Με γραβάτες δεν είχε χρόνο ούτε διάθεση να ασχοληθεί ο Σήφης. Και υποθέτω —σχεδόν το βλέπεις σαν σκηνή— ότι κι αυτή τη γραβάτα στη φωτογραφία, μάλλον η Ασημίνα, η λατρεμένη του Μίνα, την επέλεξε. Την έδεσε. Ο ίδιος, τον αποκλείω να ήξερε να δένει γραβάτα.
Και ξέρετε… πάντα δίπλα σε έναν άνθρωπο υπάρχει κι ένας ακόμα άνθρωπος. Όχι σαν “συνοδευτικό”. Σαν ρίζα. Σαν αντιστήριγμα. Σαν δεύτερος κορμός. Το είπε κι ο Ψαραντώνης: τα δυό δεντριά. Έτσι είναι η ζωή.
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, λένε, αυτοκίνητο δεν είχε — και το πράσινο Mirafiori, την «Άνοιξη» που έλεγε ο Αλέξανδρος, η Οριάνα Φαλάτσι του το έκανε δώρο. Και αν ποτέ με δείτε εμένα με γραβάτα, θα είναι μοναδικό άγγιγμα της Λίλιαν… Γιατί κάποιες “μικρές” λεπτομέρειες είναι, τελικά, μεγάλες ιστορίες: δείχνουν ποιος στάθηκε δίπλα σου, ποιος σε σήκωσε, ποιος σε κράτησε άνθρωπο.
Από τις σελίδες μου εδώ, στο αγαπημένο χάος του διαδικτύου — κι αργότερα από την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ — θέλω να μη λείψει τίποτα που αναφέρεται στον Σήφη Βαλυράκη. Έχω πολλά στο μυαλό μου. Αν καταφέρω το 10% θα είναι επιτυχία… Μα θα καταφέρουμε πολλά περισσότερα από το 10%. Γιατί ο Σήφης ήταν λιοντάρι με σφακιανή κατατομή. Ήταν άνθρωπος που δεν χωράει σε επετειακές φράσεις.
Στην εκδήλωση που έγινε προχθές στην Αθήνα, στα πέντε χρόνια από τη ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ του Σήφη, ο δήμαρχος Σφακίων —γενέτειρα του Σήφη, όχι ως τυπικός προσδιορισμός αλλά ως χαρακιά τόπου, αέρα, νερού, ήλιου, αρμύρας και φωτιάς που τον διαμόρφωσαν— ο Γιάννης Ζερβός, κατέθεσε λόγο που αξίζει να σταθεί αυτούσιος ως παρακαταθήκη μνήμης.
Και στο Ρέθυμνο δεν θα μείνουμε ανενεργοί οι φίλοι του Σήφη. Δεν είναι “εξόφληση οφειλής”. Ο Σήφης ποτέ δεν προσέτρεξε σε ταμεία ανταμοιβών. Δεν τα είχε ανάγκη. Ήταν ο γιος του πατέρα του και της μάνας του. Ο φίλος και συμμαχητής του Ανδρέα στο πατριωτικό —και φυσικά ένοπλο— ΠΑΚ. Ο δραπέτης των φυλακών της Χούντας. Ο πατριώτης που αναγνώριζαν ακόμη κι άνθρωποι της “απέναντι” όχθης, όπως κι εκείνος παραδεχόταν τους τίμιους της δικής τους πλευράς.
Ο Σήφης ήταν ο αετός του Ασκύφου και των Σφακίων. Και όταν τέτοιοι άνδρες φεύγουν, δεν φεύγουν μόνοι τους: φεύγει μαζί τους ένα ζωντανό κομμάτι της Κρήτης.
ΓΕΓΟΝΟΣ: Έγινε εκδήλωση μνήμης για τον Σήφη Βαλυράκη, με αφορμή τα 5 χρόνια από τον θάνατό του.
ΛΟΓΟΣ/ΘΕΣΗ: Στον δημόσιο λόγο που κατατέθηκε, κυριαρχεί η πίστη στη Δικαιοσύνη και η προσδοκία ότι η αλήθεια θα λάμψει.
ΕΚΤΙΜΗΣΗ: Όσο μια τέτοια υπόθεση αφήνει ερωτηματικά, η κοινωνία δεν έχει δικαίωμα να την “σβήσει” ως απλό επεισόδιο. Η μνήμη γίνεται καθήκον.
«Μεγάλη ευθύνη να είσαι Κρητικός»
Ο Νίκος Καζαντζάκης έλεγε πως «είναι μεγάλη ευθύνη να είσαι Κρητικός» — και πως «μέσα μας υπάρχει το χρέος» που οφείλουμε να υπερασπιστούμε.
Μέσα σε αυτές τις αναφορές, όσοι γνώρισαν τον Σήφη, αναγνωρίζουν μια προσωπικότητα που εξέφραζε την ταυτότητα του τόπου: ο Σήφης της περιπέτειας, της ομαδικότητας, της ευθύνης. Ο Σήφης του αγώνα, της αντίστασης. Ο Σήφης της οικογένειας, του παραδείγματος, των ταξιδιών και της ελεύθερης σκέψης — αυτής που δεν φυλακίζεται ούτε πίσω από σίδερα.
Και γι’ αυτό στην Κρήτη τον λέγανε «Ανθρώπα». Εκείνον που ξέρει την περπατησιά του, δεν φλυαρεί, δεν κοκορεύεται, δεν ζητά χειροκρότημα. Εκείνον που δίνει το χέρι του μόνο όταν ξέρει πως αξίζει.
Η χειραψία ως πολιτική στάση
Κάποιοι άνθρωποι δεν κάνουν δημόσιες σχέσεις. Κάνουν δημόσια ευθύνη.
Και ο Σήφης είχε ως προμετωπίδα των αποφάσεων του την ευθύνη. Όχι την ευθύνη της καρέκλας — την ευθύνη του ανθρώπου που ξέρει ότι μπορεί να πληρώσει προσωπικά για όσα πιστεύει.
Γι’ αυτό και η παρουσία του — σε ρόλους, σε μάχες, σε συγκρούσεις, σε εθνικές και πολιτικές στροφές — δεν ήταν “καριέρα”. Ήταν διαδρομή. Και η διαδρομή αυτή άφησε αποτύπωμα.
Timeline
- Γέννηση στα Χανιά, σε χρόνια Κατοχής, με την Κρήτη ήδη “ποτισμένη” από Λευτεριά.
- Αντιδικτατορική δράση, διώξεις, εμπειρία φυλακής, απόδραση — βιώματα που δεν γίνονται αφήγηση, γίνονται χαρακτήρας.
- Πολιτική διαδρομή με ισχυρό κοινοβουλευτικό αποτύπωμα και αναφορά στην “ευθύνη” ως σταθερή πυξίδα.
- Η απώλεια του Σήφη, που δεν “κάθισε” ως ήσυχο τέλος στη συλλογική συνείδηση.
- Εκδήλωση μνήμης στα 5 χρόνια, με παρόντες ανθρώπους της Κρήτης, της πολιτικής και της κοινωνίας, ως υπενθύμιση ότι η υπόθεση δεν ξεχάστηκε.
- Η μνήμη δεν είναι τελετή. Είναι ευθύνη.
- Η ευθύνη δεν είναι λέξη. Είναι στάση.
- Ο Σήφης δεν ζήτησε ανταμοιβή. Ζήτησε να μην σκύβουμε.
- Η Κρήτη δεν είναι φολκλόρ. Είναι χρέος.
- Κι όταν ένας “Ανθρώπας” φεύγει, δεν φεύγει μόνος του: φεύγει ένα κομμάτι τόπου.
- Το ελάχιστο που οφείλουμε είναι να μη λείψει τίποτα. Να μη σωπάσει τίποτα.
Η τιμή στη μνήμη του Σήφη Βαλυράκη δεν εξαντλείται σε επετειακές φράσεις. Η Πολιτεία, οι θεσμοί και η κοινωνία οφείλουν να αντιμετωπίζουν κάθε υπόθεση που βαραίνει τη συλλογική συνείδηση με καθαρότητα, σοβαρότητα και σεβασμό.
Και εμείς, ως πολίτες, οφείλουμε να κρατήσουμε τη μνήμη ενεργή — όχι ως εκδίκηση, αλλά ως απαίτηση δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και αλήθειας. Γιατί οι άνθρωποι σαν τον Σήφη δεν είναι “παρελθόν”. Είναι ο πήχης που μετράει το παρόν μας.