Το δημόσιο έργο στην Ελλάδα δεν είναι πρόβλημα τεχνικό. Είναι πρόβλημα μεσιτείας. Ένα σύστημα που τρέφεται από την ασάφεια, από τα “ενδιάμεσα χέρια”, από τις «συμπληρωματικές», από τις πιστοποιήσεις-λάστιχο και από την πολιτική “εξυπηρέτηση”. Όσο υπάρχει μεσάζοντας, υπάρχει και υπερκοστολόγηση. Όσο υπάρχει θόλος, υπάρχει και “προμήθεια”. Η λύση δεν είναι άλλη μία επιτροπή. Η λύση είναι να μηδενίσει το περιττό — και τότε το έργο να ξεκινά αυτόματα, με κανόνες που δεν παζαρεύονται.
1) “Μηδενίζει το κόστος”; Όχι. Μηδενίζει η αρπαχτή.
Ας τελειώνουμε με τα ωραία λόγια:
Κανένα έργο δεν γίνεται “τζάμπα”. Αυτό που μπορεί να γίνει τζάμπα είναι το παρασιτικό μέρος του κόστους:
- η προμήθεια του “ενδιάμεσου”
- το “φούσκωμα” στις ποσότητες
- η ασάφεια στις προδιαγραφές
- η ανάθεση με γνωριμίες
- οι “απρόβλεπτες” που είναι… απολύτως προβλέψιμες
Το “μηδέν” που ζητάμε δεν είναι το μπετόν. Είναι το σκοτάδι.
2) Πώς πέφτει το κόστος: κόβεις τον μηχανισμό, όχι την ποιότητα
Αν ένα έργο δεν μπορεί να κοστολογηθεί αναλυτικά, τότε δεν είναι έργο. Είναι ευκαιρία.
Α) Καθολικό σπάσιμο του προϋπολογισμού
Όχι “έργο 300.000€” με μία γραμμή.
Αλλά τιμές ανά στοιχείο: υλικά – εργατικά – μηχανήματα – μεταφορές – ΓΕ&ΟΕ – εργολαβικό όφελος.
Όποιος δεν θέλει να το δείξει, κάτι κρύβει.
Β) Τυποποίηση προδιαγραφών
Να μην “εφευρίσκουμε” κάθε φορά τροποποιήσεις που γεννούν “παραθυράκια”.
Ίδια ανάγκη = ίδια τεχνική λύση, όπου γίνεται.
Γιατί το “μοναδικό” είναι πάντα το άλλο όνομα του ανεξέλεγκτου.
Γ) Ηλεκτρονικός ανταγωνισμός χωρίς χειροκίνητα φίλτρα
Διαγωνισμός καθαρός, με δεδομένα δημόσια.
Όχι προσκλήσεις σε «λίγους», όχι “φωτογραφίες”, όχι κουμπιά κάτω από το τραπέζι.
Δ) Σπάσιμο σε πακέτα για να σταματήσει το καρτέλ
Όταν όλα γίνονται “μεγάλα έργα”, τα παίρνουν πάντα οι ίδιοι.
Σπάσε το αντικείμενο και θα δεις ξαφνικά… τιμές να κατεβαίνουν.
Ε) Έλεγχος κόστους πριν το έργο γίνει “πολιτική ανακοίνωση”
Πριν αναρτηθεί, πριν φωτογραφηθεί, πριν πουληθεί επικοινωνιακά:
ανεξάρτητος τεχνικοοικονομικός έλεγχος.
Όχι “έτσι το βρήκαμε”.
3) “Ξεκινά αυτόματα”: το μεγάλο κόλπο είναι να μην μπορεί κανείς να το κρατά όμηρο
Το έργο “ξεκινά αυτόματα” μόνο αν έχεις φτιάξει μηχανισμό που κόβει την ανθρώπινη μεσιτεία:
- Κλειδώνει η προδιαγραφή (να μην αλλάζει κατά βούληση)
- Κλειδώνει ο προϋπολογισμός (ελεγμένος, όχι “εκτίμηση”)
- Κλειδώνει η χρηματοδότηση (δεσμευμένα χρήματα, όχι υποσχέσεις)
- Ανοίγει η ανάθεση με κανόνα (όχι με “τηλέφωνο”)
- Πληρωμές μόνο ανά παραδοτέο (milestones, πιστοποιήσεις, τεκμηρίωση)
Αυτό είναι αυτοματισμός: να μη χρειάζεται κανείς να “σπρώξει” το έργο.
Γιατί όταν χρειάζεται “σπρώξιμο”, κάποιος πάντα ζητάει αντάλλαγμα.
4) Χωρίς μεσάζοντες = δημόσια βιτρίνα για κάθε ευρώ
Θες να κοπεί ο μεσάζοντας; Βγάζεις τα πάντα στο φως:
- δημόσιο dashboard: κόστος, προσφορές, χρονοδιάγραμμα, πληρωμές, παραδοτέα
- καμία πληρωμή χωρίς πιστοποίηση
- καμία πιστοποίηση χωρίς μετρήσεις και τεκμηρίωση
- ρήτρες καθυστέρησης/κακοτεχνίας που ενεργοποιούνται αυτόματα
- ανοιχτά δεδομένα για να μπορεί να ελέγχει ο πολίτης, ο δημοσιογράφος, ο μηχανικός
Όποιος αντιδρά στη διαφάνεια, δεν φοβάται τη γραφειοκρατία. Φοβάται ότι χάνει το μερίδιο.
5) Τι αλλάζει πραγματικά; Αλλάζει ο ιδιοκτήτης του έργου
Σήμερα ιδιοκτήτης του έργου είναι ο μεσάζοντας: αυτός που “κρατάει” τη διαδικασία.
Με το μοντέλο που περιγράφεις, ιδιοκτήτης γίνεται:
- η τεχνική προδιαγραφή
- ο κλειδωμένος προϋπολογισμός
- η δεσμευμένη χρηματοδότηση
- η πιστοποίηση ανά στάδιο
- και στο τέλος, ο πολίτης που βλέπει και ελέγχει
Τα έργα δεν καθυστερούν επειδή είναι δύσκολα. Καθυστερούν επειδή είναι εμπορεύσιμα.
Όταν αφαιρέσεις τη μεσιτεία, αφαιρείς την αγορά γύρω από το έργο. Και τότε το έργο δεν είναι λάφυρο — είναι υπηρεσία.
Μειώνεις το κόστος μέχρι να μηδενίσει το “λίπος”. Και όταν μηδενίσει, το έργο ξεκινά. Όχι επειδή σε άφησαν. Αλλά επειδή δεν μπορούν πια να το κρατήσουν όμηρο.