσα σε ένα περιβάλλον ήδη φορτισμένο από πόλεμο, αίμα, μυστικότητα και νευρικότητα. Όταν το κοινό είναι έτοιμο να πιστέψει το χειρότερο, η φήμη γίνεται σχεδόν ισοδύναμη με γεγονός.
Ο ηγέτης μπορεί να ζει — αλλά να έχει ήδη πληγεί πολιτικά
Αυτό είναι το πιο βαθύ χτύπημα. Ένας ηγέτης μπορεί να είναι σωματικά ζωντανός, αλλά να έχει υποστεί πολιτική και επικοινωνιακή αποδυνάμωση. Όταν η δημόσια εικόνα του περνά μέσα από φίλτρα αμφισβήτησης, όταν κάθε εμφάνισή του αντιμετωπίζεται ως ύποπτη, μονταρισμένη ή καθοδηγούμενη, τότε το πρόβλημα δεν είναι βιολογικό — είναι εξουσιαστικό.
Η ηγεσία στηρίζεται στην παρουσία, στην προβολή ισχύος, στην αίσθηση ελέγχου. Αν αυτή η αίσθηση ραγίσει, τότε ο αντίπαλος έχει πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια επικοινωνιακή ενόχληση: έχει τραυματίσει το σύμβολο. Και σε συνθήκες πολέμου, τα σύμβολα μετράνε όσο και οι στρατοί.
Στον νέο πόλεμο δεν αρκεί να σκοτώσεις τον άνθρωπο. Αρκεί να σκοτώσεις τη βεβαιότητα ότι στέκεται ακόμη όρθιος.
Κι όταν ένας πρωθυπουργός γίνεται αντικείμενο φημών, βίντεο-σκιών και ψηφιακής καχυποψίας, τότε το χτύπημα έχει ήδη γίνει.
Όχι απαραίτητα στο σώμα του.
Αλλά στο κύρος του, στην εικόνα του, στην ίδια την πολιτική του ύπαρξη.