Η νησίδα Στρογγύλη, στο σύμπλεγμα Μεγίστης (Καστελλόριζο), προβάλλεται ως ο παράγοντας που μπορεί να διατηρήσει την προοπτική θαλάσσιας επαφής Ελλάδας–Κύπρου. Όμως η ουσία δεν κρίνεται σε συνθήματα, αλλά στο πώς “διαβάζεται” το Άρθρο 121 του UNCLOS και πώς εφαρμόζεται στις οριοθετήσεις.
Η συζήτηση περιπλέκεται μετά τις εξελίξεις του 2025, όταν η Αίγυπτος, με ρηματική ανακοίνωση στις 8/7/2025, έθεσε ζήτημα επικάλυψης/ορίων σε σχέση με την αποτύπωση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Παράλληλα επανέρχεται η ιδέα “ευθειών γραμμών” που θα “ενώνουν” τις νησίδες του συμπλέγματος: λύση ή νομική κερκόπορτα;
Τι λέει το UNCLOS
- Άρθρο 121(2): Τα νησιά, κατά κανόνα, μπορούν να έχουν αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως κάθε χερσαίο έδαφος.
- Άρθρο 121(3): “Βράχοι” που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή οικονομική ζωή δική τους δεν έχουν ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα (μπορούν, πάντως, να έχουν χωρικά ύδατα).
- Κρίσιμη διάκριση: άλλο η “θεωρητική” δυνατότητα ενός νησιωτικού σχηματισμού να παράγει θαλάσσιες ζώνες και άλλο η πρακτική επίδραση που τελικά του αναγνωρίζεται σε μια οριοθέτηση (όπου λαμβάνονται υπόψη γεωγραφία, αναλογικότητα και “σχετικές περιστάσεις”).
- Δεν υπάρχουν “ποσοστά” στο UNCLOS: εκφράσεις τύπου “97%” ή “88%” δεν είναι αριθμοί του Δικαίου της Θάλασσας, αλλά ερμηνείες/αναγωγές/αναλύσεις επί χαρτών ή συμφωνιών.
Τι συνέβη με Αίγυπτο 8/7/2025
- Στις 8/7/2025 η Αίγυπτος απέστειλε ρηματική ανακοίνωση με αφορμή την αποτύπωση/υποβολή του ελληνικού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (MSP) στην ΕΕ (η σχετική διαδικασία είχε προηγηθεί χρονικά εντός του 2025).
- Ο πυρήνας της αιγυπτιακής θέσης, όπως αποτυπώθηκε δημόσια, ήταν ότι προκύπτει ζήτημα επικάλυψης/εξωτερικών ορίων στις περιοχές όπου προβάλλονται δικαιώματα και αντιλήψεις ορίων.
- Πρακτικά, η κίνηση αυτή λειτούργησε ως πολιτικο-διπλωματική υπενθύμιση ότι η συζήτηση για τα ανατολικά/νοτιοανατολικά όρια δεν είναι “ουδέτερη”, ακόμη κι όταν εμφανίζεται μέσα από τεχνικά εργαλεία σχεδιασμού.
- Επιπλέον, επιβεβαίωσε ότι η πλήρης σύμπτωση αντιλήψεων Ελλάδας–Αιγύπτου για την επίδραση του συμπλέγματος Μεγίστης παραμένει ζητούμενο.
Τι μπορεί να στέκει ως κατεύθυνση
- Ενίσχυση διοίκησης και κρατικής παρουσίας: υποδομές, τακτική σύνδεση, υπηρεσίες, λειτουργικές εγκαταστάσεις. Βοηθά πολιτικά και πρακτικά στην “εικόνα” άσκησης αρμοδιότητας.
- Καθαρή χαρτογράφηση σημείων βάσης (όπου είναι επιτρεπτό) και τεχνική τεκμηρίωση: μειώνει γκρίζες ζώνες ως προς το “τι ακριβώς προβάλλεις”.
- Στρατηγική συνέπειας: η μεγαλύτερη ζημιά σε τέτοιες υποθέσεις είναι οι αντιφατικές θέσεις ανά χρόνο/περίσταση.
Τι δεν στέκει εύκολα νομικά
- “Δένω” όλες τις νησίδες μεταξύ τους με ευθείες γραμμές ώστε να λειτουργούν σαν ενιαίο αρχιπέλαγος: αυτό κινείται σε περιοχή υψηλού νομικού ρίσκου, γιατί άλλο οι “ευθείες γραμμές βάσης” σε ειδικές ακτογραμμές/κόλπους και άλλο η αρχιπελαγική λογική που κατ’ αρχήν αφορά διαφορετικό καθεστώς.
- “Στήνω” οικονομική ζωή για να περάσω το τεστ του 121(3): η “οικονομική ζωή” δεν αξιολογείται πειστικά όταν είναι εμφανώς τεχνητή και πλήρως εξαρτημένη από εξωτερική τροφοδοσία/κρατική μέριμνα.
- Το μεγάλο σημείο: ακόμη και αν ένα χαρακτηριστικό “περάσει” ως νήσος (121(2)), σε οριοθέτηση μπορεί να λάβει περιορισμένη επίδραση για λόγους αναλογικότητας. Άρα το “νομικό κλείδωμα” με τεχνάσματα δεν είναι ασφαλής υπόσχεση.
- 1994: Κύρωση UNCLOS από την Ελλάδα.
- 2020: Συμφωνία οριοθέτησης με Ιταλία (Ιόνιο) και μερική οριοθέτηση με Αίγυπτο.
- 16/4/2025: Αποτύπωση/υποβολή θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (MSP) σε ευρωπαϊκό πλαίσιο.
- 8/7/2025: Ρηματική ανακοίνωση της Αιγύπτου με αιχμές περί επικάλυψης/ορίων.
- 2025–2026: Αναζωπύρωση δημόσιας συζήτησης για Στρογγύλη, “επήρεια” και σχήματα τεχνικής θωράκισης (π.χ. ευθείες γραμμές).
- Περνάει η Στρογγύλη το τεστ του 121(3) ως “νήσος” με δυνατότητα ανθρώπινης κατοίκησης/οικονομικής ζωής “δικής της”; Ποια είναι τα αντικειμενικά κριτήρια που προβάλλονται;
- Ακόμη κι αν περάσει το τεστ, ποια είναι η ρεαλιστική “επίδραση” της σε πιθανή οριοθέτηση; Τι θα θεωρηθεί αναλογικό σε σχέση με απέναντι/παρακείμενες ακτές;
- Η ρηματική της Αιγύπτου (8/7/2025) τι προμηνύει για τη θέση της στο σύμπλεγμα Μεγίστης; Είναι απλή προειδοποίηση ή προάγγελος σκληρότερης στάσης;
- Οι “ευθείες γραμμές” στο σύμπλεγμα είναι νομική θωράκιση ή πρόσκληση για αμφισβήτηση; Πού είναι το όριο μεταξύ επιτρεπτής τεχνικής χάραξης και κατασκευασμένης αρχιπελαγικής λογικής;
- Ποια ενιαία εθνική γραμμή υπηρετείται τελικά; Υπάρχει σταθερή, συνεπής θέση που να αντέχει σε διαπραγμάτευση/διαιτησία χωρίς “αντίστροφα προηγούμενα”;